Ô tô - Xe máy

Phần lớn các mẫu xe du lịch đời mới đều vận hành dựa trên hệ thống máy tính và phần mềm, kiểm soát gần như mọi chức năng từ giải trí, định vị đến hành vi lái xe. Điều này đồng nghĩa với việc lượng dữ liệu mà xe có thể ghi nhận về người sử dụng là rất lớn. Một thực tế đáng ngại là các hãng xe thu thập dữ liệu người dùng không chỉ phục vụ cho việc nghiên cứu sản xuất xe mà còn bán cho bên thứ ba nhằm vì mục đích thương mại.

Việc thu thập dữ liệu này bắt đầu khoảng 10 năm trước và phổ biến trong thời gian gần đây. Mozilla Foundation, tổ chức phi lợi nhuận của Mỹ, tập trung vào các vấn đề quyền riêng tư, trung lập mạng và xây dựng Internet mở cho mọi người, đã phân tích hoạt động bảo mật của 25 thương hiệu ô tô vào năm 2023 và nhận thấy, các nhà sản xuất ô tô đã thu thập được cả “tấn” dữ liệu cá nhân của người sử dụng. Việc thu thập dữ liệu thường bắt đầu ngay khi khách hàng hoàn tất việc mua xe mới và lái ra khỏi đại lý. Tất cả 25 thương hiệu ô tô mà Mozilla khảo sát đều không qua được các bài kiểm tra về bảo mật thông tin người dùng xe.

Dữ liệu được thu thập không chỉ từ các thao tác lái xe cơ bản mà còn từ các dịch vụ kết nối như: radio vệ tinh, GPS, thiết bị ngoại vi, hệ thống viễn thông, cảm biến và camera. Tùy từng thương hiệu, người mua xe có thể hoặc không có quyền từ chối việc thu thập dữ liệu.

Mozilla Foundation cho biết, 84% công ty ô tô xử lý, chia sẻ hoặc bán dữ liệu thu được từ các chủ xe và những thông tin này được dùng vào những việc không liên quan tới hoạt động của xe hoặc mối quan hệ giữa hãng với chủ xe.

Một cuộc điều tra mới đây của tổ chức Consumer Reports đã khiến nhiều người “sốc”, khi phát hiện ra gần như mọi nhà sản xuất ô tô tại Mỹ đều thu thập và chia sẻ dữ liệu hành vi của khách hàng. Khi người dùng mua xe mới và cài đặt các tính năng trên xe, họ thường phải đồng ý với các điều khoản để tiếp tục sử dụng. Đa số chỉ bấm nút "Ok" và thế là bị theo dõi.

Đây là vấn đề được nhiều tổ chức bảo vệ người tiêu dùng trên thế giới quan ngại. Những dữ liệu này còn được chia sẻ cho bên thứ ba như các công ty bảo hiểm, công ty tiếp thị, các hãng chuyên thu thập dữ liệu... mà khách hàng không hề biết.

Thu thập cả đống dữ liệu người dùng nhưng lại bán cho bên thứ 3 với giá vô cùng rẻ mạt. Số liệu mà trang tin Automotive News công bố cho thấy, bức tranh khá khiêm tốn về mặt tài chính. Trong giai đoạn từ 2018 đến 2024, Hyundai chỉ thu về trung bình 0,61 USD trên mỗi xe từ việc bán dữ liệu người dùng. Honda còn tệ hơn khi chỉ đạt khoảng 0,26 USD mỗi xe trong giai đoạn từ 2020 đến 2024. So với giá bán và chi phí phát triển một chiếc ô tô hiện đại, đây là con số gần như không đáng kể.

General Motors là điển hình đáng quan ngại. Trong suốt 4 năm qua GM chỉ thu về khoảng 20 triệu USD bán dữ liệu người dùng cho bên thứ 3, một con số khá nhỏ nếu đặt cạnh quy mô doanh thu hàng trăm tỷ USD của một tập đoàn ô tô toàn cầu.

General Motors mới đây đã chấp nhận chi trả 12,75 triệu USD nhằm dàn xếp một cuộc điều tra tại bang California liên quan đến cáo buộc hãng này bán trái phép dữ liệu chi tiết về thói quen lái xe của hàng trăm nghìn khách hàng cho 2 công ty môi giới dữ liệu. Dữ liệu mà GM đã bán bao gồm tên, số điện thoại, địa chỉ nhà, cũng như thông tin định vị GPS chi tiết về nơi người dùng lái xe và đỗ xe.

Từ năm 2016 đến 2024, GM còn theo dõi tốc độ di chuyển và các hành vi như tăng tốc đột ngột. Một số báo cáo truyền thông cho biết dữ liệu này đã được chia sẻ với các công ty bảo hiểm, từ đó được sử dụng để biện minh cho việc tăng phí bảo hiểm.

Trung Quốc đang nổi lên như một cường quốc toàn cầu về xe điện, viễn cảnh hàng triệu ô tô điện từ nước này tràn sang các quốc gia khác, đang làm dấy lên mối lo ngại về quyền riêng tư và an ninh.

Khi các nhà sản xuất đã muốn theo dõi, sẽ không thể có được sự riêng tư trong chính chiếc xe của mình. Đây là vấn đề được nhiều tổ chức bảo vệ người tiêu dùng trên thế giới quan ngại. Ô tô hiện đại chính là sản phẩm tệ nhất về quyền riêng tư.

HẢI LINH