24h

Tuy nhiên, song hành với sự bứt phá của không gian số là những bóng ma tội phạm mạng với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Từ việc rò rỉ dữ liệu cá nhân đến các chiến dịch lừa đảo chiếm đoạt tài sản xuyên biên giới, an ninh mạng đang trở thành "mặt trận" nóng bỏng, đòi hỏi sự hiệp đồng tác chiến mạnh mẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và sự cảnh giác của mỗi người dân.

Những "con số biết nói" và lỗ hổng từ "điểm mù" nhận thức

Thực tế cho thấy, việc mở rộng hệ sinh thái số luôn đi kèm với sự gia tăng tỷ lệ thuận của các rủi ro bảo mật. Theo số liệu từ cơ quan công an, chỉ riêng năm 2025, tỉnh Quảng Ninh đã phát hiện và xử lý 130 vụ việc với 244 đối tượng liên quan đến tội phạm công nghệ cao, tăng 38 vụ và 147 đối tượng so với năm 2024. Bước sang quý I/2026, áp lực này chưa hề hạ nhiệt khi đơn vị chuyên trách tiếp nhận thêm hơn 28 vụ việc mới liên quan đến lừa đảo không gian mạng và mua bán dữ liệu cá nhân trái phép.

Thượng tá Trần Văn Đức – Phó trưởng Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an tỉnh Quảng Ninh) nhận định: "Tình hình tội phạm mạng đang diễn biến hết sức phức tạp. Các đối tượng không chỉ tấn công vào kỹ thuật mà còn tấn công trực diện vào niềm tin và sự sơ hở của người dùng”.

Phân tích sâu hơn về căn nguyên của những vụ việc này, ông Nguyễn Lâm Việt – Phó Giám đốc VNPT Quảng Ninh chỉ ra ba "điểm mù" chí tử trong vận hành hệ thống: Con người, Công nghệ và Quy trình. Trong đó, "mắt xích" yếu nhất chính là con người. Nhiều người dân hiện nay vẫn duy trì thói quen sử dụng mật khẩu đơn giản, dễ đoán hoặc giữ nguyên mật khẩu mặc định khi tiếp nhận các hệ thống thông tin. Đây chẳng khác nào hành động "mở cửa" mời gọi hacker.

Đối với các tổ chức, rủi ro càng trở nên hiện hữu khi đội ngũ kỹ sư thiếu kinh nghiệm thực chiến, chưa đủ bản lĩnh để đối đầu với các cuộc tấn công có chủ đích (APT) mang tính kỹ thuật cao.

Về góc độ công nghệ, kỷ nguyên chuyển đổi số yêu cầu sự liên thông dữ liệu mạnh mẽ. Tuy nhiên, việc kết nối với các hệ thống thông tin của bên thứ ba không đảm bảo an ninh đã vô tình tạo ra những "cửa ngõ" rò rỉ dữ liệu. Nguy hiểm hơn, các thiết bị đầu cuối như điện thoại di động, máy tính cá nhân hay hạ tầng mạng biên (Camera, thiết bị IoT) nếu không được kiểm soát chặt chẽ sẽ trở thành mục tiêu tấn công trực diện, gây tê liệt hệ thống từ bên trong.

Từ "vỏ bọc" hỗ trợ chứng chỉ đến giả danh công an

Minh chứng cho sự liều lĩnh và tinh vi của tội phạm mạng chính là vụ án vừa bị cơ quan điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh khởi tố gần đây. Các đối tượng đã tận dụng tối đa các nền tảng mạng xã hội để giăng bẫy người dùng với những kịch bản được dàn dựng công phu.

Điển hình là trường hợp của Nguyễn Thanh Bình (SN 1990, trú tại Hà Nội). Đối tượng này đã xây dựng một "vỏ bọc" hoàn hảo là chuyên gia tư vấn, hỗ trợ thi hộ chứng chỉ quốc tế như IELTS và PTE. Bằng cách chạy quảng cáo nhắm thẳng vào cộng đồng người Việt tại Australia và Canada, Bình đã chiếm đoạt hàng chục triệu đồng tiền "lệ phí" của nhiều nạn nhân nhẹ dạ.

Cùng lúc đó, một nhóm đối tượng khác gồm Nguyễn Tiến Đạt và Nguyễn Thị Chuyên lại sử dụng thủ đoạn giả danh cán bộ chính quyền, công an cấp xã. Lợi dụng việc sáp nhập địa giới hành chính, các đối tượng gọi điện hướng dẫn người dân cập nhật thông tin căn cước công dân và tài khoản VNeID. Sau khi dụ dỗ bị hại kết bạn Zalo và chia sẻ màn hình điện thoại, nhóm này đã chiếm quyền điều khiển tài khoản ngân hàng thông qua mã OTP, chiếm đoạt số tiền lên tới 142 triệu đồng.

Những vụ việc trên là lời cảnh tỉnh đanh thép: Tội phạm mạng không chỉ giỏi công nghệ mà còn là những kẻ "thao túng tâm lý" bậc thầy. Chúng đánh vào nhu cầu cấp thiết hoặc sự thiếu hiểu biết về thủ tục hành chính của người dân để trục lợi.

Cần sự chung tay của toàn xã hội

Để đối phó với làn sóng tội phạm này, Quảng Ninh đã và đang triển khai chiến lược bảo vệ đa tầng. Tỉnh không chỉ dừng lại ở việc nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin mà còn xây dựng các nền tảng số hiện đại với các lớp bảo mật "nội bất xuất, ngoại bất nhập". Việc thường xuyên kiểm tra, đánh giá lỗ hổng bảo mật tại các địa phương và trang bị hệ thống tường lửa (Firewall) thế hệ mới đang góp phần hình thành một "lá chắn số" vững chắc cho toàn tỉnh.

Tuy nhiên, mọi công nghệ hiện đại nhất cũng sẽ trở nên vô nghĩa nếu "lá chắn" trong lòng mỗi người dân bị xuyên thủng. Công an tỉnh Quảng Ninh liên tục đưa ra khuyến cáo: Tuyệt đối không cung cấp mã OTP, thông tin tài khoản ngân hàng cho bất kỳ ai qua điện thoại hay mạng xã hội. Cảnh giác với các yêu cầu chia sẻ màn hình điện thoại hoặc truy cập vào các đường link lạ không rõ nguồn gốc.

Ưu tiên sử dụng các nền tảng chính thống như Cổng Dịch vụ công quốc gia và ứng dụng VNeID khi thực hiện các thủ tục hành chính trực tuyến. Song song với nỗ lực xây dựng hạ tầng, Quảng Ninh xác định việc "lấp đầy" lỗ hổng nhận thức là nhiệm vụ cấp bách. Song song với các giải pháp công nghệ, Quảng Ninh đặc biệt chú trọng việc nâng cao nhận thức và kỹ năng an toàn thông tin cho người dân. Thực tế cho thấy, phần lớn các sự cố an ninh mạng đều bắt nguồn từ sự chủ quan hoặc thiếu cảnh giác của người dùng.

Để khắc phục 'mắt xích' yếu này, công an tỉnh Quảng Ninh đã triển khai hàng loạt chương trình tuyên truyền và tập huấn kỹ năng số đã được triển khai sâu rộng từ thành thị đến nông thôn. Thông qua đó, người dân được trang bị kiến thức nhận diện các thủ đoạn lừa đảo, kỹ năng bảo mật thông tin cá nhân và quy trình ứng phó kịp thời khi xảy ra sự cố trên không gian mạng.

Cuộc chiến chống tội phạm mạng là một hành trình dài hạn và đầy cam go. Chỉ khi chính quyền quyết liệt trong giải pháp công nghệ, lực lượng công an mạnh tay trong trấn áp và người dân tỉnh táo trong hành vi số, chúng ta mới có thể xây dựng được một môi trường mạng an toàn, bền vững, tạo đà cho Quảng Ninh cất cánh trong tiến trình chuyển đổi số toàn diện.

Lê Cường