Phân tích - Bình luận

Hiện nay, axit sulfuric, một loại hóa chất quan trọng trong sản xuất phân bón và chế biến kim loại đang trở thành mặt hàng được giới quan sát theo dõi sát sao.

Căng thẳng tại khu vực vùng Vịnh cùng việc eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa đã gây ra tình trạng khan hiếm axit sulfuric, khiến giá tăng mạnh sau khi hoạt động vận chuyển trong khu vực, nơi chiếm khoảng 1/4 sản lượng toàn cầu, gần như đình trệ.

Tuy nhiên, cú sốc thứ hai xuất hiện khi có thông tin Trung Quốc sẽ cấm xuất khẩu axit sulfuric từ tháng 5. Năm ngoái, Trung Quốc chiếm 45% trong tổng gần 10 triệu tấn axit sulfuric xuất khẩu từ châu Á và khoảng 23% lượng xuất khẩu toàn cầu.

Khi lệnh cấm được cho là sắp có hiệu lực đến gần, các khách hàng nước ngoài trong nhiều ngành, từ sản xuất phân bón đến pin đang chật vật tìm nguồn thay thế, đồng thời lo ngại rằng những biện pháp hạn chế tương tự có thể tiếp tục được triển khai.

Theo các nhà phân tích, động thái này sẽ tạo ra tác động đáng kể tới nguồn cung và giá axit sulfuric toàn cầu, đồng thời cho thấy Trung Quốc đã âm thầm trở thành mắt xích then chốt trong thương mại axit sulfuric cũng như nhiều kim loại và hóa chất quan trọng khác.

Ông David Argyle, đối tác của Arlington Innovative Partners, công ty chuyên về chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược và sản xuất công nghệ cao nhận định rằng, Trung Quốc đã làm “rất tốt” trong việc phát triển nền kinh tế của mình trong khuôn khổ chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo nền tảng dữ liệu Observatory of Economic Complexity, tổng giá trị xuất khẩu axit sulfuric của Trung Quốc năm ngoái đạt 290 triệu USD.

Các thị trường nhập khẩu chính gồm Chile, Indonesia, Saudi Arabia, Morocco và Ấn Độ. Trong ba tháng đầu năm nay, xuất khẩu axit sulfuric của Trung Quốc giảm còn 528.000 tấn, giảm 50% so với cùng kỳ năm trước, theo dữ liệu hải quan.

Theo ông Peng Yang, nhà sáng lập và Giám đốc điều hành Moco Tech, Trung Quốc trước đó đã áp hạn ngạch xuất khẩu khoảng 700.000 tấn trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 4, chỉ bằng hơn một nửa khối lượng xuất khẩu cùng kỳ năm ngoái.

“Điều đã xảy ra là vào khoảng ngày 9 - 10/4, một số nhà sản xuất axit sulfuric và các nhà máy luyện kim tại Trung Quốc đã nhận được thông báo nội bộ yêu cầu dừng xuất khẩu lượng axit phụ phẩm từ quá trình luyện đồng và kẽm”, ông Peng cho biết.

Ông cũng nói thêm rằng lệnh cấm được cho là còn đi xa hơn khi ngừng hoàn toàn hoạt động xuất khẩu để ưu tiên nhu cầu trong nước, đặc biệt là sản xuất phân bón, trong bối cảnh nguồn cung lưu huỳnh toàn cầu bị gián đoạn bởi chiến sự Iran và các vấn đề tại eo biển Hormuz.

“Theo dự kiến, lệnh hạn chế này của Trung Quốc sẽ kéo dài ít nhất đến cuối năm 2026 hoặc cho tới khi áp lực trong nước giảm bớt”, ông Peng nhận định; đồng thời nói thêm rằng ít nhất một khách hàng quốc tế lớn đã được phía nhà cung cấp Trung Quốc thông báo trực tiếp về thay đổi này.

Mặc dù cho đến nay, Chính phủ Trung Quốc vẫn chưa đưa ra xác nhận chính thức về biện pháp dự kiến nói trên. Nhưng theo Argus Media, nếu được thực thi đầy đủ, lệnh đình chỉ xuất khẩu có thể khiến thị trường vận tải biển toàn cầu thiếu hụt ít nhất 3 triệu tấn axit sulfuric.

“Không có nguồn thay thế đáng kể nào cho sự thiếu hụt nguồn cung từ Trung Quốc, bởi nước này hiện là nhà xuất khẩu axit sulfuric lớn nhất thế giới. Phần lớn nguồn cung hiện đến từ Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản", Argus Media nhận định trong báo cáo công bố ngày 14/4.

Theo Sunsirs Commodity Data Group có trụ sở tại Hàng Châu, axit sulfuric là nguyên liệu cốt lõi để sản xuất phân bón phosphate, yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng.

“Khi chi phí nguyên liệu đầu vào tăng gấp đôi, các nhà máy phân bón chỉ còn cách tăng giá. Và cuối cùng, toàn bộ chi phí đó sẽ phản ánh vào giá rau củ ngoài chợ”, tổ chức này cho biết.

Ông Peng nhận định việc hạn chế xuất khẩu axit sulfuric của Trung Quốc là một “nút thắt lớn” đối với nguồn cung toàn cầu, đồng thời sẽ kéo theo tác động dây chuyền tới các sản phẩm liên quan như monoammonium phosphate (MAP) và diammonium phosphate (DAP), các loại phân bón sử dụng axit sulfuric ở công đoạn đầu sản xuất.

Ngoài ra, các dòng phân bón cấp thấp hơn như superphosphate đơn hay phân đạm - lân - lưu huỳnh cũng sẽ chịu ảnh hưởng.

Theo dữ liệu của SunSirs, giá giao ngay axit sulfuric đã tăng lên gần 1.800 nhân dân tệ (263 USD)/tấn tính đến thứ Ba tuần này, tăng mạnh so với mức dưới 1.000 nhân dân tệ/tấn hồi tháng 1.

Lệnh cấm hóa chất này có thể còn mang động cơ ngoài vấn đề an ninh lương thực, vốn đã là ưu tiên lớn của Trung Quốc.

SCMP trích nguồn tin giấu tên cho rằng động thái này có thể nằm trong một dự án cấp quốc gia của Trung Quốc nhằm đảm bảo nguồn nguyên liệu và công nghệ cho ngành pin xuất khẩu của Trung Quốc, bởi axit sulfuric cũng được sử dụng trong pin axit chì cho ô tô.

Hiện thị trường đang dự báo nhiều hóa chất và nguyên liệu liên quan đến ngành pin có thể tiếp tục bị hạn chế xuất khẩu trong tương lai nếu cần thiết.

Dù axit sulfuric chủ yếu được sử dụng để sản xuất phân bón, tình trạng thiếu hụt cũng sẽ gây gián đoạn cho hoạt động khai thác đồng, nickel và bạc, đặc biệt là các mỏ sử dụng công nghệ thủy luyện hoặc chiết tách.

Tại Việt Nam, axit sulfuric được nhập khẩu một phần từ Trung Quốc và Hàn Quốc, đồng thời có một phần được sản xuất trong nước. Các ngành sản xuất trong nước sử dụng nhiều axit sulfuric bao gồm sản xuất phân bón (phân lân, superphosphate), xử lý nước thải công nghiệp và điều chỉnh pH. Do đó, động thái trên của Trung Quốc nếu được thực hiện, thì cũng ảnh hưởng phần nào tới các ngành nói trên.

Cẩm Anh