Doanh nhân

Đây là chia sẻ của bà Trần Thị Thu Trang, CT Hiệp hội SX Công nghiệp Bắc Ninh.

- Bà đánh giá và suy nghĩ thế nào về yêu cầu hình thành các doanh nghiệp tư nhân có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng toàn cầu trong bối cảnh mới của Việt Nam hiện nay, thưa bà?

Nếu nhìn sâu vào cấu trúc phát triển hiện nay, chúng ta cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang tham gia ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Điều này không chỉ phản ánh ở cấp độ doanh nghiệp, mà còn phản ánh mô hình tăng trưởng của nền kinh tế trong suốt nhiều năm qua khi lợi thế cạnh tranh chủ yếu dựa trên lao động giá rẻ, chi phí sản xuất thấp, gia công sản xuất và các ưu đãi đầu tư.

Mô hình này đã đóng vai trò rất quan trọng trong giai đoạn đầu hội nhập, giúp Việt Nam thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian dài. Tuy nhiên, trong bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng, mô hình đó đang dần bộc lộ những giới hạn.

Hiện nay, nền kinh tế toàn cầu đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, nơi giá trị lớn nhất không còn nằm ở sản xuất đơn thuần, mà nằm ở công nghệ, dữ liệu thông minh và chuyển đối số; Thiết kế, sáng chế; Năng lực nghiên cứu phát triển (R&D); Quản trị chuỗi cung ứng; Tiêu chuẩn ESG và khả năng đổi mới sáng tạo liên tục.

Đồng thời, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra rất mạnh mẽ sau đại dịch Covid-19, các xung đột địa chính trị và cuộc cạnh tranh công nghệ giữa các nền kinh tế lớn. Các tập đoàn quốc tế hiện nay không còn chỉ tìm kiếm những quốc gia có chi phí thấp, mà ưu tiên những đối tác có năng lực công nghệ, hệ thống quản trị minh bạch, khả năng truy xuất dữ liệu, năng lực sản xuất xanh và khả năng thích ứng nhanh với biến động toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, điều rất đáng mừng là tư duy phát triển của Việt Nam hiện nay đang có những chuyển biến rất mạnh mẽ và mang tính chiến lược dài hạn.

- Động lực và yếu tố then chốt để khu vực kinh tế tư nhân phát triển, thưa bà?

Khu vực kinh tế tư nhân được xác định rõ là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Các chủ trương lớn gần đây như Nghị quyết 68, Nghị quyết 57 đã thể hiện quyết tâm rất lớn của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng một mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lực nội sinh của doanh nghiệp Việt Nam.

Điều đó cho thấy Việt Nam đang chuyển từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang mô hình tăng trưởng theo chiều sâu; từ dựa vào nguồn lực truyền thống sang dựa vào tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị chất xám. Song song với đó, chúng ta cũng đang chứng kiến những thay đổi rất mạnh mẽ trong cải cách điều hành và tổ chức thực thi: Thủ tục hành chính đang được tinh gọn mạnh mẽ; Hạ tầng chiến lược được thúc đẩy nhanh; Các dự án đầu tư công và giải phóng mặt bằng đang được triển khai với tốc độ và quyết tâm rất cao.

Tư duy điều hành ngày càng theo hướng nhanh hơn, thực chất hơn và sát với nhu cầu phát triển hơn của doanh nghiệp và nền kinh tế. Những chuyển biến này đang tạo ra niềm tin rất lớn cho cộng đồng doanh nghiệp về một môi trường phát triển ổn định và dài hạn.

Tôi cho rằng Việt Nam hiện đang đứng trước cơ hội rất lớn để bước vào một giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững trong 10–20 năm tới.

Điều cốt lõi là phải nâng cao hàm lượng công nghệ, giá trị chất xám và năng lực đổi mới sáng tạo trong từng sản phẩm, từng doanh nghiệp và từng ngành kinh tế. Điều đó đồng nghĩa với việc Việt Nam cần chuyển mạnh từ tư duy: “tham gia chuỗi cung ứng” sang tư duy “dẫn dắt chuỗi cung ứng”; chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu và gia công sang xuất khẩu sản phẩm có công nghệ, có thương hiệu và có hàm lượng chất xám cao.

Đây chính là giai đoạn Việt Nam cần hình thành một thế hệ doanh nghiệp tư nhân mới có năng lực làm chủ công nghệ, năng lực nghiên cứu phát triển, tư duy quản trị hiện đại, chuyển đổi số, phát triển bền vững, năng lực xây dựng thương hiệu quốc tế và đủ khả năng dẫn dắt hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam cùng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đây không chỉ là yêu cầu ở cấp độ doanh nghiệp, mà là yêu cầu mang tính chiến lược đối với năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới. Bởi chỉ khi hình thành được những doanh nghiệp tư nhân đủ tầm khu vực và quốc tế, những “sếu đầu đàn” mới của nền kinh tế thì Việt Nam mới có thể nâng cao năng lực nội sinh, phát triển bền vững và từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

- Từ kinh nghiệm xây dựng và phát triển Hanel PT, bà đã đúc rút ra điều gì để có thể thâm nhập chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu?

Trong quá trình phát triển của Hanel PT, chúng tôi may mắn được đồng hành nhiều năm cùng các tập đoàn Nhật Bản trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều chúng tôi học được không chỉ là kỹ thuật sản xuất hay quản trị chất lượng, mà quan trọng hơn là văn hóa kỷ luật, tinh thần cải tiến liên tục, tư duy dài hạn và cách xây dựng niềm tin trong chuỗi cung ứng.

Chúng tôi nhận ra rằng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, điều có giá trị lớn nhất không phải là một đơn hàng mà là sự tin cậy được tích lũy trong nhiều năm. Một doanh nghiệp có thể mất nhiều năm để được lựa chọn, nhưng cũng có thể mất tất cả chỉ sau một lần đánh mất niềm tin.

Chính vì vậy, Hanel PT luôn xác định văn hóa doanh nghiệp là nền tảng cốt lõi trong toàn bộ chiến lược phát triển. Chúng tôi theo đuổi triết lý: Phát triển tử tế; Phát triển bền vững; Lấy con người làm trung tâm; Lấy đổi mới sáng tạo làm động lực; Lấy giá trị dài hạn làm định hướng.

Theo tôi, nếu Việt Nam muốn hình thành những “sếu đầu đàn” có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng toàn cầu, thì điều đầu tiên không phải là xây thêm nhiều nhà máy, mà là xây dựng được những doanh nghiệp có văn hóa mạnh, hệ giá trị rõ ràng, tư duy phát triển bền vững, khả năng học hỏi liên tục, năng lực tạo dựng niềm tin quốc tế. Bởi chỉ khi có được nền tảng đó, doanh nghiệp mới có thể phát triển lớn mà không mất đi bản sắc và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Nếu Việt Nam xây dựng được những doanh nghiệp dẫn dắt có đủ tầm nhìn, đủ trách nhiệm và đủ năng lực để dẫn dắt công nghệ, dẫn dắt tiêu chuẩn, dẫn dắt đổi mới sáng tạo và kéo theo cộng đồng doanh nghiệp cùng phát triển thì trong 10–20 năm tới, chúng ta hoàn toàn có cơ hội hình thành những chuỗi cung ứng mang dấu ấn Việt Nam, đủ sức cạnh tranh ở cấp khu vực và toàn cầu.

Và theo tôi, đó mới chính là nền tảng bền vững nhất để kinh tế tư nhân Việt Nam thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế trong kỷ nguyên phát triển mới.

Để có thể phát triển nhanh như kỳ vọng, theo bà cần những cơ chế đột phá nào để hình thành nên các doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi cung ứng toàn cầu?

Theo tôi, Việt Nam hiện nay không thiếu doanh nhân có khát vọng, cũng không thiếu những doanh nghiệp sẵn sàng đổi mới và đầu tư dài hạn.

Điều chúng ta còn thiếu là: Một hệ thống chính sách đủ mạnh, đủ cụ thể và đủ đột phá để doanh nghiệp Việt Nam dám đầu tư lớn, đầu tư dài hạn và cạnh tranh toàn cầu.

Nếu muốn hình thành những doanh nghiệp tư nhân “sếu đầu đàn” có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng khu vực và thế giới, thì chính sách không thể chỉ dừng ở mức hỗ trợ chung, mà cần có các cơ chế đặc biệt dành cho: Doanh nghiệp công nghệ cao; Doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, Doanh nghiệp sản xuất xanh và doanh nghiệp có khả năng dẫn dắt hệ sinh thái công nghiệp Việt Nam.

Lê Hà