Phân tích - Bình luận
Nông nghiệp Ấn Độ trước "cơn bão" kép: Bài học nào cho Việt Nam?
Một mùa gió mùa thất thường và giá phân bón tăng vọt đang đặt ngành nông nghiệp Ấn Độ trước phép thử lớn, mang lại nhiều bài học cho Việt Nam.
Bộ Khoa học Trái đất Ấn Độ vừa hạ mức dự báo lượng mưa gió mùa (tháng 6 đến tháng 9) xuống còn 90% so với mức trung bình dài hạn, thấp hơn con số 92% được đưa ra hồi tháng 4. Đây là tín hiệu đáng lo ngại đối với một quốc gia mà gió mùa cung cấp gần 70% lượng mưa cần thiết để tưới tiêu đồng ruộng và bổ sung trữ lượng hồ chứa, với gần một nửa diện tích canh tác phụ thuộc hoàn toàn vào nước mưa.
Lượng mưa dưới 96% mức trung bình dài hạn được Cục Khí tượng Ấn Độ (IMD) phân loại là "dưới bình thường", ngưỡng có thể khiến năng suất cây trồng vụ Kharif - bao gồm lúa, mía và bông- bắt đầu chịu tổn thất đáng kể. Gần một nửa nền nông nghiệp Ấn Độ phụ thuộc vào canh tác nhờ nước mưa, khiến thời điểm và diễn tiến của gió mùa trở thành yếu tố sống còn.
Gánh nặng kép từ chi phí đầu vào
Tác động của khí hậu thất thường tăng thêm thách thức cho nông nghiệp Ấn Độ. Xung đột Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2/2026, làm tê liệt tuyến vận tải qua eo biển Hormuz, đã gây ra cú sốc kép cho nông dân Ấn Độ. Giá phân bón tăng 20 đến 30% ngay trong tháng đầu tiên của xung đột.
Giá ure thế giới đã vượt 700 USD/tấn vào đầu năm 2026, mức cao nhất kể từ tháng 10/2022. Sản lượng phân bón nội địa của Ấn Độ giảm 24,6% trong tháng 3/2026 so với cùng kỳ năm trước, gắn liền với tác động của xung đột lên nhập khẩu khí đốt tự nhiên.
Ấn Độ, quốc gia tiêu thụ phân bón lớn thứ hai thế giới sau Trung Quốc, phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu phân bón từ vùng Vịnh, đặc biệt là phân đạm dựa trên khí tự nhiên làm nguyên liệu đầu vào. Để bù đắp, Chính phủ Ấn Độ đã phê duyệt mức tăng trợ cấp từ 10 đến 21% cho phân bón ngoài ure cho vụ Kharif 2026, với tổng chi phí khoảng 41.534 crore rupee, tăng khoảng 12% so với vụ trước.
FAO ước tính giá phân bón toàn cầu có thể cao hơn trung bình 15 đến 20% trong nửa đầu năm 2026 nếu cuộc khủng hoảng tiếp diễn. Các nước phụ thuộc vào phân bón nhập khẩu, gồm Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh và nhiều quốc gia châu Phi, đang phải đối mặt với chi phí leo thang và chuỗi cung ứng bị đứt gãy.
Mất cân bằng giữa chi phí và giá nông sản
Điều đáng lo ngại là chi phí đầu vào tăng vọt nhưng giá nông sản đã không tăng tương xứng. Kể từ cuối tháng 2, sự gián đoạn tại eo biển Hormuz đã đẩy giá đạm và phốt phát lên mức cao, nhưng mức tăng chi phí đầu vào này vẫn chưa phản ánh vào giá cây trồng chủ lực, tạo ra độ trễ rủi ro đối với lợi nhuận của nông dân và các quyết định gieo trồng trong mùa tới. Sự mất đồng bộ này phản ánh hiệu ứng trễ, có thể thắt chặt nguồn cung xuất khẩu và cuối cùng đẩy giá lương thực lên cao khi nông dân buộc phải hấp thụ chi phí cao hơn hoặc giảm diện tích gieo trồng.
Ông Suresh Kumar Chaudhari, Tổng Giám đốc Hiệp hội Phân bón Ấn Độ, thừa nhận áp lực nhưng khẳng định ngành đang xoay xở: "Kế hoạch sản xuất và phân bổ khí đốt đang được tối ưu hóa để đảm bảo sản lượng không bị gián đoạn, ngay cả khi một số nhà máy phải bảo dưỡng định kỳ. Các chiến lược đa dạng hóa nguồn cung và thỏa thuận cung ứng dài hạn đang giúp giảm thiểu rủi ro khu vực."
Tuy nhiên, giới phân tích nhận định câu hỏi không còn là liệu Ấn Độ có thiếu phân bón hay không, mà là liệu nông dân có đủ sức chịu đựng chi phí bảo đảm nguồn cung đó hay không. Mối nguy đã dịch chuyển từ tình trạng thiếu hụt hoàn toàn sang gánh nặng chi phí bảo đảm nguồn cung.
Bài học nào cho Việt Nam?
Trong khi Ấn Độ đối phó với "cơn bão" kép, Việt Nam đang đứng trước những rủi ro khí hậu mang tính cơ cấu tương tự. Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4/2026 thiếu hụt phổ biến từ 10 đến 40% so với trung bình nhiều năm trên phạm vi cả nước. Dòng chảy và mực nước tại nhiều lưu vực sông đã xuống mức thấp nhất trong chuỗi quan trắc cùng kỳ.
El Nino được dự báo có thể xuất hiện từ giữa năm 2026 với khả năng đạt cường độ mạnh, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng kéo dài, hạn hán và thời tiết cực đoan. Từ cuối hè sang mùa khô 2026 đến 2027, rủi ro gia tăng ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ với thiếu mưa, suy giảm dòng chảy, hạn hán và xâm nhập mặn. Các chuyên gia khí tượng khuyến cáo ngành nông nghiệp cần điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng và triển khai tưới tiết kiệm theo hướng đa rủi ro thay vì ứng phó theo kịch bản đơn tuyến.
Đối với Việt Nam, câu chuyện của Ấn Độ là lời nhắc rằng rủi ro nông nghiệp đang trở nên đa tầng hơn. Một mùa vụ thành công không chỉ phụ thuộc vào lượng mưa, mà còn vào khả năng ứng phó với những biến động ngày càng khó dự báo của thị trường năng lượng, phân bón và chuỗi cung ứng toàn cầu.