Kinh tế thế giới

Phân tán rủi ro

EU đang xây dựng các kế hoạch có thể buộc doanh nghiệp trong khối phải mua các linh kiện chiến lược từ tối thiểu 3 nhà cung cấp khác nhau nhằm giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc và tăng khả năng chống chịu chuỗi cung ứng.

Các quy định mới dự kiến sẽ tác động mạnh đến doanh nghiệp trong những ngành then chốt như hóa chất và máy móc công nghiệp - những lĩnh vực lâu nay đã liên tục than phiền về làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc và một số quốc gia khác tràn vào thị trường châu Âu.

EU dự kiến sẽ tận dụng mạng lưới các hiệp định thương mại tự do với hơn 70 quốc gia nhằm xây dựng các chuỗi đầu tư và cung ứng mới với các nhà sản xuất đối tác, qua đó giảm phụ thuộc vào Trung Quốc trong các lĩnh vực chiến lược.

Theo dự thảo, luật mới của EU sẽ áp dụng mức trần đối với tỷ lệ linh kiện mà doanh nghiệp được phép mua từ một nhà cung cấp duy nhất, dự kiến vào khoảng 30 -40%. Phần nhu cầu còn lại sẽ phải được phân bổ cho ít nhất ba nhà cung cấp khác nhau, dù các nhà cung cấp này không nhất thiết phải đến từ cùng một quốc gia.

Cách tiếp cận này nhằm buộc doanh nghiệp đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm nguy cơ phụ thuộc quá lớn vào một nguồn cung duy nhất, đặc biệt trong các ngành công nghiệp chiến lược mà EU coi là dễ tổn thương trước các cú sốc địa chính trị hoặc gián đoạn thương mại.

Theo các quan chức EU, Ủy viên Thương mại châu Âu, Maros Sefcovic đang thúc đẩy các biện pháp mới nhằm thu hẹp mức thâm hụt thương mại lên tới khoảng 1 tỷ euro mỗi ngày của EU, đồng thời bảo vệ doanh nghiệp châu Âu trước nguy cơ Trung Quốc “vũ khí hóa thương mại”.

Những lo ngại này gia tăng sau khi một số dây chuyền sản xuất ô tô tại châu Âu buộc phải tạm ngừng hoạt động trong năm ngoái do Bắc Kinh áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với nam châm đất hiếm và một số linh kiện quan trọng khác, vốn là đầu vào thiết yếu cho ngành xe điện và công nghiệp chế tạo.

Các quan chức EU cho biết kế hoạch này hiện vẫn đang trong giai đoạn đầu thảo luận, song dự kiến sẽ được đưa ra tại cuộc họp của Ủy ban châu Âu chuyên trách về Trung Quốc vào ngày 29/5. Nếu nhận được sự đồng thuận từ các ủy viên, một đề xuất chi tiết hơn có thể tiếp tục được trình lên các nhà lãnh đạo EU xem xét tại hội nghị thượng đỉnh cuối tháng 6/2026.

Cơ hội cho doanh nghiệp Việt

Việc EU buộc doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn cung có thể mở ra cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng châu Âu, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đã có EVFTA với khối này.

Việt Nam có lợi thế về chi phí sản xuất, vị trí trong chuỗi cung ứng châu Á và năng lực sản xuất đang tăng lên ở các lĩnh vực như điện tử, cơ khí, dệt may, nội thất, linh kiện nhựa và thiết bị công nghiệp.

Khi EU muốn xây dựng chuỗi cung ứng “an toàn hơn”, các tập đoàn có thể mở rộng đầu tư vào Việt Nam để vừa sản xuất vừa tận dụng ưu đãi thuế quan từ EVFTA. Điều này đặc biệt đáng chú ý trong các ngành linh kiện điện tử, pin, năng lượng tái tạo và công nghiệp hỗ trợ ô tô.

EU đang ưu tiên các nhà cung cấp đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon và truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp Việt Nam nếu đầu tư sớm vào sản xuất xanh, năng lượng sạch và minh bạch dữ liệu sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn.

Không chỉ xuất khẩu thành phẩm, doanh nghiệp Việt có thể tham gia sâu hơn vào khâu linh kiện, phụ tùng và vật liệu trung gian - những mắt xích EU đang muốn đa dạng hóa mạnh nhất.

Tuy vậy, cơ hội này đi kèm áp lực lớn về tiêu chuẩn chất lượng, khả năng giao hàng ổn định và yêu cầu tuân thủ quy định ESG, lao động và chống phát thải của EU. Nếu không nâng cấp công nghệ và quản trị, doanh nghiệp Việt sẽ khó trở thành nhà cung cấp dài hạn cho các tập đoàn châu Âu.

Trương Khắc Trà