Pháp luật

Trong những năm gần đây, tại nhiều khu vực ven đô và các xã thuần nông trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, tình trạng đất nông nghiệp bị “biến tướng” thành nhà ở tạm, nhà xưởng và quán kinh doanh dịch vụ đang trở thành một vấn đề nhức nhối. Những công trình này không chỉ phá vỡ quy hoạch tổng thể mà còn gây áp lực lớn cho chính quyền địa phương trong việc quản lý tài nguyên và đảm bảo an ninh trật tự.

Kiên quyết tháo dỡ công trình vi phạm

Tại xã Yên Khánh, tình trạng lấn chiếm và xây dựng trái phép trên đất công ích, đất nông nghiệp dọc tuyến đê sông Đáy vốn là bài toán nan giải suốt nhiều năm. Tính từ tháng 7/2025 đến nay, lực lượng chức năng xã đã quyết liệt xử lý và cưỡng chế tháo dỡ hơn 10 trường hợp vi phạm.

Điển hình, như trường hợp của hộ gia đình ông Nguyễn Văn Mạnh (trú tại thôn Hạ - Nhuận Hải) đã cố tình dựng công trình trái phép trên diện tích khoảng 45m2 đất nông nghiệp khi chưa được cấp có thẩm quyền cho phép. Công trình có kết cấu cột sắt, kèo sắt hộp, mái lợp tôn, vách quây tôn dài khoảng 9m, vi phạm nghiêm trọng các quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai.

Ông Bùi Minh Đức - Chủ tịch UBND xã Yên Khánh khẳng định, địa phương đã vào cuộc với thái độ quyết liệt nhất. Để thiết lập và giữ vững kỷ cương, trật tự pháp luật, các phòng chuyên môn của xã đã lập biên bản vi phạm hành chính, đồng thời tổ chức tháo dỡ toàn bộ công trình vi phạm của gia đình ông Mạnh. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ chỉ đạo các phòng chuyên môn, tiếp tục tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực đất đai, xây dựng, không có ngoại lệ. Quan điểm của chúng tôi là không dung túng, không để vi phạm tồn tại kéo dài, không để phát sinh vi phạm mới.

Tương tự, tại xã Đại Hoàng, tình trạng xây dựng trái phép cũng diễn ra khá phức tạp tại các thôn Xuân Lai và Văn Bòng. Do địa bàn rộng và lực lượng quản lý mỏng, một bộ phận người dân đã nảy sinh tâm lý "nhờn luật", tự ý biến đất nông nghiệp thành các công trình tạm hoặc nhà xưởng nhỏ lẻ. Chỉ tính riêng từ đầu năm 2026, xã đã phải xử lý hơn 10 trường hợp vi phạm. Đặc biệt vào đầu tháng 4/2026, dựa trên các quy định mới của Luật Đất đai 2024 và Nghị định 123/2024/NĐ-CP, tổ công tác của xã đã kịp thời phát hiện và ngăn chặn một vụ xây dựng trái phép tại thôn Văn Bòng, buộc chủ hộ phải khôi phục lại hiện trạng đất ban đầu dưới sự giám sát chặt chẽ của chính quyền.

Bên cạnh những địa bàn đã xử lý quyết liệt, dư luận vẫn đang bày tỏ sự lo ngại về một số "điểm nóng" có dấu hiệu buông lỏng quản lý. Tại phường Yên Thắng, nhiều phản ánh cho thấy tình trạng xây dựng trên đất lúa vẫn đang diễn ra rầm rộ. Đáng nói hơn, có những công trình dù đã bị cơ quan chức năng lập biên bản xử phạt nhưng vẫn âm thầm thi công và dần đi vào hoàn thiện, làm dấy lên nghi vấn về việc "phạt cho tồn tại". Thực trạng này đòi hỏi UBND tỉnh Ninh Bình cần có những đợt tổng kiểm tra, rà soát và phân loại cụ thể từng trường hợp vi phạm để có phương án xử lý dứt điểm, tránh gây ra sự bất bình đẳng trong việc chấp hành pháp luật đất đai của người dân.

Xóa bỏ tư duy "phạt cho tồn tại”

Quyết tâm lập lại trật tự kỷ cương, UBND tỉnh Ninh Bình đã ban hành các văn bản chỉ đạo trực tiếp, quy trách nhiệm cụ thể cho thủ trưởng các sở, ban, ngành và Chủ tịch UBND cấp huyện, thành phố. Gắn liền với trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra sai phạm về lấn chiếm đất nông nghiệp, tỉnh yêu cầu các địa phương phải áp dụng nghiêm túc khung pháp lý từ Luật Đất đai 2024 và Nghị định số 123/2024/NĐ-CP để tạo sức răn đe, thiết lập lại kỷ cương.

Bên cạnh đó, tỉnh Ninh Bình còn yêu cầu các địa phương thực hiện rà soát tổng thể, lập danh sách phân loại chi tiết từng trường hợp vi phạm tại những khu vực "điểm nóng" như Yên Khánh, Đại Hoàng hay Yên Thắng để xây dựng lộ trình xử lý dứt điểm, kiên quyết thực hiện phương châm "không có ngoại lệ" và ngăn chặn triệt để các sai phạm phát sinh mới.

Ngoài ra, để công tác quản lý đi vào thực chất, Ninh Bình đã chỉ đạo thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành và tổ công tác lưu động tại cơ sở nhằm giám sát biến động đất đai thường xuyên. Phương châm là không chỉ dừng lại ở việc "cưỡng chế phần ngọn" mà phải quản lý chặt chẽ ngay từ gốc, phát hiện sớm các công trình "biến tướng" thành nhà xưởng, quán kinh doanh ngay từ khi mới bắt đầu đặt móng.

Song song với biện pháp hành chính, công tác cải cách thủ tục và công khai quy hoạch sử dụng đất cũng được đẩy mạnh để người dân dễ dàng tiếp cận thông tin. UBND tỉnh Ninh Bình đồng thời yêu cầu các đơn vị liên quan báo cáo định kỳ về tiến độ khôi phục hiện trạng đất, đồng thời xem xét nghiêm túc trách nhiệm của cán bộ cơ sở nếu có dấu hiệu buông lỏng quản lý hoặc bao che cho các sai phạm.

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Thuận – Giám đốc Công ty Luật Bạch Đằng Giang nhấn mạnh, việc siết chặt quản lý đất nông nghiệp theo Luật Đất đai 2024 là bước đi tất yếu để bảo vệ an ninh lương thực và quy hoạch bền vững.

Luật sư Nguyễn Văn Thuận nhận định, việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế kết hợp cùng mức phạt tài chính nghiêm khắc theo Nghị định 123/2024/NĐ-CP - với mức phạt tiền đối với tổ chức có thể lên tới 200.000.000 đồng cho diện tích vi phạm từ 2 héc ta trở lên, không đơn thuần chỉ nhằm mục đích trừng phạt. Đây còn là lời cảnh báo đắt giá, buộc người dân và doanh nghiệp phải triệt bỏ tư duy "xây trước, hợp thức hóa sau" vốn đã tồn tại bấy lâu. Tính thượng tôn pháp luật phải được duy trì bằng cách xử lý dứt điểm, không để xảy ra tình trạng "phạt cho tồn tại", gây bất bình đẳng trong xã hội.

Lan Vũ