Quản trị

Sự chuyển dịch sang kinh tế tuần hoàn và mục tiêu phát thải ròng bằng không (Net Zero) đang đẩy các doanh nghiệp sản xuất vào một cuộc đua khốc liệt về vật liệu. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất lại nằm ở con số trên bảng cân đối kế toán. Trong khi các loại nhựa tái chế (PCR) hoặc nhựa sinh học thế hệ cũ thường có mức giá vẫn rất cao thì sự trỗi dậy của công nghệ biến tính tinh bột sắn đang mở ra một kịch bản hoàn toàn khác, xanh hơn, nhanh hơn và quan trọng nhất là rẻ hơn.

Lâu nay, ngành bao bì nhựa luôn bị đóng đinh với hình ảnh phát thải carbon lớn. Tuy nhiên, dữ liệu từ các chuyên gia vật liệu đang đảo ngược hoàn toàn định kiến này. Theo phân tích của TS Siwarutt Boonyarattanakalin, Trợ lý Giám đốc Đổi mới sáng tạo tại SMS Corporation, thì “mặc dù trong quá trình sản xuất và xử lý có thể giải phóng một lượng CO2 nhất định, nhưng kết quả cuối cùng, dấu chân carbon thuần (net carbon footprint) là âm 0,9 tấn CO2 được hấp thụ cho mỗi tấn sản phẩm mà người tiêu dùng sử dụng”.

Con số âm 0,9 tấn này dựa trên cơ chế sinh học thực tế của cây sắn. Cây sắn đóng vai trò như một bộ máy lọc khí khổng lồ trong suốt chu kỳ sinh trưởng. Cây sắn hấp thụ khí CO2 để tạo ra tinh bột, và sau đó nhà sản xuất bao bì sử dụng nguồn carbon này dưới dạng tinh bột nhiệt dẻo. Việc chuyển đổi nguồn nguyên liệu từ những người nông dân trồng sắn thành tinh bột biến tính phục vụ ngành bao bì đã tạo ra một chuỗi giá trị nông nghiệp gắn liền với mục tiêu khí hậu.

Thế mạnh của vật liệu gốc sắn còn nằm ở khả năng “cứu vãn” các loại nhựa sinh học khác vốn đang gặp bế tắc về tốc độ phân hủy. Thực tế ghi nhận nhựa PLA nguyên chất thường không thể phân hủy trong vòng 6 tháng ở điều kiện tự nhiên. Tuy nhiên, khi được phối trộn với tinh bột nhiệt dẻo, vốn đóng vai trò là “thức ăn” dẫn dụ vi khuẩn, sản phẩm hoàn toàn có khả năng phân hủy sinh học trong vòng chưa đầy 6 tháng ngay tại điều kiện hộ gia đình.

Một điểm yếu chí mạng của lộ trình xanh hóa bao bì từ trước đến nay là chi phí nguyên liệu. Nhựa tái chế PCR hiện có giá dao động từ 1.500 đến 2.000 USD/tấn, trong khi nhựa nguyên sinh chỉ khoảng 1.000 USD/tấn, tạo ra một khoảng cách tài chính quá lớn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Trong tình hình đó, tinh bột nhiệt dẻo nổi lên như một giải pháp thay thế có tính thực chiến cao. “Tinh bột nhiệt dẻo có giá thành thấp hơn hầu hết các loại nhựa sinh học khác. So với nhựa PE truyền thống, giá của nó chỉ cao hơn khoảng 1,2 lần”, TS Siwarutt cho biết. Mức chênh lệch 20% này được đánh giá là “điểm rơi” lý tưởng để các doanh nghiệp bắt đầu lộ trình thay thế nhựa hóa thạch mà không làm sụp đổ hệ thống quản trị chi phí.

Thậm chí, ở góc độ sản xuất thành phẩm, ông Trần Minh Vũ, Tổng Giám đốc Công ty Bao bì Nhựa TKT Việt Nam, khẳng định các giải pháp bao bì mới có thể giúp khách hàng tiết kiệm giá thành thực tế từ 15%, 20%, cho đến 30%. Sự tiết kiệm này không chỉ đến từ nguyên liệu mà còn từ việc tối ưu hóa cấu trúc bao bì và hiệu suất vận hành. Ông Vũ cho biết TKT đang tập trung đưa ra thị trường những dòng sản phẩm thân thiện với môi trường nhưng đồng thời phải giải được bài toán giảm giá thành cho khách hàng.

Đối với các nhà máy đang vận hành dây chuyền nhựa truyền thống, việc thay đổi toàn bộ hệ thống là điều bất khả thi. Tại đây, chiến thuật “pha loãng” dấu chân carbon thông qua phối trộn vật liệu trở thành lựa chọn tối ưu. TS Siwarutt Boonyarattanakalin đưa ra một phép tính cụ thể: “Nếu trộn khoảng 30% đến 40% tinh bột nhiệt dẻo vào túi nhựa PE thì có thể giảm dấu chân carbon xuống khoảng 20% ngay lập tức”.

Đây không đơn thuần là con số về môi trường, mà là công cụ sinh tồn về kinh tế. Việc hạ thấp hàm lượng carbon trong bao bì giúp sản phẩm vượt qua các rào cản thương mại mới, điển hình như Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) khi xuất khẩu sang thị trường Châu Âu. Trong môi trường pháp lý ngày càng siết chặt, những bao bì đạt chuẩn xanh sẽ là “giấy thông hành” để hàng hóa Việt Nam tiến sâu vào các chuỗi cung ứng cao cấp.

Dù triển vọng rất sáng sủa, thực tế triển khai vẫn tồn tại những điểm bất thường về mặt logic kinh tế. Ông Trần Minh Vũ chỉ ra một mâu thuẫn lớn: việc nghiên cứu và sử dụng các vật liệu công nghệ cao như High Barrier (rào cản cao), vật liệu tự phân hủy hay đơn vật liệu (mono-material) vốn cực kỳ tốn kém và đòi hỏi đầu tư R&D lớn, nhưng mục tiêu cuối cùng mà thị trường đòi hỏi lại là giảm giá thành từ 15% đến 30%.

Để giải quyết nghịch lý này, các chuyên gia kiến nghị doanh nghiệp không nên tiếp cận xanh hóa theo kiểu phong trào mà cần đi vào các giải pháp kỹ thuật cụ thể. Có thể kể như Áp dụng công thức phối trộn linh hoạt. Thay vì thay thế 100%, hãy bắt đầu bằng việc pha trộn 30-40% tinh bột nhiệt dẻo vào nhựa PE để đạt mục tiêu giảm 20% carbon mà vẫn giữ được độ bền cơ lý của bao bì, Sử dụng các công nghệ vật liệu rào cản cao để giảm số lớp bao bì, từ đó giảm tổng lượng nhựa sử dụng nhưng vẫn đảm bảo thời gian bảo quản thực phẩm.

Khi chi phí không còn là rào cản, Net Zero sẽ không còn là gánh nặng, mà là động lực tăng trưởng mới cho ngành công nghiệp bao bì.

Quân Bảo