Nhìn thẳng - Nói thật

Thời gian gần đây, không ít hộ kinh doanh rơi vào trạng thái vừa bán hàng, vừa dò chính sách. Từ cách nộp thuế quen thuộc, họ phải làm quen với kê khai, hóa đơn điện tử, các ứng dụng mới và cả những mốc doanh thu không phải lúc nào cũng dễ hiểu. Những vướng mắc phát sinh trong quá trình chuyển đổi này đã buộc cơ quan quản lý phải lên tiếng. Lãnh đạo Cục Thuế công khai xin lỗi hộ kinh doanh vì những bất cập trong quá trình bỏ thuế khoán.

Đó là một động thái cần thiết. Ít nhất, cơ quan quản lý đã nhìn thẳng vào thực tế: trên hành trình chuyển từ cách thu cũ sang cách quản lý mới, nhiều hộ kinh doanh đang bị đặt vào thế bị động.

Nhưng một lời xin lỗi chưa chạm hết nỗi mệt mỏi của người kinh doanh nhỏ. Cái họ chịu không chỉ là vài ngày lúng túng vì thay đổi thủ tục, mà là cảm giác đang buôn bán bình thường thì phải học lại một loạt yêu cầu mới: kê khai, hóa đơn điện tử, ứng dụng, ngưỡng doanh thu. Người quen nộp khoán thì nay phải kê khai. Người vốn chỉ lo nhập hàng, bán hàng thì nay phải biết thêm kế toán, biết thêm công nghệ.

Chuyển đổi như vậy là việc phải làm. Không thể giữ mãi cách thu khoán khi nền kinh tế ngày càng đòi hỏi minh bạch hơn. Sau ba tháng triển khai, cơ quan thuế đã nhận 1,5 triệu hồ sơ khai thuế trước hạn; khoảng 2,3 triệu hộ đã đăng ký eTax Mobile. Những con số này cho thấy guồng máy đang vận hành và người kinh doanh cũng đang nỗ lực thích nghi.

Vấn đề nằm ở chỗ, khi guồng máy chuyển động mà cách giải thích chưa tới nơi, sức ép dồn lên đúng nhóm yếu thế nhất. Ở nhiều nơi, hộ kinh doanh không chỉ phải làm quen với quy trình mới, mà còn phải dò xem quy định được hiểu theo cách nào. Có địa phương từng yêu cầu hộ có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm dừng xuất hóa đơn điện tử, rồi sau đó phải thu hồi thông báo. Trong khi đó, lãnh đạo ngành thuế khẳng định chỉ những hộ từ 1 tỷ đồng/năm trở lên mới bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử. Sự chênh lệch trong cách hiểu đủ khiến người kinh doanh nhỏ rối thêm một vòng.

Nói cho cùng, hộ kinh doanh không sợ nộp đúng. Điều họ ngại là bị đặt vào một cuộc chuyển đổi mà mọi chi phí thích nghi gần như đều dồn vào vai họ. Với doanh nghiệp lớn, một thay đổi về kê khai hay hóa đơn có thể được chia cho các bộ phận chuyên môn. Với quán ăn nhỏ, cửa hàng tạp hóa hay tiệm sửa xe, những việc đó lại rơi vào chính người chủ đang vừa bán hàng, vừa lo từng khoản chi phí.

Nếu chỉ nhìn từ góc độ quản lý, chuyển từ khoán sang kê khai là hợp lý. Nhưng nhìn từ phía người kinh doanh nhỏ, mỗi thay đổi đều đi kèm một chi phí vô hình: thời gian học lại cách làm, công sức hỏi đi hỏi lại, áp lực sợ sai, sợ bị xử phạt vì chưa kịp hiểu hết quy định.

Cải cách thuế không thể trở thành phép thử sức chịu đựng của hộ kinh doanh. Một chủ trương đúng, nếu triển khai thiếu nhịp và thiếu nhất quán, vẫn có thể tạo ra tâm lý bất an. Lời xin lỗi là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là cách khắc phục sau đó: hướng dẫn phải rõ, cách hiểu phải thống nhất, lộ trình phải đủ để người kinh doanh kịp thích nghi.

Minh bạch là đích đến, nhưng không thể đi tới đó bằng cách để hộ kinh doanh bị “xoay như chong chóng” giữa những mốc doanh thu, yêu cầu kỹ thuật và cách hiểu chưa thống nhất ngay ở cấp thực thi.

Nguyễn Giang