Với các cơ chế thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và sử dụng chất thải làm đầu vào cho sản xuất, việc sửa Luật Bảo vệ môi trường được cho sẽ là nền tảng để phát triển kinh tế tuần hoàn.
Theo đó, sau hơn 3 năm triển khai, dù đã phát huy nhiều chính sách đột phá, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã cho thấy không ít vướng mắc, chồng chéo, đặc biệt trong thủ tục hành chính và phân cấp quản lý.
Trước thực tế đã nêu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ Môi trường đưa ra lấy ý kiến rộng rãi. Dự thảo Luật (sửa đổi) lần này được xây dựng trên một tư duy lập pháp mới, trong đó chỉ quy định khung và nguyên tắc để bảo đảm tính linh hoạt, các vấn đề kỹ thuật sẽ giao cho Chính phủ và các cấp có thẩm quyền quy định.
Đáng nói, trong 5 định hướng lớn của Dự thảo Luật, một điểm đổi mới đáng chú ý của Dự thảo Luật lần này là việc chuyển từ “xử lý chất thải” sang coi chất thải là “tài nguyên”. Theo đó, Dự thảo Luật đã bổ sung các cơ chế thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và sử dụng chất thải làm đầu vào cho sản xuất. Đây được cho là nền tảng cốt lõi để phát triển kinh tế tuần hoàn.
Không chỉ có vậy, toàn bộ hoạt động thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải sẽ phải cập nhật dữ liệu điện tử. Việc số hóa này không chỉ tăng tính minh bạch mà còn giúp kiểm soát dòng chất thải hiệu quả hơn, hạn chế tình trạng xử lý trái phép.
Nhìn nhận về nội dung chính sách đã nêu, PGS TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trong Kế hoạch thực hiện kinh tế tuần hoàn số 222 của Thủ tướng Chính phủ đã nêu rõ các nội dung liên quan đến việc chuyển đổi từ nền kinh tế tuyến tính sang nền kinh tế tuần hoàn.
Luật Bảo vệ môi trường 2020 hiện đang được sửa đổi theo định hướng sẽ chuyển từ quan niệm coi rác thải là vật bỏ đi sang coi rác thải là tài nguyên; chất thải của doanh nghiệp này có thể trở thành đầu vào của doanh nghiệp khác.
Theo Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, việc tận dụng các cơ hội từ kinh tế tuần hoàn có thể tạo ra sự thay đổi rất lớn về quy mô nền kinh tế. Vì vậy, việc thay đổi tư duy, chuyển từ quản lý theo chuỗi giá trị sang quản lý theo hệ sinh thái sẽ làm thay đổi căn bản cách vận hành của nền kinh tế trong thời gian tới.
“Để thực hiện được định hướng này, về tổng thể có thể thấy đơn giản nhưng thực tế đòi hỏi phải thay đổi cả hệ thống pháp luật. Khi chuyển sang quan niệm coi chất thải là tài nguyên, cần có quy định rõ: khi chất thải đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn, bảo đảm an toàn cho con người và môi trường thì phải được tái sử dụng, đặc biệt trong sản xuất. Ví dụ, trong ngành dệt may hoặc sản xuất thép, nước làm mát có thể được tuần hoàn và tái sử dụng cho các mục đích khác.
Điều này đòi hỏi phải điều chỉnh các tiêu chuẩn, quy chuẩn về xử lý chất thải theo hướng không chỉ “xử lý để thải bỏ” mà còn “xử lý để tái sử dụng”, xác định rõ điều kiện để chất thải được quay trở lại làm tài nguyên phục vụ sản xuất và tiêu dùng”, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ.
Đồng quan điểm, một số ý kiến cũng cho hay, việc chuyển từ “xử lý chất thải” sang coi chất thải là “tài nguyên” là một bước đi mang tính khoa học, tiến bộ và phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới cũng như Việt Nam. Bởi, bản chất của kinh tế tuần hoàn là biến những gì bị loại bỏ thành đầu vào cho một quá trình sản xuất khác. Chẳng hạn, rác thải có thể được sử dụng để phát điện thông qua công nghệ đốt; phần tro xỉ sau đó có thể tiếp tục được tái chế làm gạch hoặc vật liệu xây dựng, phục vụ hạ tầng giao thông. Từ đó có thể thấy, rác thải không còn đơn thuần là yếu tố gây hại, mà có thể trở thành nguồn lực hữu ích nếu được khai thác đúng cách.
