Cà phê doanh nhân
Tháo gỡ các điểm nghẽn thị trường lúa gạo
Nếu lâu dài không tháo gỡ các điểm nghẽn thì thị trường lúa gạo sẽ tiếp tục biến động theo chu kỳ cũ. Khi vào vụ, nông dân khó bán được giá tốt, còn khi giá tăng, doanh nghiệp lại khó gom hàng.
Ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam:
Trong thời gian vừa qua, giá lúa trong nước biến động mạnh, có lúc giảm xuống còn khoảng 5.000 đồng/kg, mức khiến nhiều nông dân không muốn bán. Lúa chín trên đồng nhưng giao dịch khó do giá xuống quá thấp. Tuy nhiên, chỉ ít ngày sau, giá lúa tăng rất nhanh, trong khi lượng hàng có thể mua lại không còn nhiều.
Nguyên nhân dẫn tới diễn biến đảo chiều trên có liên quan lớn đến thị trường Philippines - nơi chiếm trên 40% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. Năm 2025, nước này từng tuyên bố ngừng nhập khẩu trong 4 tháng cuối năm, khiến Việt Nam tồn kho khoảng hơn 1 triệu tấn.
Trong chuỗi thu mua, thương lái là lực lượng giữ vai trò quan trọng vì trực tiếp mua lúa từ nông dân. Nhóm đang làm rất tốt trong việc thu gom, nhưng lại gần như không nằm trong hệ thống quản lý. Họ có kho riêng và có thể giữ hàng, trong khi nông dân thường không đủ điều kiện sấy, trữ lúa lâu.
Khi giá thấp, người trồng lúa khó chủ động chờ giá. Đến lúc giá tăng, phần lớn nguồn hàng đã qua tay các khâu trung gian hoặc không còn dễ mua trong dân.
Vấn đề cốt lõi là phải giúp nông dân giữ được lúa lâu hơn. Muốn vậy, cần giải bài toán sấy và kho trữ lúa cho nông dân. Doanh nghiệp thu mua có thể cho nông dân vay tiền, dùng lúa làm tài sản bảo đảm, hoặc cho gửi lúa tại kho doanh nghiệp, kho của các đơn vị xuất khẩu.
Ngoài vấn đề kho trữ doanh nghiệp còn vướng trong khâu thanh toán khi thu mua trực tiếp từ nông dân. Lâu nay, nhiều nông dân không quen giao dịch qua tài khoản. Mỗi năm chỉ bán 1, 2 vụ lúa, số tiền không quá lớn nên việc mở tài khoản ngân hàng, rút tiền, đi lại bị coi là bất tiện. Vì vậy, doanh nghiệp khó tránh được việc phải mua qua các đầu mối trung gian.