24h

Trước thực trạng này, các cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ninh đang ráo riết triển khai nhiều biện pháp siết chặt quản lý, đồng thời tìm kiếm giải pháp căn cơ nhằm đưa ngành nghề này vào quỹ đạo phát triển bền vững.

Thực trạng "nhiều không" và hồi chuông cảnh báo ô nhiễm từ các hộ kinh doanh nhỏ lẻ

Theo số liệu thống kê mới nhất từ các cơ quan chuyên môn tỉnh Quảng Ninh, toàn tỉnh hiện có 208 cơ sở sơ chế, chế biến thủy sản. Trong số này, phần lớn tập trung vào mặt hàng chủ lực của địa phương là hàu và hà. Tuy nhiên, một thực tế đáng lo ngại là bức tranh phát triển của ngành đang có sự phân hóa, đối lập sâu sắc về mặt công nghệ và ý thức chấp hành pháp luật.

Khối doanh nghiệp chính quy, có khoảng 45 cơ sở hoạt động dưới quy mô doanh nghiệp. Các đơn vị này cơ bản đã chủ động áp dụng khoa học công nghệ, đầu tư hệ thống thiết bị hiện đại vào quy trình sản xuất (như băng tải truyền, cân đóng gói tự động, hệ thống hấp sấy, cấp đông nhanh). Một số doanh nghiệp lớn đã dịch chuyển vào các cụm công nghiệp tập trung để dễ dàng kiểm soát chất thải. Tuy nhiên, khối hộ gia đình, hợp tác xã lại (chiếm đa số). Đây chính là "vùng xám" trong công tác quản lý khi công nghệ sản xuất cực kỳ thô sơ, chủ yếu tận dụng diện tích đất ở, đất vườn thuộc sở hữu gia đình nằm sâu trong các khu dân cư để làm nơi chế biến.

Qua các đợt thanh tra, kiểm tra liên ngành mới đây, cơ quan chức năng đã bóc tách một thực trạng đáng báo động khi nhiều cơ sở nhỏ lẻ đang hoạt động trong tình trạng "nhiều không" như: Không có giấy phép đăng ký kinh doanh hợp pháp. Không có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện về an toàn thực phẩm. Không xây dựng hệ thống xử lý nước thải, chất thải rắn đạt chuẩn. Không ký hợp đồng với các đơn vị có chức năng thu gom, xử lý chất thải. Không có cam kết bảo vệ môi trường với chính quyền địa phương. Đặc biệt, không phân định rõ ràng các khu vựckhu vực chế biến (đóng gói, bảo quản riêng biệt thiếu kho lưu trữ bao bì và nhà vệ sinh khép kín).

Không dừng lại ở hạ tầng, yếu tố con người tại đây cũng bị bỏ ngỏ. Người lao động chủ yếu là lao động thời vụ, chưa từng qua các lớp tập huấn về an toàn vệ sinh thực phẩm, đồng thời không được trang bị hoặc không có thói quen sử dụng trang phục bảo hộ lao động thường xuyên trong quá trình làm việc.

Phân tích sâu hơn về những tác hại trực tiếp đến môi trường sống, ông Nguyễn Thành Long, quyền Trưởng Phòng Kiểm soát Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường (Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh), nhấn mạnh: “Một tồn tại rất căn bản ở các cơ sở sơ chế, chế biến thủy sản hiện nay, bao gồm các cơ sở sơ chế, chế biến thủy sản (hàu, hà..) đó là nguồn thải, bao gồm nước rửa và vỏ hàu hà thải ra trong quá trình sản xuất gần như chưa được xử lý cũng như thu gom, mà thải trực tiếp ra môi trường tự nhiên.

Trong khi đó, loại chất thải này đặc thù gây mùi hôi thối nồng nặc, rất khó phân hủy trong điều kiện tự nhiên và chứa nhiều tác nhân, vi khuẩn gây hại cho sức khỏe con người. Các cơ sở này càng nằm sâu trong khu dân cư thì mức độ ảnh hưởng càng nghiêm trọng do không đảm bảo khoảng cách an toàn, biến nơi ở của người dân thành nơi hứng chịu trực tiếp nguồn ô nhiễm độc hại”.

"Lọc" nước thải, "đốt" vỏ hàu và lộ trình dịch chuyển vào các cụm công nghiệp tập trung

Trước thực trạng ô nhiễm ngày càng nhức nhối, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân sinh và hình ảnh du lịch của tỉnh, chính quyền các địa phương ven biển tại Quảng Ninh đang phối hợp cùng các lực lượng chức năng đồng loạt ra quân rà soát, kiểm tra tổng thể. Biện pháp trước mắt là nắm chắc lại di biến động về số lượng cơ sở, sản lượng tiêu thụ hàng tháng để đưa vào diện quản lý.

Song song với đó, các đoàn liên ngành sẽ tăng cường phổ biến, ép các hộ kinh doanh phải áp dụng nghiêm ngặt quy chuẩn về an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Những trường hợp cố tình chây ỳ, vi phạm nghiêm trọng sẽ bị xử phạt kịch khung, thậm chí đình chỉ hoạt động và buộc phải khắc phục toàn diện các hậu quả môi trường đã gây ra.

Hiến kế về giải pháp mang tính hành động ngay cho các cơ sở, ông Đoàn Duy Vinh, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Ninh, khẳng định: “Điều cốt lõi và quan trọng nhất lúc này là bản thân các chủ cơ sở sơ chế, chế biến thủy sản phải tự nâng cao ý thức, chủ động các biện pháp bảo vệ môi trường, tìm cách hạn chế tối đa việc phát sinh chất thải ngay từ công đoạn đầu tiên.

Để giải quyết phần ngọn trước mắt, các cơ sở bắt buộc phải xây dựng hệ thống bể lắng lọc có công suất phù hợp với lưu lượng nước thải hàng ngày để xử lý cơ bản các tạp chất trước khi xả ra hệ thống thoát nước chung. Đối với chất thải rắn là vỏ hàu hà, các chủ cơ sở phải phân loại rõ: Lượng vỏ không thể tái chế bắt buộc phải thu gom, ký hợp đồng vận chuyển đến các đơn vị có thẩm quyền xử lý chất thải rắn; còn lượng vỏ có thể tái sử dụng thì phải được tẩy rửa, khử mùi triệt để, tuyệt đối không được lưu trữ bừa bãi gây mùi hôi thối”.

Về tầm nhìn dài hạn, ông Đoàn Duy Vinh cho biết thêm, giải pháp bền vững nhất là phải triệt tiêu việc sản xuất manh mún trong các khu dân cư. Cơ quan chuyên môn đang tích cực tham mưu cho UBND tỉnh quy hoạch, xây dựng các cụm công nghiệp tập trung. Tại đây, tỉnh sẽ dành riêng quỹ đất và ưu tiên đầu tư hạ tầng đồng bộ, đặc biệt là hệ thống xử lý nước thải chuyên dụng cho loại hình chế biến thủy sản để dịch chuyển toàn bộ các hộ nhỏ lẻ vào sản xuất tập trung.

Một tín hiệu cực kỳ khả quan trong nỗ lực giải quyết "bài toán khó" về rác thải vỏ hàu, hà vừa được Chi cục Bảo vệ môi trường tỉnh hé lộ: Đơn vị đã chủ động kết nối và làm việc với một số doanh nghiệp sản xuất xi măng trên địa bàn. Các nhà máy này sở hữu hệ thống đồng xử lý chất thải hiện đại, có thể tận dụng vỏ hàu hà làm nguồn tạo nhiệt lượng và làm phụ gia trong quá trình sản xuất xi măng thông qua công nghệ đốt.

Khi phương án thu mua vỏ hàu hà để phục vụ ngành công nghiệp xi măng được hiện thực hóa rộng rãi, một lượng chất thải rắn khổng lồ tưởng chừng "vô phương cứu chữa" trên toàn tỉnh Quảng Ninh sẽ được xử lý tận gốc, triệt để. Điều này không chỉ tháo gỡ được "điểm nghẽn" sinh thái kéo dài bấy lâu nay, trả lại môi trường sống trong lành cho các xã phường ven biển, mà còn mở ra cơ hội kinh tế tuần hoàn, mang lại nguồn lợi ích thiết thực, bền vững cho chính người dân và các cơ sở chế biến thủy sản tại địa phương.

Ông Đỗ Quang Sáng – Chủ tịch HĐQT Công ty CP XNK Quảng Ninh nhận định: "Các giải pháp mà Chi cục Bảo vệ môi trường đưa ra rất thiết thực, vừa giải quyết được 'điểm nóng' trước mắt, vừa định hình lộ trình dài hạn bền vững. Việc tận dụng vỏ hàu hà làm phụ gia và nhiên liệu cho ngành xi măng là bước đi đột phá, hiện thực hóa mô hình kinh tế tuần hoàn mà các doanh nghiệp xuất nhập khẩu như chúng tôi rất hoan nghênh. Nó biến rác thải thành tài nguyên, giúp nâng cao giá trị chuỗi ngành hàng thủy sản Quảng Ninh.

Tuy nhiên, để sớm đưa các hộ nhỏ lẻ vào cụm công nghiệp tập trung, tỉnh cần có cơ chế hỗ trợ vốn, mặt bằng và thủ tục thông thoáng. Doanh nghiệp lớn sẵn sàng đồng hành, kết nối tiêu thụ cho các hợp tác xã, nhưng hạ tầng xử lý thải tập trung phải đi trước một bước để đảm bảo sự đồng bộ”.

Lê Cường