Chính trị - Xã hội

Những ngày cuối tháng 4, Đồ Sơn mang vẻ trầm mặc, yên ả. Trong tiết trời phảng phất gió mát của biển cả, chúng tôi tìm về Bến K15. Nằm ở phía Tây Nam chân núi Vạn Hoa, ngọn núi thứ 9 trong dãy Chín Rồng, Bến K15 được bao bọc bởi ba bề núi rừng thông xanh mướt. Địa thế hiểm trở nhưng kín gió này đã biến nơi đây thành điểm xuất phát lý tưởng cho những nhiệm vụ đặc biệt.

Diện mạo mới trên nền chứng tích lịch sử

Giờ đây Bến K15 không còn cảnh những cọc bê tông cũ kỹ nằm chỏng chơ, lặng lẽ giữa sóng nước, mà đang chuyển mình mạnh mẽ thành một quần thể văn hóa lịch sử quy mô. Với dự án tu bổ và tôn tạo trị giá lên tới hơn 234 tỷ đồng trên diện tích hơn 2,3ha, Hải Phòng đang hiện thực hóa khát vọng đưa "Km số 0" trở thành một "địa chỉ đỏ" xứng tầm với vị thế Di tích Quốc gia đặc biệt.

Không gian di tích giờ đây được lấp đầy bởi các công trình kiến trúc truyền thống uy nghiêm như đền thờ các anh hùng liệt sĩ Đoàn tàu không số và đền thờ Nam Hải. Điểm nhấn xúc động nhất chính là khu vực mô phỏng con tàu không số dài hơn 20m cùng bức phù điêu tái hiện khoảnh khắc Đại tướng Võ Nguyên Giáp căn dặn các chiến sĩ trước giờ xuất phát. Sự kết hợp giữa hạ tầng du lịch hiện đại và các không gian tâm linh đã biến Bến K15 thành nơi kết nối giữa tham quan nghỉ dưỡng và giáo dục truyền thống, giúp hậu thế có cái nhìn trực quan nhất về những cuộc "truy điệu sống" năm xưa.

Song hành cùng các hạng mục tâm linh, chính quyền TP Hải Phòng cũng đặc biệt chú trọng đồng bộ hóa hạ tầng du lịch với bãi đỗ xe hiện đại, hệ thống chiếu sáng nghệ thuật và cầu cảng thả hoa đăng đầy cảm xúc. Việc nâng cấp, tôn tạo Bến K15 không đơn thuần là bài toán bảo tồn những giá trị cốt lõi của "Km số 0", mà còn nằm trong chiến lược dài hơi nhằm đa dạng hóa sản phẩm du lịch vùng di sản. Đây chính là nhịp cầu kết nối giữa nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng với sứ mệnh giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ hôm nay.

Sự thay đổi của Bến K15 không chỉ nằm ở những công trình gạch đá, mà còn hiện hữu trong khát vọng phát triển của chính những người lính năm xưa. Sau ngày hòa bình, họ đã mang tinh thần "không số" kiên cường vào mặt trận kinh tế. Thiếu tá Hoàng Văn Thiềng là một minh chứng sống động. Từ một thợ máy trên những con tàu vượt sóng, ông đã trở thành doanh nhân thành đạt. Năm 2005, đáp lời kêu gọi đầu tư cho quê hương, ông mang toàn bộ vốn liếng từ phương Nam về xây dựng Khu du lịch Quốc tế Hòn Dáu ngay tại mảnh đất Đồ Sơn. Với ông, việc kiến thiết quê hương không chỉ là kinh doanh, mà còn là trách nhiệm giữ gìn mảnh đất gắn liền với kỷ niệm xương máu của đồng đội.

Phó Chủ tịch thường trực UBND phường Đồ Sơn Phạm Hoàng Tuấn cho biết, thời gian tới, phường sẽ phối hợp với Hội truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển và các đơn vị liên quan sưu tầm, phục dựng để làm dày thêm tư liệu, hiện vật cho nhà trưng bày tại Di tích. Chỉ đạo các cơ quan chuyên môn đầu tư xây dựng nội dung tuyên truyền, thuyết minh sinh động, phục vụ nhu cầu tham quan, dâng hương, học tập truyền thống tại đây.

Đồng thời, phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo TP Hải Phòng nghiên cứu xây dựng các chương trình học ngoại khóa, tham quan để triển khai rộng khắp tới các trường học trên địa bàn thành phố. Đề nghị các đơn vị lữ hành gắn với các điểm đến trải nghiệm trong hành trình khám phá các di tích, danh thắng trên địa bàn phường.

Kỷ luật thép và những cuộc "ngụy trang" sinh tử

Ngược dòng lịch sử về đầu năm 1962, khi nhu cầu vũ khí cho chiến trường miền Nam trở nên cấp thiết, Quân ủy Trung ương đã quyết định mở con đường vận chuyển chiến lược trên biển. 22 giờ đêm ngày 11/10/1962, chiếc tàu gỗ đầu tiên chở 30 tấn vũ khí bí mật đã rời Vạn Xép (Đồ Sơn) lên đường. Sau khi tàu Phương Đông 1 cập bến Vàm Lũng (Cà Mau) thành công, Bến K15 chính thức ra đời để phục vụ những con tàu sắt có tải trọng lớn hơn.

Thượng tá Lưu Đình Lừng, một trong những nhân chứng sống của Đoàn tàu không số, cho biết, Chính phủ cắm đúng 15 cái cọc rất trùng hợp với mật danh. Ngày 15/4/1963, chiếc cọc đầu tiên được khởi công. Dù địa chất cát pha đá vô cùng khắc nghiệt, nhưng công nhân vẫn làm việc xuyên ngày đêm để hoàn thành. Ngày 15/5/1963, cầu cảng K15 đã hoàn thành và bắt đầu làm nhiệm vụ lịch sử của nó...

Trong giây phút đứng lặng trước bãi cọc cổ, Thượng tá Lưu Đình Lừng, vẫn bồi hồi nhớ về lời dặn của cố Phó Tổng tham mưu trưởng Lê Trọng Tấn: “Đây là chiếc cầu tàu quan trọng, là dấu ấn lịch sử... phải bảo vệ để con cháu biết được chúng ta đã có một con đường như thế nào”.

Để làm nên kỳ tích của Đường Hồ Chí Minh trên biển, kỷ luật bảo mật tại Bến K15 được đẩy lên mức "sinh tử". Thượng tá Lừng nhấn mạnh, một miệng thì kín, chín miệng thì hở. Để giữ cho tọa độ K15 hoàn toàn "vô hình" trước kẻ thù và ngay cả với người dân địa phương, những con tàu không số thường lặng lẽ rời bến vào lúc 10 giờ đêm.

Bồi hồi nhớ lại những quy tắc bất di bất dịch đã trở thành bản năng của mỗi chiến sĩ, Thượng tá Lưu Đình Lừng cho biết, mỗi khi lên hàng, các tàu thường cập bến theo cặp: một tàu nằm trong bốc dỡ vũ khí, tàu còn lại án ngữ bên ngoài như một bức tường thành sống để che mắt người dân. Thậm chí, sự cẩn mật ấy còn dẫn đến những tình huống hy hữu khi các chiến sĩ gác bốt, vốn là người miền Nam tập kết, đã nhất quyết không cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp vào bến vì chưa biết mặt và tuân thủ đúng nguyên tắc không có thẻ không thể thông quan.

Nghiệt ngã và thiêng liêng nhất chính là sự hy sinh niềm riêng cho nhiệm vụ chung. Dù nhà chỉ cách bến vài cây số, nhưng với Thượng tá Lừng, con đường về nhà lại dài hàng chục dặm của những cuộc "ngụy trang" tinh vi. Muốn về thăm bố mẹ, ông phải ngồi xe đơn vị ngược lên trung tâm TP Hải Phòng, đi bộ từ Nhà hát lớn xuống Quần Ngựa rồi mới bắt xe về nhà. Đến khi quay lại, ông lại "nói dối" cha mẹ là xe đơn vị đến đón để rồi lẳng lặng đi bộ 6 cây số dưới màn đêm trở về bến. Trước khi bước qua cổng trại, người lính ấy phải trút bỏ bộ quân phục, chỉ mặc quần đùi áo lót như những ngư dân đi biển đêm để vào đơn vị.

"Ở K15 ngày ấy, nguyên tắc "biết tầng, biết lớp" được thực hiện triệt để, chiến sĩ tàu nào chỉ biết tàu đó, tuyệt đối không giao du, không nhận người quen. Chính sự im lặng tuyệt đối ấy đã tạo nên sức mạnh vô hình, đưa những con tàu không số vượt qua mọi mạng lưới tình báo dày đặc của kẻ thù để cập bến an toàn". - Thượng tá Lưu Đình Lừng chia sẻ.

Những con tàu "tự hủy" và lời chúc Tết giữa trùng khơi

Giải mã về danh xưng đã đi vào lịch sử, Thiếu tá Hoàng Văn Thiềng lý giải: "Tàu không số thực chất không phải là không có số". Kỳ thực, mỗi con tàu đều có số đăng ký chính thức, nhưng khi dấn thân vào vùng kiểm soát của địch, chúng phải liên tục thay đổi biển số và treo cờ nước ngoài để cải trang, thực hiện chiến thuật mưu trí đánh lừa hệ thống tuần tra dày đặc. Tuy nhiên, đằng sau lớp vỏ bọc ấy luôn là một tinh thần cảm tử. Mỗi con tàu đều mang theo một khối thuốc nổ TNT khổng lồ cùng kíp nổ sẵn sàng kích hoạt để tự hủy, quyết không để vũ khí và bí mật rơi vào tay giặc nếu chẳng may lộ diện.

Chính trên những con tàu "ẩn danh" đầy can trường đó, tháng 8/1964, tân binh Hoàng Gia Hiếu đã bắt đầu chuyến hải trình đầu tiên trên con tàu 641 huyền thoại (nay là tàu HQ671 - Di tích quốc gia). Ký ức về những chuyến đi không số ấy vẫn vẹn nguyên như mới hôm qua, đưa ông trở về đêm Giao thừa năm Ất Tỵ (1965) tại Vũng Rô. Giữa không gian căng thẳng khi đang khẩn trương bốc dỡ vũ khí dưới tầm pháo sáng của địch, tiếng Bác Hồ chúc Tết bất ngờ vang lên qua chiếc radio nhỏ: “Hòa bình thống nhất ắt hẳn thành công!”. Lời chúc của vị cha già dân tộc giữa trùng khơi mịt mùng đã khiến những người lính rắn rỏi, vốn luôn sẵn tâm thế hy sinh cùng khối thuốc nổ trên tàu, cũng phải nghẹn ngào rơi lệ vì xúc động và niềm tin chiến thắng.

Trong ký ức của Thượng úy Hoàng Gia Hiếu, chuyến hải trình đêm 27/11/1966 vào bến Đức Phổ (Quảng Ngãi) là một chương bi hùng không thể nào quên. Ông kể, 11 giờ đêm, con tàu 641 lầm lũi giữa biển khơi, chạy dọc từ cửa Mỹ Á đến Phổ An nhưng vẫn không thấy tín hiệu từ bến. Trước áp lực thời gian, đơn vị quyết định vừa thả hàng, vừa cử Thuyền phó Dương Văn Lộc và Thủy thủ trưởng Trần Nhợ bơi vào bờ bắt liên lạc. Thế nhưng, khi 2/3 lượng hàng vừa rời khoang thì bình minh ló rạng cũng là lúc 2 tàu khu trục của địch lù lù xuất hiện, khóa chặt lối ra.

Giữa lằn ranh sinh tử, Chi ủy họp khẩn và đưa ra quyết định đớn đau nhưng quyết liệt: Hủy tàu để bảo vệ bí mật con đường. Sau khi toàn bộ thủy thủ đoàn rút an toàn vào bờ, Thuyền trưởng Thạnh và Máy trưởng Nhạn là những người cuối cùng rời tàu sau khi đã hủy tài liệu và cài ngòi nổ hẹn giờ. Nhưng 30 phút nghẹt thở trôi qua trong sự im lặng đáng sợ, con tàu vẫn bất động trên mặt biển.

Lo sợ khối thuốc nổ gặp sự cố và con tàu sẽ rơi vào tay giặc, Thuyền phó Dương Văn Lộc và Thủy thủ trưởng Trần Nhợ đã không ngần ngại một lần nữa lao mình xuống biển, bơi ngược ra phía con tàu để trực tiếp điểm hỏa. Giây phút một khối lửa khổng lồ bùng lên xé toạc màn đêm cũng là lúc anh Lộc và anh Nhợ vĩnh viễn hóa thân vào sóng nước. Sự hy sinh anh dũng của hai đồng đội đã bảo vệ vẹn nguyên linh hồn của con tàu 641. Sau biến cố đầy máu và nước mắt ấy tại Quảng Ngãi, ông Hiếu chuyển sang tàu 642, tiếp tục vai trò thợ máy, kiên cường viết tiếp những hải trình không tên cho đến ngày toàn thắng.

Trong suốt 10 năm (1962- 1972) từ Bến K15 Đồ Sơn, đã có hàng trăm chuyến tàu không số, vận chuyển thành công 18.741 cán bộ, chiến sỹ và 44 nghìn tấn vũ khí, hàng hóa, chi viện kịp thời cho quân dân ta ở Nam Bộ, khu 6, khu 5... kháng chiến, góp phần to lớn vào thắng lợi vẻ vang của dân tộc trong mặt trận phía Nam, thống nhất Đất nước. Ngày nay, diện mạo khang trang của di tích Bến K15 chính là lời khẳng định về sự trân trọng của hậu thế. Mỗi bước chân chạm vào bến cảng xưa đều như vang vọng bản hùng ca oanh liệt của một thời hoa lửa trên biển Đông.

Lan Vũ