Phân tích - Bình luận

Bằng cách hạ thấp rào cản kỹ thuật và đánh mạnh vào nhu cầu chăm sóc sức khỏe cùng sự kết nối cảm xúc, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành "vũ khí" then chốt để mở khóa tiềm năng khổng lồ của nền kinh tế bạc, một khái niệm dùng để chỉ tất cả các hoạt động kinh tế, sản phẩm và dịch vụ được thiết kế nhằm đáp ứng nhu cầu của nhóm dân số cao tuổi, thường tính từ 60 tuổi trở lên, dự kiến sẽ đóng góp tới 10% GDP quốc gia này vào năm 2035.

Cuộc chuyển dịch xã hội

Chiến lược thâm nhập thị trường của các tập đoàn công nghệ lớn Trung Quốc không phải là một sự lựa chọn ngẫu nhiên mà là phản ứng trực diện trước sự chuyển dịch nhân khẩu học sâu sắc. Đến cuối năm 2025, dân số từ 60 tuổi trở lên tại Trung Quốc đã chạm mốc 323 triệu người, chiếm 23% tổng dân số, trong đó nhóm trên 65 tuổi đạt 223,65 triệu người. Đối với Chính phủ Trung Quốc, đây là nhóm khách hàng có tiềm năng chi tiêu rất lớn, dẫn đến việc ban hành hàng loạt chính sách hỗ trợ nhằm giải phóng sức mua của người cao tuổi trong tình hình kinh tế tăng trưởng chậm.

Các số liệu mới nhất cho thấy sự bùng nổ của AI trong phân khúc này. Tỷ lệ thâm nhập của AI tạo sinh trong toàn bộ dân số Trung Quốc đã tăng vọt từ 17,7% vào tháng 12/2024 lên 42,8% vào tháng 12/2025, tương đương 602 triệu người dùng. Mặc dù giới trẻ (dưới 19 tuổi) vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 26,4%, nhưng sự hiện diện của nhóm tuổi từ 50-59 (chiếm 10,1%) và trên 60 tuổi (chiếm 5,1%) đang cho thấy một xu hướng không thể đảo ngược: AI đang len lỏi vào đời sống của người cao tuổi.

Chiến lược ưu tiên trải nghiệm người già

Khác với nhóm người dùng trẻ tuổi thường có xu hướng thay đổi nhanh chóng, tập khách hàng cao tuổi sở hữu một đặc tính quý giá đối với các doanh nghiệp: sự trung thành.

Một khảo sát chung của Alibaba và một trường đại học dành cho người cao tuổi chỉ ra rằng, mặc dù tỷ lệ tiếp cận ban đầu thấp hơn, nhưng một khi đã bắt đầu sử dụng AI, người già có xu hướng trung thành hơn và tần suất sử dụng cũng cao hơn hẳn.

Để hiện thực hóa điều này, các doanh nghiệp đã đầu tư bài bản vào việc tối ưu hóa "điểm chạm" khách hàng. Tencent đã xây dựng một thư viện văn bản dành riêng cho người cao tuổi, được tổng hợp từ hơn 9.000 cuộc đối thoại thực tế để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hiểu sâu sắc hơn nhu cầu của họ. Đồng thời, các cơ sở giáo dục như trường đại học dành cho người cao tuổi cũng đang tích cực mở các khóa học hướng dẫn sử dụng AI để trò chuyện, tạo video và viết bài, tạo ra một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện.

Nút thắt lớn nhất đối với người cao tuổi khi tiếp cận công nghệ là kỹ năng gõ phím và thị lực suy giảm. Doubao, chatbot phổ biến nhất Trung Quốc của ByteDance, đã giải quyết vấn đề này bằng cách cho phép người dùng trò chuyện trực tiếp qua giọng nói thay vì văn bản. Hệ thống AI này không chỉ hiểu được các loại tiếng địa phương có trọng âm nặng mà còn áp dụng các danh xưng thân thuộc như "ông", "bà" để tạo sự gắn kết.

Bà Trần Bình, 63 tuổi, cho biết bà sử dụng Doubao để chia sẻ chi phí trong các buổi họp lớp, dùng ứng dụng Dreamina để tạo video trình chiếu ảnh cho các chương trình thơ ca và thậm chí dùng AI để đọc giúp các dòng chữ nhỏ trên hướng dẫn sử dụng mà mắt bà không còn nhìn rõ. Sự tiện lợi này giúp người cao tuổi cảm thấy tự chủ hơn, không còn quá phụ thuộc vào con cái trong các công việc thường ngày.

Bên cạnh tính năng công cụ, AI còn đóng vai trò là "người bạn đồng hành" về cảm xúc. Bà Du Thục Mẫn, 78 tuổi, đã tìm thấy sự an ủi khi chatbot Doubao bày tỏ sự cảm thông với những ký ức tuổi thơ nghèo khó của bà. Đối với một thế hệ thường cảm thấy bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số, khả năng "lắng nghe" và "thấu hiểu" của AI là một lợi thế cạnh tranh vô song mà các ứng dụng truyền thống không thể có được.

Trong các mảng dịch vụ, sức khỏe được xác định là mục tiêu ưu tiên cao nhất. Ant Group đã ra mắt Ant Afu (AQ) vào tháng 6/2025, một ứng dụng AI chuyên biệt cung cấp hướng dẫn y tế qua văn bản hoặc giọng nói.

Tuy nhiên, bài toán niềm tin là một trở ngại lớn. Sau những bê bối trong quá khứ của các công cụ tìm kiếm về việc ưu tiên quảng cáo bệnh viện trả tiền, Ant Afu đã phải khẳng định mạnh mẽ rằng câu trả lời của họ không chứa quảng cáo hay xếp hạng thương mại. Dẫu vậy, rủi ro về mặt chuyên môn vẫn hiện hữu khi một nghiên cứu cho thấy tỷ lệ chẩn đoán sai của các chatbot AI có thể lên tới hơn 80% nếu dữ liệu bệnh nhân không đầy đủ.

Những lỗ hổng chiến lược

Mặc dù chiến lược chinh phục người cao tuổi đang đạt được những thành công bước đầu, giới chuyên gia vẫn đưa ra nhiều cảnh báo về các rủi ro hệ thống. Ông Quách Đào, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Chuyên gia Thương mại Điện tử Trung Quốc, lưu ý rằng người già rất dễ vô tình tiết lộ thông tin nhạy cảm như số căn cước hay chi tiết thẻ ngân hàng cho chatbot.

Nghiêm trọng hơn là vấn đề "xói mòn khả năng tư duy độc lập". Việc quá phụ thuộc vào AI trong các quyết định quan trọng như quản lý tài sản hay sức khỏe có thể khiến người cao tuổi mất đi khả năng tư duy phản biện, từ đó trở nên yếu thế hơn trước các hình thức lừa đảo tài chính tinh vi hoặc thông tin y tế giả mạo.

Chiến lược nhắm vào người cao tuổi của các AI Trung Quốc đang cho thấy là một nước đi tất yếu khi dư địa tăng trưởng ở các phân khúc khác đang thu hẹp. Việc kết hợp giữa công nghệ giọng nói, khả năng xử lý ngôn ngữ tự nhiên và tâm lý học hành vi đã tạo ra một sản phẩm có sức hút lớn đối với người cao tuổi.

Tuy nhiên, để nền kinh tế bạc thực sự trở thành trụ cột tăng trưởng, các doanh nghiệp AI cần phải vượt qua bài kiểm tra về đạo đức và độ an toàn. Nếu không thể kiểm soát được tình trạng sai lệch thông tin y tế và bảo vệ quyền riêng tư, sự hào hứng ban đầu của người dùng cao tuổi có thể nhanh chóng biến thành làn sóng tẩy chay. Trong cuộc đua này, người chiến thắng sẽ không chỉ là bên có công nghệ mạnh nhất, mà là bên xây dựng được một hệ sinh thái tin cậy nhất cho khách hàng cao tuổi, những người vốn vô cùng coi trọng sự ổn định và an toàn.

Quân Bảo