Nghiên cứu - Trao đổi

Theo dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính đề xuất nâng ngưỡng thu nhập vãng lai phải khấu trừ thuế từ 2 triệu đồng lên 5 triệu đồng/lần chi trả, thay cho mức 3 triệu đồng trong phương án trước đó.

Theo quy định, tổ chức, cá nhân chi trả tiền công, tiền thù lao hoặc các khoản thu nhập khác cho cá nhân không ký hợp đồng lao động, hoặc ký hợp đồng dưới 3 tháng, sẽ phải khấu trừ 10% nếu khoản chi từ 5 triệu đồng/lần trở lên.

Việc nâng ngưỡng được nhìn nhận là bước điều chỉnh nhằm giảm bớt áp lực khấu trừ ban đầu cho người lao động, nhất là với các khoản thu nhập nhỏ, phát sinh không thường xuyên. Tuy nhiên, theo nhiều ý kiến, vấn đề không nằm hoàn toàn ở mức khởi điểm 2 hay 5 triệu đồng.

Trên thực tế, thu nhập vãng lai thường thuộc nhóm lao động tự do, làm việc ngắn hạn, không ổn định. Không ít trường hợp sau khi tính toán giảm trừ gia cảnh, tổng thu nhập cả năm chưa đến mức phải nộp thuế. Dù vậy, họ vẫn bị khấu trừ 10% ngay tại thời điểm chi trả và phải thực hiện thủ tục hoàn thuế sau đó.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng cách tiếp cận hiện nay đang bộc lộ những bất cập nhất định.

Theo ông, thuế thu nhập cá nhân về nguyên tắc phải được xác định trên thu nhập thực tế sau khi đã trừ các khoản giảm trừ. Trong khi đó, việc áp dụng mức khấu trừ cố định 10% đối với thu nhập vãng lai lại mang tính “tạm thu đồng loạt”, chưa phản ánh đúng nghĩa vụ thuế của từng cá nhân.

“Cùng một khoản thu nhập, có người thực tế không phải nộp thuế, nhưng vẫn bị khấu trừ trước; sau đó phải làm thủ tục để nhận lại. Điều này tạo ra một vòng thủ tục không cần thiết, nhất là với những người có thu nhập thấp”, Luật sư Phong phân tích.

Ông cho rằng việc nâng ngưỡng lên 5 triệu đồng chỉ giúp giảm số lần bị khấu trừ, nhưng không thay đổi bản chất của cơ chế. Khi mức khấu trừ vẫn giữ nguyên 10%, tình trạng “thu trước – hoàn sau” vẫn tiếp diễn.

Đáng chú ý, nhóm bị tác động nhiều nhất lại là những lao động tự do, thu nhập không ổn định, đây là những người thường không có điều kiện theo đuổi thủ tục hoàn thuế. Trong khi đó, về phía cơ quan quản lý, việc xử lý hồ sơ hoàn thuế cũng phát sinh thêm chi phí và nguồn lực.

Từ góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thanh Phong cho rằng cần nhìn lại cơ chế khấu trừ theo hướng phù hợp hơn với bản chất của thu nhập vãng lai.

“Có thể cân nhắc thiết kế lại phương thức khấu trừ theo hướng linh hoạt hơn, thay vì áp dụng một mức cố định cho mọi trường hợp. Mục tiêu của thuế thu nhập cá nhân là điều tiết thu nhập, chứ không phải tạo thêm gánh nặng thủ tục cho những người thực tế không phát sinh nghĩa vụ thuế”, ông Phong nêu quan điểm.

Theo luật sư, trong bối cảnh mức giảm trừ gia cảnh hiện đã được nâng lên, nhiều cá nhân có tổng thu nhập cả năm không thuộc diện chịu thuế. Vì vậy, việc tiếp tục duy trì cơ chế khấu trừ cứng đối với thu nhập vãng lai cần được xem xét lại một cách toàn diện.

“Tóm lại, câu chuyện không chỉ ở việc nâng ngưỡng, mà là lựa chọn cách tiếp cận phù hợp hơn, vừa bảo đảm hiệu quả quản lý, vừa hạn chế những phát sinh không cần thiết đối với người dân”, Luật sư Nguyễn Thanh Phong nói.

Nguyễn Giang