Kinh tế

Theo PGS, TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính), chìa khóa nằm ở việc gỡ đúng ba điểm nghẽn: thể chế, hạ tầng và nhân lực.

- Thưa ông, khu vực Bắc Bộ đang ở đâu trong cuộc đua thu hút FDI hiện nay?

Theo tôi, khu vực này đang có cơ hội rất lớn. Đây là vùng hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để đón làn sóng đầu tư mới: vị trí địa kinh tế quan trọng, gần các trung tâm sản xuất lớn của châu Á, có hệ thống cảng biển, cao tốc, sân bay, và đặc biệt là mạng lưới khu công nghiệp đang mở rộng nhanh. Nhưng phải nói rõ, cơ hội chỉ là điều kiện cần. Muốn biến cơ hội thành lợi thế thật, Bắc Bộ phải chứng minh được năng lực tiếp nhận và phục vụ nhà đầu tư tốt hơn. Trong cuộc đua FDI mới, nhà đầu tư không còn nhìn chủ yếu vào ưu đãi. Họ nhìn vào chất lượng môi trường đầu tư, tốc độ xử lý thủ tục, mức độ đồng bộ của hạ tầng và khả năng đáp ứng nhân lực.

- Nghĩa là lợi thế của Bắc Bộ không chỉ nằm ở vị trí, thưa ông?

Đúng vậy. Lợi thế lớn nhất của Bắc Bộ không chỉ là địa lý, mà là khả năng hình thành một không gian công nghiệp liên kết vùng. Hải Phòng có cảng biển. Quảng Ninh có cửa khẩu và hạ tầng kết nối. Bắc Ninh, Thái Nguyên có nền tảng công nghiệp chế biến, chế tạo. Hưng Yên, Phú Thọ, có lợi thế gắn với vùng Thủ đô. Nếu các địa phương này kết nối hiệu quả, Bắc Bộ sẽ không chỉ là nơi đặt nhà máy, mà có thể trở thành một trung tâm sản xuất – logistics quy mô lớn. Vấn đề là nhà đầu tư không nhìn từng địa phương riêng lẻ. Họ nhìn cả chuỗi. Từ khu công nghiệp đến cảng biển có thông suốt không? Ngoài hàng rào khu công nghiệp có tắc không? Nguồn điện có ổn định không? Dịch vụ logistics có giảm được chi phí không? Lao động kỹ thuật có sẵn không? Nếu những câu hỏi đó chưa có lời đáp rõ ràng, lợi thế sẽ bị triệt tiêu một phần.

Nhà đầu tư hôm nay không chỉ mua một lô đất trong khu công nghiệp. Họ mua niềm tin vào năng lực tổ chức phát triển của cả địa phương và cả vùng.

- Theo ông, đâu là những điểm nghẽn lớn nhất đang cản trở khu công nghiệp Bắc Bộ?

Theo tôi, có ba điểm nghẽn lớn.

Thứ nhất là thể chế. Đây là điểm nghẽn rất quan trọng. Doanh nghiệp không sợ quy định chặt. Điều họ ngại là thủ tục chồng chéo, cách hiểu không thống nhất, hồ sơ đi qua nhiều khâu nhưng không rõ đầu mối chịu trách nhiệm. Một dự án công nghiệp có thể bị kéo dài chỉ vì mắc ở đất đai, môi trường, xây dựng, phòng cháy chữa cháy hay đấu nối hạ tầng. Khi thời gian kéo dài, chi phí vốn tăng, chi phí cơ hội tăng, rủi ro tăng. Đó là điều nhà đầu tư rất cân nhắc.

Thứ hai là hạ tầng. Bắc Bộ có hạ tầng, nhưng chưa thật đồng bộ theo chuỗi. Có nơi khu công nghiệp khá tốt nhưng kết nối logistics ngoài hàng rào còn yếu. Có nơi gần cảng nhưng dịch vụ phụ trợ chưa đáp ứng. Có nơi thu hút được nhà máy, nhưng hạ tầng xã hội cho người lao động lại chưa theo kịp. Hạ tầng thiếu một mắt xích thì toàn chuỗi bị đội chi phí.

Thứ ba là nguồn nhân lực. Đây là điểm nghẽn dài hạn. Công nghiệp mới không chỉ cần nhiều lao động, mà cần lao động có kỹ năng, có tác phong công nghiệp, có khả năng thích ứng với công nghệ và quy trình mới. Nếu doanh nghiệp phải đào tạo lại quá nhiều, chi phí đầu tư thực tế sẽ cao hơn rất nhiều so với tính toán ban đầu.

Trong cuộc đua FDI mới, ưu đãi chỉ là phần nổi. Phần quyết định là chất lượng thể chế, chất lượng hạ tầng và chất lượng nguồn nhân lực.

- Ông có nhấn mạnh tới “dòng vốn chất lượng cao”. Cần hiểu khái niệm này thế nào, thưa ông?

Dòng vốn chất lượng cao là dòng vốn không chỉ mang tiền vào, mà còn mang theo công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn mới và khả năng lan tỏa. Đó phải là những dự án tạo giá trị gia tăng cao hơn, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, tiết kiệm năng lượng hơn, có liên kết tốt hơn với doanh nghiệp trong nước và đóng góp rõ hơn cho nâng cấp năng lực sản xuất của nền kinh tế. Chúng ta không thể chỉ hài lòng với việc tăng số lượng dự án. Điều cần hơn là nâng chất lượng dự án. Thu hút đầu tư không nên dừng ở mở rộng diện tích khu công nghiệp hay lấp đầy mặt bằng. Mục tiêu cao hơn là hình thành cấu trúc công nghiệp hiện đại, có công nghiệp hỗ trợ, có logistics thông minh, có R&D, có chuyển giao công nghệ và có đội ngũ nhân lực đủ sức theo kịp.

- Theo ông, vì sao dòng vốn chất lượng cao vẫn còn chần chừ?

Không phải họ nghi ngờ tiềm năng của Bắc Bộ. Điều họ cân nhắc là độ chắc chắn của môi trường đầu tư. Nhà đầu tư lớn sẵn sàng bỏ vốn dài hạn nếu họ thấy luật chơi rõ ràng, hạ tầng vận hành ổn định, nguồn nhân lực có thể đáp ứng và chính quyền đồng hành thực chất. Nói cách khác, nhà đầu tư bây giờ không chỉ mua một lô đất công nghiệp. Họ mua niềm tin vào năng lực tổ chức phát triển của địa phương và cả vùng. Nếu niềm tin đó đủ lớn, vốn sẽ vào nhanh hơn, ở lại lâu hơn và tạo hiệu quả lan tỏa tốt hơn.

- Vậy giải pháp trọng tâm là gì, thưa ông?

Theo tôi, có mấy việc phải làm ngay.

Trước hết, phải chuyển từ tư duy thu hút đầu tư sang tư duy lựa chọn và phục vụ nhà đầu tư chiến lược. Không nên chỉ đếm số dự án hay tổng vốn đăng ký. Phải quan tâm nhiều hơn tới chất lượng công nghệ, mức độ lan tỏa, hiệu quả sử dụng đất, đóng góp ngân sách, tiêu chuẩn môi trường và khả năng kết nối với doanh nghiệp trong nước.

Tiếp theo, phải cải cách thể chế theo hướng thực chất. Muốn vậy, cần cơ chế một đầu mối rõ ràng, một quy trình rõ ràng, một thời hạn rõ ràng và một trách nhiệm rõ ràng. Nhà đầu tư cần nhìn thấy tiến độ xử lý hồ sơ, chứ không chỉ nghe cam kết chung chung.

Thứ ba, phải đầu tư hạ tầng theo tư duy liên kết vùng. Khu công nghiệp không thể phát triển như một “ốc đảo”. Nó phải gắn với cảng, đường bộ, đường sắt, trung tâm logistics, kho bãi, năng lượng, hạ tầng số và cả nhà ở, dịch vụ cho người lao động.

Cuối cùng, phải coi nhân lực là yếu tố cạnh tranh cốt lõi. Muốn hút công nghệ cao, phải có hệ sinh thái đào tạo tương ứng. Cần gắn đào tạo nghề, cao đẳng, đại học ứng dụng với nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp trong từng cụm ngành.

- Nếu gửi một thông điệp ngắn tới nhà đầu tư, ông sẽ nói gì?

Tôi cho rằng thông điệp cần rất rõ: Bắc Bộ không chỉ có vị trí thuận lợi, mà đang phải chuyển mình để trở thành một không gian công nghiệp vận hành hiệu quả hơn, minh bạch hơn và sẵn sàng hơn cho dòng vốn chất lượng cao.

- Còn với các địa phương trong vùng?

Tôi muốn nhấn mạnh rằng, trong cuộc đua FDI mới, ưu đãi không còn là yếu tố quyết định. Điều quyết định là chất lượng thể chế, chất lượng hạ tầng và chất lượng nhân lực. Gỡ đúng ba nút thắt này, Bắc Bộ sẽ không chỉ hút thêm vốn, mà còn nâng được vị thế trong chuỗi sản xuất khu vực.

Trân trọng cảm ơn ông!

Thu Duyên - Nguyễn Chuẩn