Ô tô - Xe máy

Thân phận “xe lai”

Gần 10 năm trở lại đây, xe bán tải (pick up) đã trở thành phương tiện giao thông quen thuộc trên đường phố Việt Nam. Từ chiếc xe chủ yếu phục vụ công việc, bán tải ngày càng phổ biến nhờ khả năng đa dụng, vừa chở người vừa chở hàng của nó.

Trước năm 2019, lệ phí trước bạ của xe bán tải ở mức 2% giá xe, giống như các loại xe tải và thấp hơn rất nhiều so với mức 10 - 12% của ô tô con. Từ năm 2019, chính sách thay đổi, lệ phí trước bạ tăng lên bằng 60% xe con, tương đương từ 6 - 7,2% giá xe, tùy địa phương.

Quy chuẩn báo hiệu đường bộ QCVN 41:2019 quy định: xe bán tải có khối lượng hàng chuyên chở cho phép tham gia giao thông dưới 950 kg, trong tổ chức giao thông được xem là xe con.

Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt hiện hành quy định, xe pick up chở hàng cabin kép có 3 mức: 15% với động cơ có dung tích xi lanh từ 2.500 cm3 trở xuống, 20% với động cơ có dung tích xi lanh từ 2.500 cm3- 3.000 cm3 và 25% với động cơ có dung tích xi lanh trên 3.000 cm3. Tuy nhiên, theo lộ trình từ 1/1/2027 sẽ tăng lên các mức 18%, 23% và 28%; từ 1/1/2028 tăng lên 21%, 26% và 31%; từ 1/1/2029 tăng lên 24%, 29% và 34%.

Khi đề xuất tăng thuế, Bộ Tài chính lý giải rằng, xe pick up chở hàng cabin kép có khối lượng hàng chuyên chở cho phép tham gia giao thông dưới 950 kg, được xem là xe con và được tham gia giao thông, lưu thông trong đô thị về thời gian và trên các làn đường tương tự như xe ô tô chở người từ 9 chỗ ngồi trở xuống. Để góp phần bảo đảm việc sử dụng xe ô tô vừa chở người vừa chở hàng theo đúng mục tiêu thiết kế, hạn chế ùn tắc giao thông, tránh lợi dụng chính sách và bảo đảm công bằng, thống nhất, đồng bộ giữa các quy định về chính sách thuế và phí nên đề xuất nâng lên.

Trong khi thuế, phí ngày càng tiến gần đến ô tô con, thì cách quản lý lại kéo xe bán tải về phía xe tải. Những thay đổi mới đây trong quy định giao thông cho thấy rõ điều này. Quy chuẩn báo hiệu đường bộ QCVN 41:2024 đã bỏ nội dung "xe bán tải chở dưới 950 kg hàng hóa được coi là xe con khi tham gia giao thông".

Đối xử bất công?

Như vậy, giờ đây chỉ cần trong Giấy đăng ký xe ghi là "ô tô tải pickup", phương tiện đó có thể bị áp dụng các quy định giống với xe tải thuần túy, bao gồm không lưu thông vào các giờ cấm, đường cấm. Ví dụ: tại Hà Nội, xe bán tải bị hạn chế lưu thông vào nội đô trong khung giờ 6 giờ đến 21 giờ, giống như xe tải; còn TP Hồ Chí Minh, dù chưa cấm xe bán tải vào nội đô nhưng vẫn phải tuân thủ các quy định phân làn cho xe tải và không được phép lưu thông khi gặp biển cấm xe tải…

Nhiều chủ xe bán tải cho rằng đang bị đối xử bất công khi mua xe phải nộp thuế, phí cao gấp nhiều lần xe tải nhưng khi tham gia giao thông lại bị áp dụng như xe tải. Cùng một dòng bán tải như Ford Ranger, Toyota Hilux, Mitsubishi Triton… nhưng trước đây và bây giời lại bị xếp loại khác nhau. Ngoài chở người, xe bán tải còn rất hữu dụng trong việc vận chuyển hàng hóa, vật liệu trong đô thị, khi bị cấm theo giờ, sẽ gây khó khăn cho hoạt động kinh doanh.

Theo chuyên gia ô tô Nguyễn Minh Đồng, Nhà nước cần đảm bảo tính nhất quán giữa chính sách thuế và chính sách giao thông. Không thể để xe bán tải vừa chở người vừa chở hàng, chịu thuế phí cao hơn, lại bị quản lý như xe tải chở hàng thuần túy. Xã hội ngày càng phát triển và ngành ô tô cũng thay đổi rất nhanh. Việc phân loại sẽ thiếu thuyết phục khi chưa định nghĩa được chính xác xe đó là xe gì. Cần xây dựng một khung pháp lý riêng cho xe bán tải, đúng với bản chất là dòng xe "lai", thay vì ép nó vào một trong hai nhóm phân loại sẵn có.

“Các thành phố lớn tại châu Âu đang áp dụng những biện pháp tài chính nghiêm ngặt để hạn chế ô tô cỡ lớn, do gây ô nhiễm môi trường và chiếm nhiều không gian đô thị. Chẳng hạn tại Paris (Pháp), phí đỗ xe cho các dòng SUV cỡ lớn có thể cao gấp 3 lần thông thường, thậm chí lên tới 225 Euro (khoảng 6 triệu đồng) cho 6 giờ tại một số nơi. Từ đó sẽ tác động đến quyết định lựa chọn ô tô của người dân. Các đô thị lớn tại Việt Nam nên tham khảo những giải pháp này”, ông Đồng nói.

TRẦN THỦY