Cố vấn - huấn luyện
Vườn ươm khởi nghiệp sáng tạo
Các vườn ươm khởi nghiệp đã có sự phát triển về chất nhưng cần có bộ tiêu chuẩn chất lượng cấp quốc gia để đánh giá chất lượng, tạo tác động tích cực cho sự phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp.
Trong hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam, các vườn ươm (incubator) ngày càng khẳng định vai trò quan trọng. Hoạt động của vườn ươm thường tập trung vào việc giúp startup hoàn thiện ý tưởng, xây dựng mô hình kinh doanh và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để gia nhập thị trường.
Các vườn ươm đã phát triển về chất
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, giai đoạn 2020 – 2025, các vườn ươm doanh nghiệp từng bước phát triển, hỗ trợ cho quá trình hình thành và phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp. hiện nay Việt Nam có khoảng 80 vườn ươm tập trung chủ yếu ở 2 trung tâm kinh tế lớn là Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, đang mở rộng dần ra các địa phương như Đà Nẵng, Cần Thơ và một số tỉnh, thành khác. Bên cạnh sự gia tăng về số lượng, các vườn ươm đã có sự phát triển về chất, thông qua việc hình thành các mô hình tổ chức quy mô lớn, có tính liên kết hệ thống.
Các vườn ươm doanh nghiệp tại Việt Nam hiện chủ yếu tập trung vào giai đoạn tiền khởi nghiệp và giai đoạn đầu, với các dịch vụ cơ bản như cung cấp không gian làm việc, đào tạo kỹ năng nền tảng và kết nối cố vấn. Các mô hình vườn ươm khá đa dạng từ các cơ sở giáo dục đại học như BK Holdings (ĐH Bách Khoa Hà Nội), Trung tâm Chuyển giao tri thức và Hỗ trợ khởi nghiệp (VNU-CSK), Vườn ươm khởi nghiệp ĐMST (VISI), Trung tâm Sáng tạo và Ươm tạo FTU (FIIS), Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh (IEC)... hay của địa phương như SIHUB của TP Hồ Chí Minh, HIHUB của Hà Nội, đến tư nhân như Sông Hàn Incubator (Đà Nẵng).
Chất lượng dịch vụ giữa các vườn ươm còn chưa đồng đều, thiếu tiêu chuẩn chung về quy trình và năng lực cung ứng, dẫn đến hiệu quả hỗ trợ chưa ổn định. Nhiều vườn ươm vẫn gặp rào cản lớn về nguồn lực. Khoảng hơn 60% các đơn vị này phụ thuộc vào ngân sách nhà nước hoặc tài trợ quốc tế, dẫn đến thiếu mô hình vận hành bền vững. Điều này gây khó khăn trong việc mở rộng quy mô, thu hút cố vấn chất lượng cao và đầu tư vào cơ sở vật chất chuyên dụng như phòng thử nghiệm.
Một rào cản khác là sự thiếu hụt chuyên gia, cố vấn chuyên sâu trong các lĩnh vực công nghệ cao như AI, Blockchain. Một số vườn ươm quy mô nhỏ gặp khó khăn trong việc tuyển chọn doanh nghiệp khởi nghiệp tiềm năng do thiếu mạng lưới đối tác và cố vấn. Thêm nữa, các lĩnh vực công nghệ cao đòi hỏi hạ tầng chuyên dụng (phòng thí nghiệm, thiết bị thử nghiệm) mà đa số các vườn ươm tại Việt Nam hiện nay chưa thể đáp ứng.
Cần có bộ tiêu chuẩn thống nhất
Từ kinh nghiệm xây dựng và vận hành các bộ tiêu chuẩn chất lượng để đánh giá, so sánh, xếp hạng các vườn ươm trong hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo đã được thực hiện ở một số quốc gia trong khu vực ASEAN, PGS TS Trương Ngọc Kiểm -Giám đốc Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội đã đưa ra một số đề xuất phát huy hiệu quả hoạt động của các vườn ươm.
Theo ông Kiểm, Việt Nam cần xây dựng bộ tiêu chuẩn (tiêu chí) thống nhất cấp quốc gia để phân tầng, chuẩn hoá, đánh giá, so sánh và xếp hạng các vườn ươm doanh nghiệp làm cơ sở phân bổ nguồn lực công (tài chính, ưu đãi,...) hỗ trợ các tổ chức này dựa trên hiệu quả thực tế. Việc ban hành và áp dụng Bộ tiêu chuẩn phân tầng, đánh giá các vườn ươm sẽ tạo ra những tác động tích cực, sâu rộng đến sự phát triển của Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam và khơi thông dòng vốn đầu tư cho các startup.
Đối với các vườn ươm, việc áp dụng bộ tiêu chuẩn sẽ giúp chuẩn hoá các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng dịch vụ thông qua cơ chế cạnh tranh lành mạnh, công khai, minh bạc.
Bộ tiêu chuẩn còn khuyến khích các vườn ươm không ngừng hoàn thiện, nâng cao năng lực để đạt chuẩn và nâng hạng; thúc đẩy sự liên kết và tăng cường năng lực, hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành phần của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đối với cộng đồng khởi nghiệp và nhà đầu tư, việc công khai, minh bạch về năng lực, chất lượng và kết quả hoạt động của các vườn ươm giúp nhận diện, lựa chọn đối tác hỗ trợ/đầu tư phù hợp, từ đó tăng cường niềm tin vào chất lượng các startup tiềm năng được ươm tạo. Qua đó, dòng vốn đầu tư mạo hiểm sẽ chảy mạnh mẽ hơn vào hệ sinh thái.
Đây là cơ sở phát triển các sản phẩm, dịch vụ tài chính mới dành riêng cho khởi nghiệp sáng tạo dựa trên kết quả xếp hạng, phân loại của các vườn ươm, góp phần hình thành và phát triển thị trường vốn cho khởi nghiệp sáng tạo một cách chuyên nghiệp, bài bản và bền vững, kết nối hiệu quả cung - cầu vốn.