Doanh nghiệp - Thị trường

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) sẽ chính thức bước sang giai đoạn vận hành bắt buộc từ ngày 1/1/2026. Đây được xem là cột mốc quan trọng buộc các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải thực hiện nghĩa vụ khai báo phát thải và nộp chứng chỉ carbon đối với hàng hóa xuất khẩu vào thị trường EU.

Cảnh báo từ thị trường lớn

Không còn là những cảnh báo mang tính dự báo, CBAM cùng các hàng rào xanh như REACH, ZDHC hay Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) đang trở thành “luật chơi” mới trong thương mại toàn cầu. Điều này đặt doanh nghiệp Việt Nam trước yêu cầu phải nhanh chóng chuyển đổi mô hình sản xuất, minh bạch dữ liệu phát thải và xây dựng chuỗi cung ứng xanh nếu muốn duy trì năng lực cạnh tranh tại các thị trường xuất khẩu lớn.

Trong bối cảnh các nền kinh tế lớn đang thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược phát triển bền vững, tiêu chí cạnh tranh của doanh nghiệp cũng thay đổi nhanh chóng. Nếu trước đây giá thành, năng lực sản xuất và tốc độ giao hàng là lợi thế cốt lõi, thì hiện nay khả năng kiểm soát phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn ESG đang trở thành điều kiện bắt buộc để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đặc biệt, EU hiện không chỉ yêu cầu sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, mà còn yêu cầu minh bạch toàn bộ vòng đời phát thải, nguồn gốc nguyên liệu và trách nhiệm môi trường của doanh nghiệp. Điều này đồng nghĩa năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới sẽ phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng thích ứng với các tiêu chuẩn xanh quốc tế.

Theo các chuyên gia thương mại, từ năm 2026, EU sẽ từng bước đưa chi phí carbon vào đối với hàng hóa nhập khẩu có cường độ phát thải cao. Các nhà nhập khẩu phải mua và nộp chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải carbon gắn trong sản phẩm nhập khẩu vào EU. Giá chứng chỉ này được liên kết trực tiếp với thị trường carbon EU ETS, hệ thống mà doanh nghiệp châu Âu đã tham gia trong nhiều năm qua.

Ngay cả trước khi nghĩa vụ thanh toán đầy đủ có hiệu lực, nhiều nhà mua hàng tại EU đã gia tăng áp lực yêu cầu dữ liệu phát thải được kiểm chứng và lộ trình giảm phát thải đáng tin cậy trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này đặc biệt tác động đến các ngành thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện, hydro và có thể tiếp tục mở rộng sang các sản phẩm hạ nguồn trong thời gian tới.

Theo chia sẻ của nhiều doanh nghiệp xuất khẩu, thép Việt Nam hiện là một trong những mặt hàng chịu tác động lớn từ CBAM khi có những doanh nghiệp sở hữu tới 21 mã hàng thuộc diện áp dụng cơ chế này. Điều đó cho thấy yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn carbon và chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để duy trì thị trường xuất khẩu.

Bên cạnh đó, các nhà mua hàng quốc tế ngày càng siết chặt yêu cầu đối với dữ liệu phát thải có thể kiểm chứng, hệ thống quản trị môi trường và tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội trong toàn chuỗi cung ứng. Thực tế cho thấy, nhiều tập đoàn toàn cầu đã bắt đầu sàng lọc đối tác dựa trên tiêu chí phát thải carbon và khả năng đáp ứng ESG thay vì chỉ đánh giá về giá thành sản phẩm.

Điều này đặt doanh nghiệp Việt Nam trước sức ép phải tái cấu trúc mô hình sản xuất theo hướng xanh hóa, tiết kiệm năng lượng và minh bạch dữ liệu nếu không muốn bị tụt lại trong cuộc đua cạnh tranh toàn cầu. Ngược lại, những doanh nghiệp đi trước trong chuyển đổi xanh sẽ có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế, nâng cao uy tín thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu bền vững.

Giải pháp nào cho doanh nghiệp?

Theo đại diện một doanh nghiệp cung cấp giải pháp cho doanh nghiệp xuất khẩu vào EU, để chuẩn bị cho CBAM, doanh nghiệp cần nhanh chóng thành lập nhóm công tác nội bộ về CBAM; rà soát danh mục sản phẩm và nguyên vật liệu chịu tác động; xây dựng hệ thống MRV phù hợp với phương pháp luận của EU; đồng thời triển khai các giải pháp giảm phát thải có thời gian hoàn vốn nhanh như nâng cao hiệu quả năng lượng, thu hồi nhiệt thải, chuyển đổi nhiên liệu hoặc ký hợp đồng mua điện tái tạo (PPA)…

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), vẫn đang gặp không ít khó khăn về công nghệ, nguồn lực tài chính cũng như năng lực triển khai. Không ít doanh nghiệp còn lúng túng trong việc tiếp cận thông tin, hiểu đúng yêu cầu kỹ thuật và xây dựng lộ trình thích ứng phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.

Trong bối cảnh đó, việc cập nhật kịp thời quy định mới, nâng cao năng lực quản trị phát thải, xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch và tìm kiếm giải pháp chuyển đổi xanh phù hợp đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Trước yêu cầu thực tiễn này, Tọa đàm “Ứng phó CBAM và tiêu chuẩn REACH – ZDHC: Thúc đẩy chuyển đổi xanh nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp” được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi chính sách, cập nhật quy định mới, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và kết nối các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với xu hướng thương mại xanh toàn cầu.

Tọa đàm sẽ diễn ra từ 13h30 đến 17h00 ngày 29/5/2026 tại Hội trường Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng, số 5-7-9 Đinh Tiên Hoàng, phường Hồng Bàng, TP Hải Phòng, với sự tham gia của đại diện các Sở, ngành, chuyên gia thương mại quốc tế, doanh nghiệp xuất khẩu, đơn vị tư vấn và các tổ chức hỗ trợ chuyển đổi xanh.

Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa TP Hải Phòng cho biết, thông qua tọa đàm, Hiệp hội mong muốn hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp nhận diện đầy đủ các yêu cầu mới từ thị trường quốc tế, chủ động xây dựng năng lực thích ứng, chuẩn hóa hệ thống quản trị phát thải và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.

Đồng thời, Hiệp hội cũng kỳ vọng các ý kiến, kiến nghị từ doanh nghiệp tại tọa đàm sẽ góp phần thúc đẩy hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ chuyển đổi xanh, phát triển thị trường carbon, hỗ trợ tài chính, công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh mới.

Đăng ký tham dự tại đây: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeoGwrsIiWqs23yeR-1JVfxZtStOgPgmWmG6NlkUpg539peHw/viewform?usp=sharing&ouid=109894477103909145090

Thông tin xin liên hệ: Ms. Hà Chi ĐT: 0904326338; Mr. Tùng ĐT: 0906 001359

Phương Thanh