Quản trị

Sự mâu thuẫn giữa ý thức bảo vệ môi trường và hành vi tiêu dùng thực tế đang tạo ra một rào cản lớn trong chuỗi cung ứng dệt may. Mặc dù các cuộc khảo sát cho kết quả lý tưởng về sự ủng hộ của cộng đồng đối với các sản phẩm bền vững, thực tế kinh doanh lại phơi bày những con số nghiệt ngã về doanh thu và chi phí.

Khi khảo sát thì có đến 100% người tiêu dùng trả lời khẳng định họ thích sử dụng sản phẩm “xanh” và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh Văn phòng Hội đồng quản trị Vinatex, chỉ ra rằng thực tế người tiêu dùng không rút ví chi trả cho hàng tái chế vì mức giá quá cao. Không chỉ ở Việt Nam mà cả thế giới cũng gặp vấn đề này. Một ví dụ điển hình là trong thời kỳ dịch Covid-19, tại các siêu thị lớn ở Mỹ, chính nhóm hàng organic lại là những mặt hàng bị tồn kho nhiều nhất và gây lỗ nặng nhất cho các nhà bán lẻ.

Tại thị trường nội địa, tâm lý người mua hàng còn khắt khe hơn. Ông Cao Gia Khánh, CEO Corèle V, nhận định người tiêu dùng Việt Nam là một trong những đối tượng khách hàng “khó tính nhất thế giới”. Khác với khách hàng châu Âu có thể chấp nhận vải hơi xù lông một chút do đặc tính của sợi tái chế, người tiêu dùng Việt Nam lại không chấp nhận sản phẩm xù lông hoặc vải mỏng. Sự lệch pha này khiến các sản phẩm xanh khó tìm được chỗ đứng dù nhận được sự ủng hộ về mặt tinh thần.

Để sản xuất ra một sản phẩm dệt may “xanh”, doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực tài chính rất lớn. Bà Nguyễn Thị Châu Xuân, đại diện Viet Hong Denim, cho biết nếu mua vải tái chế, doanh nghiệp phải trả thêm từ 5% đến 15%, thậm chí có những loại công nghệ làm tăng chi phí lên đến 25% so với vải thông thường. Đây là một con số khổng lồ đối với các doanh nghiệp gia công vốn có biên lợi nhuận mỏng.

Đi kèm với mức giá cao là một nghịch lý về chất lượng. Ông Cao Gia Khánh xác nhận rằng sản phẩm tái chế tuần hoàn từ bông có chất lượng không bằng bông nguyên sinh, sợi cũng không đạt độ bền như sợi nguyên sinh, nhưng giá sản xuất lại cao hơn. TS Trần Công Chính, chuyên gia chính sách Dệt may tuần hoàn Trường ĐH Kinh tế ĐH Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh rằng việc thực hiện các hoạt động bảo vệ môi trường hiện nay vẫn dựa trên tinh thần tự nguyện của các doanh nghiệp, trong khi chi phí cho các hoạt động này là rất lớn. Khi tính kinh tế không được đảm bảo, sự bền vững của mô hình xanh trở nên mong manh.

Dưới góc nhìn phản biện, ông Hoàng Mạnh Cầm thẳng thắn cho biết, thực tế cho thấy các dòng sản phẩm xanh chưa mang lại hiệu quả kinh doanh thực tế hoặc chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu doanh thu và lợi nhuận của các nhãn hàng.

Ông Hoàng Mạnh Cầm quan sát thấy trên thế giới chưa có hãng lớn nào chỉ chuyên doanh dòng sản phẩm xanh hay bền vững. Dự báo trong khoảng 1 đến 3 năm tới (cụ thể là đến năm 2028), tái chế vẫn chưa thể trở thành một xu hướng rõ ràng mang tính bùng nổ mà sẽ chỉ xuất hiện ở một vài điểm đơn lẻ. Theo quy luật thị trường, muốn thúc đẩy mô hình tuần hoàn thì bắt buộc phải đảm bảo tính kinh tế cho doanh nghiệp.

Để phá vỡ nghịch lý giá thành, các chuyên gia và doanh nghiệp đề xuất những hướng đi mang tính thực tiễn thay vì chỉ chạy theo các chỉ số xanh hóa sản phẩm đầu ra.

Trước hết là nỗ lực tối ưu hóa quy trình nghiên cứu và phát triển (R&D). Ông Cao Gia Khánh chia sẻ kinh nghiệm từ Corèle V khi hãng này đã sản xuất được áo sơ mi tái chế với mức giá chỉ bằng một nửa so với các sản phẩm trung và cao cấp trên thị trường mặc dù chất lượng gần như tương đương. Điều này chứng minh rằng nếu doanh nghiệp làm chủ được công nghệ và quy trình, rào cản giá cả có thể được gỡ bỏ. Đối với các doanh nghiệp nội địa, ông Khánh cho rằng “lực kéo” mạnh mẽ nhất để vượt qua khó khăn chính là tình yêu Việt Nam.

Thứ hai, doanh nghiệp nên tập trung vào các khoản đầu tư “xanh” có khả năng mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp. Ông Hoàng Mạnh Cầm gợi ý việc dần dần chuyển sang sử dụng năng lượng mặt trời là một hướng đi rất thực tế. Khoản đầu tư này không chỉ giúp giảm dấu chân carbon mà còn giúp doanh nghiệp thu hồi vốn rất nhanh nhờ tiết kiệm chi phí điện năng vận hành.

Cuối cùng, cần nhìn nhận đầu tư “xanh” như một cách để nâng cấp giá trị thương hiệu. Ông Văn Công Bình, Giám đốc Môi trường và Xã hội của HDBank, đưa ra số liệu chứng minh: dù chi phí đầu tư thêm để đạt các chứng nhận xanh làm tăng khoảng 3% đến 5% tổng vốn đầu tư, nhưng giá trị thương mại và hình ảnh thương hiệu có thể tăng tới 20%. Ngoài ra, các nhãn hàng lớn như Inditex hay H&M đã đặt mục tiêu chuyển đổi sang 100% nguyên liệu tái chế vào năm 2025 hoặc 2030. Điều này buộc các nhà sản xuất phải thích nghi để không bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự chuyển dịch xanh không thể chỉ dựa vào lời hứa của người tiêu dùng hay sự tự nguyện của doanh nghiệp mà cần một lộ trình kinh tế rõ ràng, nơi sự bền vững môi trường phải đi đôi với sự bền vững về tài chính.

Quân Bảo