Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Cân nhắc bổ sung nền tảng dữ liệu và cơ chế phối hợp
Trước những yêu cầu cấp bách về việc hoàn thiện thể chế môi trường trong bối cảnh mới, góp ý sửa Luật Bảo vệ môi trường, chuyên gia đề xuất, cân nhắc bổ sung nền tảng dữ liệu và cơ chế phối hợp.
Như đã thông tin, sau hơn 3 năm triển khai, dù đã phát huy nhiều chính sách đột phá, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã cho thấy không ít vướng mắc, chồng chéo, đặc biệt trong thủ tục hành chính và phân cấp quản lý.
Trước thực tế đã nêu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ Môi trường đưa ra lấy ý kiến rộng rãi.
Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là yêu cầu tất yếu nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ các yếu tố môi trường. Tinh thần xuyên suốt là cải cách thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc “nới lỏng” này sẽ đi kèm cơ chế hậu kiểm nghiêm ngặt, với hệ thống giám sát rõ công cụ, rõ lực lượng và rõ quy trình.
Dự thảo Luật (sửa đổi) tập trung vào 5 định hướng trọng tâm, bao gồm: Cải cách thực chất thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”; đổi mới tư duy quản lý chất thải, chuyển từ “xử lý chất thải” sang coi chất thải là “tài nguyên”, qua đó thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp môi trường và kinh tế tuần hoàn;
Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ sinh thái dữ liệu môi trường đồng bộ, công khai, minh bạch, phục vụ hiệu quả cho quản lý Nhà nước, người dân và doanh nghiệp; chuyển từ “bị động khắc phục” sang “chủ động phòng ngừa”, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và kiểm soát nguồn thải ngay từ đầu; vận hành hiệu quả các công cụ kinh tế, đặc biệt là thị trường tín chỉ carbon, nhằm biến bảo vệ môi trường thành động lực thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đánh giá cao các đề xuất xây dựng và hoàn thiện chính sách, tuy nhiên, trước những yêu cầu cấp bách đặt ra với việc hoàn thiện thể chế môi trường trong bối cảnh mới, góp ý sửa Luật Bảo vệ môi trường, chuyên gia đề xuất, cân nhắc bổ sung nền tảng dữ liệu và cơ chế phối hợp.
Theo TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, hiện nay Việt Nam vẫn thiếu hệ thống kiểm kê phát thải quốc gia thống nhất. Điều này khiến việc quản lý và hoạch định chính sách gặp nhiều khó khăn.
Do đó, TS Hoàng Dương Tùng đề xuất, bổ sung quy định về kiểm kê phát thải quốc gia, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp liên vùng trong quản lý chất lượng không khí, đặc biệt tại các đô thị lớn. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm trong quản trị môi trường thông minh theo thời gian thực, cũng như hệ thống dự báo, cảnh báo sớm.
Quan tâm đến quy định bảo vệ môi trường nước mặt, tham gia góp ý xây dựng và hoàn thiện Dự thảo Luật, TS Trần Văn Minh, nguyên Phó Chủ nhiệm ủy ban Khoa học công nghệ và Môi trường của Quốc hội bày tỏ tán thành với quan điểm của cơ quan soạn thảo là không quy định cứng nhắc cấm xả thải vào khu vực không còn khả năng chịu thải; chỉ cấm xả thải vào khu vực và lưu vực nước mặt mà tất cả các thông số đều vượt quá mức; vẫn cho phép xả thải vào những vùng có một hoặc một vài thông số còn trong giới hạn cho phép.
Tuy nhiên, vị này cũng cho rằng, quy định như Dự thảo còn thiếu chặt chẽ, bởi nước thải có nhiều thông số, sau khi xử lý, mặc dù đạt tiêu chuẩn quy chuẩn cho phép nhưng vẫn có những thông số ô nhiễm mà thông số ô nhiễm đó lại trùng vào thông số đã quá tải, nếu vẫn cho phép xả thải, sẽ tiếp tục ô nhiễm.
Vì vậy, TS Trần Văn Minh đề xuất, cần quy định cho phép xả thải vào nguồn nước mặt đối với nước thải sau xử lý mà khi có các thông số sau xử lý không nằm trong thông số đã bị quá tải.
Về bảo vệ môi trường không khí, theo TS Trần Văn Minh, để kiểm soát phát thải từ hoạt động giao thông, Dự thảo Luật bổ sung quy định về lắp đặt thiết bị giám sát phát thải đối với một số loại phương tiện phù hợp. Điều này sẽ gây phiền hà, cho doanh nghiệp và người dân, cũng gây khó cho cơ quan quản lý, bởi các xe hiện đã phải kiểm định.
“Nếu muốn thắt chặt hơn, có thể rút ngắn thời gian kiểm định hoặc nâng tiêu chuẩn quy chuẩn khí thải”, TS Trần Văn Minh góp ý.