Chuyên đề
Thuế quan Mỹ và bài toán xuất khẩu: Nhiều ngành chủ lực vẫn giữ lợi thế
Các chuyên gia cho rằng chính sách thuế mới của Mỹ khó tạo cú sốc lớn đối với xuất khẩu Việt Nam, khi nhóm hàng điện tử công nghệ cao và dệt may vẫn có dư địa duy trì tăng trưởng.
Việc Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố đề xuất áp dụng biểu thuế mới đối với 60 quốc gia và vùng lãnh thổ có thể tạo ra những tác động đáng kể đối với thương mại toàn cầu. Động thái này phản ánh sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận của Hoa Kỳ đối với quản trị chuỗi cung ứng quốc tế.
Mỹ ưu tiên các ngành công nghệ chiến lược
Theo đề xuất hiện nay, USTR công bố mức 10% được đề xuất cho nhóm nền kinh tế gồm Canada, EU, Mexico, Pakistan, Argentina, Bangladesh, Cambodia, Malaysia, Taiwan, UK… Còn 12,5% áp cho 45 nước còn lại trong đó bao gồm Việt Nam, Trung Quốc. Tuy nhiên, Mỹ sẽ cần thêm một phiên điều trần ngày 7/7/2026 để có quyết định áp dụng chính thức.
Ông Phan Lê Thành Long, chuyên gia tài chính nhìn nhận sự thay đổi trong chính sách của Hoa Kỳ phản ánh xu hướng mới của thương mại quốc tế, khi yếu tố giá thành không còn là tiêu chí duy nhất. Thay vào đó, các tiêu chuẩn về minh bạch nguồn gốc, trách nhiệm xã hội và tính bền vững của chuỗi cung ứng đang trở thành điều kiện bắt buộc để tiếp cận thị trường.
Song, trong bức tranh chung vẫn tồn tại những ngoại lệ đáng chú ý. Hoa Kỳ tiếp tục duy trì các cơ chế ưu tiên đối với một số ngành hàng được xem là có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh kinh tế và công nghệ.
Các lĩnh vực như chất bán dẫn, thiết bị điện tử công nghệ cao, năng lượng tái tạo và đất hiếm được xem là những mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu và có khả năng được hưởng các cơ chế miễn trừ hoặc ưu đãi riêng. Đối với ngành dệt may, USTR cũng cho thấy khả năng áp dụng một cơ chế quản lý chuyên biệt thay vì hoàn toàn dựa trên mức thuế chung.
Những ngoại lệ này phản ánh chiến lược “tách rời có chọn lọc” mà Hoa Kỳ đang theo đuổi. Mục tiêu không phải là cắt đứt hoàn toàn các quan hệ thương mại mà là tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng giảm phụ thuộc vào các nguồn cung bị đánh giá là rủi ro cao, đồng thời duy trì sự ổn định cho các ngành then chốt phục vụ lợi ích quốc gia.
CTCK KBSV đánh giá chính sách thuế mới của Mỹ sẽ không gây ảnh hưởng quá lớn đến triển vọng xuất khẩu cũng như dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam.
Nguyên nhân là nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Mỹ không nằm trong diện bị áp thuế mới. Đây chủ yếu là các sản phẩm điện tử, công nghệ cao và linh kiện điện tử thuộc các nhóm mã HS như 8517, 8541, 8471 và 8473. Những mặt hàng này hiện đóng góp tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Mỹ.
Ngoài ra, mức thuế dự kiến áp dụng đối với Việt Nam cũng không tạo ra bất lợi đáng kể so với các quốc gia cạnh tranh trong khu vực. Thậm chí, mức thuế 12,5% hiện được đề xuất còn thấp hơn đáng kể so với mức 19% từng được áp dụng theo Đạo luật IEEPA trước đây.
Đối với ngành dệt may, KBSV cho rằng Việt Nam đang có lợi thế nhất định nhờ mối quan hệ thương mại chặt chẽ với ngành bông của Mỹ. Trong niên vụ 2024-2025, Việt Nam là thị trường nhập khẩu bông Mỹ lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 45-50% tổng lượng bông nhập khẩu của toàn ngành dệt may trong nước.
Điều này có thể tạo cơ sở để Việt Nam được xem xét cấp hạn ngạch nhập khẩu với mức thuế ưu đãi hơn nếu cơ chế thuế quan mới được chính thức thông qua. Những doanh nghiệp có tỷ trọng sử dụng bông nhập khẩu từ Mỹ cao như CTCP Dệt may - Đầu tư - Thương mại Thành Công (TCM), CTCP Damsan (ADS) hay Tập đoàn Dệt May Việt Nam (VGT) được đánh giá là nhóm có thể hưởng lợi nhiều hơn từ chính sách này.
Doanh nghiệp cần chủ động ứng phó
Trong bối cảnh hiện nay, các chuyên gia khuyến nghị các doanh nghiệp xuất khẩu cần sớm xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đa tầng, vượt ra ngoài phạm vi kiểm soát của nhà cung cấp trực tiếp. Việc thu thập chứng nhận xuất xứ, báo cáo kiểm toán từ các nhà cung cấp cấp hai và cấp ba, cũng như ứng dụng công nghệ số để theo dõi dòng chảy nguyên liệu đang trở thành yếu tố quan trọng.
Ông Phan Lê Thành Long cho rằng các doanh nghiệp cần rà soát toàn diện danh mục nhà cung cấp, chủ động loại bỏ các đối tác nằm trong khu vực có nguy cơ cao hoặc thuộc diện cảnh báo của cơ quan chức năng Hoa Kỳ. Việc đa dạng hóa nguồn nguyên liệu từ các thị trường được đánh giá có mức độ rủi ro thấp hơn cũng là giải pháp cần được triển khai sớm nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là xây dựng các bộ quy tắc ứng xử nội bộ và hệ thống quản trị lao động tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế. Đây không chỉ là yêu cầu để đáp ứng thị trường Mỹ mà còn là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh lâu dài trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG và phát triển bền vững ngày càng được coi trọng trên phạm vi toàn cầu.
Có thể thấy, đề xuất thuế quan mới của USTR không chỉ còn là câu chuyện tăng thuế nhập khẩu. Đó là tín hiệu cho thấy một cuộc tái cấu trúc sâu rộng của hệ thống thương mại quốc tế đang diễn ra, trong đó tính minh bạch, khả năng truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội trở thành những tiêu chí cốt lõi.
Theo thông báo từ USTR, các tổ chức và doanh nghiệp muốn tham gia phiên điều trần cần đăng ký và nộp bản tóm tắt nội dung trình bày trước ngày 22/6/2026. Thời hạn tiếp nhận các ý kiến góp ý bằng văn bản kéo dài đến ngày 6/7/2026, trong khi phiên điều trần công khai dự kiến được tổ chức vào ngày 7/7/2026.