Ô tô - Xe máy

Sự phổ biến nhanh của các hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến đang tạo ra một nghịch lý đáng chú ý trên thị trường ô tô: xe càng thông minh, người lái dường như càng dễ buông lỏng sự kiểm soát đối với tốc độ. Những tính năng như ga tự động thích ứng, giữ làn, cảnh báo điểm mù hay phanh khẩn cấp tự động vốn được phát triển để nâng cao an toàn và giảm áp lực cho tài xế trong các hành trình dài. Tuy nhiên, khi chiếc xe đảm nhận ngày càng nhiều thao tác, người cầm lái cũng có xu hướng ít chú ý hơn đến những yếu tố cơ bản nhất của việc điều khiển phương tiện, trong đó có tốc độ.

Một nghiên cứu do MIT AgeLab - trung tâm nghiên cứu hành vi người dùng và công nghệ giao thông thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phối hợp với Toyota thực hiện mới đây cho thấy mối liên hệ khá rõ giữa công nghệ hỗ trợ lái và hành vi chạy quá tốc độ. Theo đó, những tài xế sử dụng các hệ thống tự động hóa từng phần thường duy trì trạng thái vượt quá giới hạn cho phép lâu hơn so với khi tự lái hoàn toàn, đồng thời mức độ vượt tốc cũng nhỉnh hơn.

Để đi đến kết luận này, nhóm nghiên cứu theo dõi thói quen lái xe của 24 người tại khu vực New England trong vòng một tháng, với tổng quãng đường khoảng 38.000 dặm. Mỗi người lần lượt sử dụng Tesla Model 3 và Cadillac CT5, đều được trang bị các gói hỗ trợ lái cao cấp như Autopilot và Super Cruise. Dữ liệu GPS, tốc độ, gia tốc và trạng thái bật tắt hệ thống hỗ trợ cho phép nhóm nghiên cứu so sánh khá chi tiết hành vi giữa hai trạng thái: tự điều khiển và có xe hỗ trợ.

Điểm đáng chú ý là khi hệ thống hỗ trợ được kích hoạt, tài xế không chỉ lái nhanh hơn trong thời điểm ngắn mà xu hướng này còn kéo dài xuyên suốt hành trình. Điều đó cho thấy tác động của công nghệ không dừng ở cảm giác yên tâm tức thời, mà có thể ảnh hưởng đến cách con người hình thành thói quen lái xe. Khi chiếc xe đã tự giữ khoảng cách với xe trước, tự căn giữa làn đường hoặc tự phanh trong tình huống khẩn cấp, người lái dễ nảy sinh cảm giác phương tiện vẫn đang nằm trong vùng an toàn, từ đó ít để ý hơn đến việc mình đã vượt quá tốc độ cho phép.

Không chỉ công nghệ hỗ trợ lái, bản thân xe điện cũng được ghi nhận tạo ra sự thay đổi về hành vi tốc độ. Nghiên cứu cho thấy sau khoảng một tuần làm quen, những người chuyển từ xe xăng sang EV bắt đầu có xu hướng tăng tốc mạnh hơn, đặc biệt trên đường dân cư và cao tốc. Diễn biến này phù hợp với đặc tính kỹ thuật của EV: mô-men xoắn đến tức thì giúp xe tăng tốc rất nhanh, trong khi khoang lái yên tĩnh khiến cảm giác trực giác về vận tốc giảm đi đáng kể.

Dù vậy, nhóm nghiên cứu vẫn giữ thái độ thận trọng. Pnina Gershon, nhà khoa học tại MIT AgeLab, cho biết mục tiêu của dự án không phải để khẳng định công nghệ là nguyên nhân trực tiếp khiến người lái tăng tốc, mà để quan sát cách con người tương tác với những công nghệ mới trong điều kiện sử dụng hàng ngày.

“Hiện vẫn còn rất ít dữ liệu về việc công nghệ mới ảnh hưởng thế nào đến hành vi người lái. Đây là khoảng trống cần được quan tâm”, Gershon cho biết.

Ở góc độ nhà sản xuất, Derek Caveney, kỹ sư cấp cao của Toyota, cho rằng những dữ liệu hành vi như vậy đang mở ra thêm cơ hội để phát triển các giải pháp hỗ trợ lái an toàn và hiệu quả hơn. Điều đó đồng nghĩa thế hệ ô tô tiếp theo có thể không chỉ hỗ trợ đánh lái hay phanh xe, mà còn chủ động nhắc nhở tài xế về tốc độ và mức độ tập trung.

Trong bối cảnh các tính năng ADAS, Autopilot hay Super Cruise ngày càng phổ biến, phát hiện từ MIT là lời nhắc rằng công nghệ an toàn không đồng nghĩa với việc người lái có thể buông lỏng trách nhiệm. Xe có thể hỗ trợ nhiều hơn, nhưng quyết định cuối cùng về việc nhanh hay chậm vẫn đến từ chân ga và ý thức của con người sau vô-lăng.

Thanh Trà