Chuyên đề

Ông Nguyễn Hoàng Sơn - Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và Đại lý Thuế TP.HCM, chia sẻ trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển đổi số mạnh mẽ, các chính sách thuế đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh cũng đang có những bước ngoặt quan trọng, đặc biệt là lộ trình thực hiện Nghị định 68 & Thông tư 88 cùng với các quy định mới về tài khoản ngân hàng từ tháng 3/2026. Việc thực hiện lộ trình hiện đại hóa công tác quản lý thuế, việc chuyển đổi phương pháp tính thuế và yêu cầu minh bạch dòng tiền qua tài khoản ngân hàng là xu thế tất yếu.

Tuy nhiên, ông cho biết thực tiễn áp dụng đã phát sinh không ít vướng mắc cả về mặt chính sách lẫn vận hành thực tế tại các hộ kinh doanh. Qua quá trình sâu sát thực tế, nhà tư vấn và đại lý thuế nhận thấy dù chính sách mang tính minh bạch và tạo điều kiện phát triển dài hạn, nhưng ở giai đoạn chuyển đổi, bà con vẫn đang gặp phải rất nhiều "rào cản" từ kỹ thuật công nghệ đến nghiệp vụ kế toán.

Theo đó, tại hội thảo “Hộ kinh doanh: Minh bạch dòng tiền, mở rộng cơ hội kinh doanh” do Báo Tuổi Trẻ, Cục Thuế (Bộ Tài chính) cùng Thuế TP.HCM tổ chức Techcombank đồng hành, ông Sơn đưa ra một số các trường hợp cụ thể thường gặp, đi kèm là các khuyến nghị để gỡ vướng cho các hộ kinh doanh, tiểu thương, nhằm thực tính "Kinh doanh minh bạch -Thuế tính đúng, tính đủ".

Vướng mắc về công nghệ: Chủ hộ kinh doanh ở các chợ thường lớn tuổi nên không rành về công nghệ, không sử dụng smartphone, Căn cước công dân chưa định danh ở mức 2, chưa cài đặt eTax Mobile và đặc biệt là các hộ kinh doanh không có con cháu nên sẽ rất khó khăn trong việc tư vấn và hướng dẫn thủ tục kê khai thuế cũng như thực hiện ghi chép sổ kế toán.

Ông Sơn khuyến nghị như trường hợp này, nếu thuộc nhóm 1 và nhóm 2, các chủ hộ kinh doanh nên ghi chép sổ bán hàng kịp thời để phản ánh doanh thu đầy đủ; ngoài ra nên ghi chép và theo dõi về nhập xuất tồn hàng hóa chi tiết để khi chuyển lên nhóm 3 có chi tiết hàng tồn kho để tính vào chi phí được trừ. Nếu thuộc nhóm 3 và nhóm 4, các chủ hộ kinh doanh nên thuê các đại lý thuế hoặc công ty dịch vụ kế toán đủ điều kiện hành nghề để giúp hộ kinh doanh hiểu đúng và làm đúng quy định pháp luật về thuế, lao động và BHXH.

Vướng mắc về địa chỉ kinh doanh: Gia đình có 4 người ở cùng 1 địa chỉ cùng đăng ký kinh doanh 1 ngành nghề trên sàn thương mại điện tử, hoặc mở 4 hộ kinh doanh trên cùng 1 địa chỉ.

Với trường hợp này, ông Sơn cho biết về mặt pháp luật không cấm, nhưng đây là dấu hiệu chia nhỏ doanh thu để thay đổi nhóm hộ kinh doanh làm ảnh hưởng đến phương pháp tính thuế, và có thể dẫn đến hành vi che giấu doanh thu và trốn thuế.

Vướng mắc về doanh thu - tính chi phí theo thời gian: Nhiều Hộ kinh doanh, Doanh nghiệp mua hàng của các hộ kinh doanh dưới 1 tỷ không có hóa đơn chỉ có bảng kê. Nếu sau này các hộ kinh doanh này đủ 1 tỷ và phát hành hóa đơn điện tử thì các bảng kê trước đây có bị loại chi phí không?

Theo ông Sơn, Nghị định 68 quy định khi mua hàng của các hộ kinh doanh nhóm 1 và nhóm 2 có doanh thu dưới 1 tỷ/năm, người mua được phép lập bảng kê để tính vào chi phí được trừ khi tính thuế theo phương pháp tính trên thu nhập chịu thuế.

Vướng mắc chuyển khoản thanh toán phí giao hàng: Một vướng mắc rất thường gặp là khách đặt hàng qua điện thoại nhờ giao hàng và thanh toán luôn tiền ship bằng hình thức chuyển khoản. Vậy tiền ship này có phải xuất hóa đơn không, phải xử lý như thế nào cho hợp lệ?

Phó Chủ tịch Hội tư vấn và Đại lý Thuế TPHCMcho biết, hộ kinh doanh khi bán hàng có phát sinh phí giao hàng, có 2 hướng xử lý. Nếu khách chịu ship thì hộ kinh doanh nên sử dụng hình thức ship COD để người mua tự thanh toán tiền ship. Nếu khách không chịu ship thì hộ kinh doanh nên tính phí giao hàng vào giá bán sản phẩm và như vậy sẽ phải xuất hóa đơn cho phí ship này vào trong giá bán sản phẩm.

Vướng mắc chi hộ: Ở trường hợp hộ kinh doanh kinh doanh dịch vụ lưu trú, có các khoản chi hộ cho khách thuê như: mua nước uống, thức ăn bên ngoài. Sau đó khách thuê thanh toán chuyển khoản chung với phí thuê. Nhiều hộ kinh doanh đang lúng túng như vậy các khoản này có phải xuất hóa đơn hay không? Và nếu xuất thì không đủ điều kiện vì ăn uống là ngành nghề có điều kiện?

Ông Sơn khuyến nghị nếu thuận tiện, hộ kinh doanh nên tách các khoản chi hộ này chuyển về cho khách thuê thanh toán trực tiếp cho người bán hàng. Nếu không thuận tiện có thể dẫn đến mất khách thuê, hộ kinh doanh nên tính các khoản chi hộ thành phí dịch vụ khác (bao gồm tiền chi hộ + phí phục vụ) và tiến hành xuất hóa đơn cho phí dịch vụ khác.

Vướng mắc nộp tiền hộ: Trong quá trình kinh doanh thiếu tiền chủ hộ kinh doanh nộp tiền vô tài khoản hộ có được không hoặc tài khoản hộ có nhiều tiền, chủ hộ chuyển khoản sang tài khoản cá nhân để sử dụng việc riêng có được không? Có cần làm thủ tục gì không?

Theo ông Sơn, hộ kinh doanh là chủ thể chịu trách nhiệm vô hạn nên số vốn đăng ký trên GPKD chỉ tượng trưng, nên tài sản cũng như dòng tiền để bổ sung phục vụ cho hoạt động mua bán và chi tiêu của chủ hộ kinh doanh có thể nộp vào hay rút ra từ tài khoản ngân hàng hay chuyển khoản qua lại giữa tài khoản hộ kinh doanh và tài khoản của cá nhân chủ hộ kinh doanh đều được. Nhưng chủ hộ kinh doanh nên hạn chế việc chuyển khoản qua lại giữa 2 tài khoản này để minh bạch dòng tiền cũng như hạn chế rủi ro khi giải trình với cơ quan chức năng.

Ông cũng lưu ý, theo Thông tư 25/2025/TT-NHNN, từ ngày 1/3/2026, hộ kinh doanh bắt buộc mở và sử dụng tài khoản ngân hàng đứng tên hộ kinh doanh (hoặc tên chủ hộ) phục vụ kinh doanh, không còn dùng tài khoản cá nhân thông thường. Hộ kinh doanh phải kê khai toàn bộ tài khoản với cơ quan thuế chậm nhất ngày 20/4/2026. Đây là quyền lợi của hộ kinh doanh để công khai, minh bạch về dòng tiền cũng như chứng minh doanh thu kinh doanh kê khai đầy đủ. Từ đó, giúp cho hộ kinh doanh có thêm lợi thế khi để các ngân hàng xét duyệt nhanh phục vụ nhu cầu vay vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh...

L.Mỹ