Ô tô - Xe máy

Cùng với quá trình điện hóa và số hóa, ô tô ngày nay không còn đơn thuần là một phương tiện di chuyển. Các hãng xe đang từng bước biến chiếc xe thành một nền tảng công nghệ, nơi nhiều tính năng có thể được kích hoạt, cập nhật hoặc thậm chí bán riêng thông qua phần mềm. Điều này cũng kéo theo sự thay đổi trong cách thu lợi nhuận của ngành công nghiệp ô tô. Nếu trước đây phần lớn doanh thu đến từ việc bán xe và phụ tùng, thì nay nhiều nhà sản xuất đang hướng tới nguồn thu lâu dài từ các dịch vụ số.

Sự thay đổi này thể hiện rõ ở những tính năng vốn rất quen thuộc với người dùng. Khởi động xe từ xa là một ví dụ điển hình. Trong nhiều năm, đây là tiện ích thường đi kèm trên các phiên bản cao cấp hoặc được bán dưới dạng tùy chọn một lần khi mua xe. Người dùng chỉ cần nhấn nút trên chìa khóa để làm mát hoặc sưởi ấm khoang lái trước khi lên xe.

Tuy nhiên, khi các ứng dụng điều khiển phương tiện trên điện thoại thông minh trở nên phổ biến, tính năng này dần được đưa vào các gói dịch vụ kết nối. Toyota là một trong những hãng tiên phong áp dụng mô hình đó. Sau thời gian sử dụng miễn phí ban đầu, khách hàng muốn tiếp tục khởi động xe từ xa sẽ phải trả phí duy trì hàng tháng. Nhiều thương hiệu khác cũng đang đi theo hướng tương tự, biến những tiện ích từng được xem là trang bị sẵn có thành một phần của hệ sinh thái dịch vụ số.

Không chỉ dừng lại ở khởi động từ xa, các chức năng như định vị xe, theo dõi tình trạng vận hành hay khóa và mở khóa cửa từ xa cũng ngày càng gắn liền với các gói thuê bao. Trong bối cảnh đó, Ford, Lincoln hay Tesla trở thành số ít thương hiệu vẫn duy trì chính sách miễn phí đối với một số tính năng kết nối cơ bản.

Đằng sau xu hướng này là mong muốn tạo ra nguồn thu ổn định trong suốt vòng đời sản phẩm. Thay vì chỉ bán xe một lần, các hãng đang học theo mô hình của những công ty công nghệ, nơi người dùng liên tục chi trả để duy trì quyền sử dụng dịch vụ. Với sự phổ biến của Internet và phần mềm trên ô tô, chiếc xe giờ đây không chỉ là tài sản mà còn là một "kênh doanh thu" kéo dài nhiều năm sau khi rời đại lý.

Một lĩnh vực khác cũng cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các hãng xe là công nghệ hỗ trợ lái. Trong khi nhiều mẫu xe phổ thông hiện đã trang bị hàng loạt tính năng an toàn tiên tiến ngay từ bản tiêu chuẩn, không ít thương hiệu hạng sang vẫn xem đây là những trang bị cần mua thêm.

Đơn cử như Kia K4 GT-Line, mẫu sedan có giá khoảng 25.000 USD nhưng sở hữu sẵn hệ thống kiểm soát hành trình thích ứng, hỗ trợ giữ làn, cảnh báo điểm mù và cảnh báo phương tiện cắt ngang phía sau. Đây đều là những công nghệ từng chỉ xuất hiện trên các mẫu xe cao cấp cách đây chưa lâu.

Trong khi đó, ở một số mẫu xe sang có giá bán cao hơn đáng kể, người mua vẫn phải chi thêm hàng trăm, thậm chí hàng nghìn USD để sở hữu đầy đủ các tính năng tương tự. Điều này cho thấy giá bán không còn là thước đo tuyệt đối cho mức độ trang bị của một chiếc xe. Ngày càng nhiều công nghệ được tách riêng thành các gói tùy chọn nhằm gia tăng doanh thu và tạo dư địa cá nhân hóa cho khách hàng.

Xu hướng thu phí cũng đang lan sang các dịch vụ dữ liệu. Thông tin giao thông trực tuyến, dự báo thời tiết hay cập nhật bản đồ từng được xem là tiện ích đi kèm hệ thống dẫn đường, nhưng hiện nay đã trở thành nguồn thu mới của nhiều hãng xe. Sau giai đoạn sử dụng miễn phí ban đầu, người dùng sẽ phải trả phí nếu muốn tiếp tục truy cập các dữ liệu này.

Camera hành trình tích hợp là một ví dụ khác cho thấy sự khác biệt trong cách tiếp cận của các nhà sản xuất. Một số hãng như Hyundai hay Toyota lựa chọn trang bị sẵn cho khách hàng hoặc bán dưới dạng tùy chọn một lần. Ngược lại, một số thương hiệu xe sang lại yêu cầu trả phí kích hoạt dù phần cứng đã được lắp đặt từ trước trên xe.

Những thay đổi kể trên cho thấy cuộc cạnh tranh trong ngành ô tô đang dịch chuyển từ phần cứng sang phần mềm và dịch vụ. Trong tương lai, giá trị của một chiếc xe có thể không chỉ được quyết định bởi động cơ, khung gầm hay thiết kế, mà còn nằm ở những tính năng số mà người dùng được tiếp cận.

Với người tiêu dùng, điều đó đồng nghĩa việc mua xe ngày nay không chỉ dừng lại ở việc xem bảng giá hay danh sách trang bị. Chi phí sử dụng trong nhiều năm tiếp theo, đặc biệt là các khoản thuê bao phát sinh, đang trở thành yếu tố quan trọng không kém. Một tính năng được cung cấp miễn phí ở thương hiệu này có thể trở thành khoản phí định kỳ ở thương hiệu khác và chính những khác biệt tưởng chừng nhỏ đó lại có thể tạo nên khoảng cách đáng kể về tổng chi phí sở hữu sau vài năm sử dụng.

Thanh Trà