Dù thuế quan chưa hạ nhiệt sau phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ, nhưng Đông Nam Á có khả năng đang đứng trước cơ hội xoay chuyển vị thế.
Phán quyết rất được mong đợi của Tòa án Tối cao về việc Tổng thống Mỹ Donald Trump sử dụng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để thực thi chế độ thuế quan đã chính thức được công bố.
Trong một động thái được nhận định là "đòn giáng mạnh" vào chính quyền của Tổng thống Trump, Toà án tối cao đã phán quyết rằng việc ông Trump sử dụng thẩm quyền theo IEEPA là vi hiến.
Tuy nhiên, các loại thuế quan khác được thực hiện theo các đạo luật riêng biệt, chẳng hạn như thuế thép và nhôm theo Mục 232 dành riêng cho từng lĩnh vực, sẽ không bị ảnh hưởng.
Theo ông Stephen Olson, nghiên cứu viên cao cấp thỉnh giảng tại Viện ISEAS – Yusof Ishak, những hệ lụy rộng lớn hơn từ quyết định này của Tòa án Tối cao đối với Đông Nam Á và các khu vực khác có ba điểm đặc biệt đáng chú ý.
Đầu tiên, ông Olson cho rằng, xét về khía cạnh thực tế, ít nhất là về mức thuế áp dụng vào tháng 8/2025, tác động của phán quyết này có khả năng là rất nhỏ.
Quyền hành pháp đáng kể đã được trao cho văn phòng Tổng thống Mỹ qua nhiều thập kỷ, nghĩa là ông Trump vẫn còn nhiều công cụ thuế quan khác để sử dụng.
Dựa trên những tín hiệu trong các phiên tranh tụng tại Tòa án Tối cao vào tháng 11 năm ngoái, các quan chức thương mại của Tổng thống Trump đã chuẩn bị sẵn tâm lý cho một phán quyết bất lợi.
Giờ đây, khi điều đó đã xảy ra, họ sẽ tiến hành tái lập chế độ thuế quan cũ dưới một hoặc nhiều thẩm quyền thay thế khác, chẳng hạn như Mục 301 hoặc Mục 232.
Thực tế, ngay sau phán quyết, ông Trump đã không lãng phí thời gian khi công bố mức thuế toàn cầu 10%, sau đó tăng lên 15% theo một thẩm quyền riêng biệt khác là Mục 122.
Ông Olson chỉ ra, việc sử dụng các quy trình thay thế này sẽ rườm rà hơn, đó cũng chính là lý do vì sao IEEPA được ưu tiên dùng ngay từ đầu, nhưng cuối cùng chúng vẫn sẽ thành công trong việc chắp vá lại một hệ thống thuế quan tương đương, hoặc thậm chí là sao chép y hệt chế độ thuế quan đã thực hiện hồi tháng 8.
Thông báo về Mục 122 mới chỉ là bước đầu tiên. Đối với Đông Nam Á và các khu vực khác, thông điệp chính rất rõ ràng, phán quyết của Tòa án Tối cao khó có thể mang lại sự nhẹ nhõm đáng kể hay lâu dài khỏi các mức thuế của Mỹ.
Điểm mấu chốt thứ hai là phán quyết này đã đưa thêm nhiều yếu tố bất ổn vào bài toán kinh tế. Đối với các doanh nghiệp, mọi thứ có thể trở nên phức tạp hơn nhiều.
"Liệu các doanh nghiệp có thể yên tâm giả định rằng các thỏa thuận này vẫn giữ nguyên hiệu lực đầy đủ, hay chúng sẽ bị đem ra đàm phán lại, thậm chí là bị hủy bỏ? Nếu điều đó xảy ra, các kế hoạch kinh doanh và quyết định vận hành dựa trên các thỏa thuận đó sẽ hoàn toàn bị đổ bể", ông Olson chỉ ra.
Những bất ổn bổ sung sẽ phát sinh cho các công ty Đông Nam Á do sự thay đổi trong mạng lưới và các yêu cầu khác nhau của những thẩm quyền thuế quan mà Mỹ đang chuyển sang áp dụng. Ví dụ, mức thuế toàn cầu theo Mục 122 vừa công bố chỉ có hiệu lực tối đa 150 ngày. Điều gì xảy ra sau đó vẫn là ẩn số, mặc dù việc gia hạn là có thể nếu được Quốc hội phê duyệt.
Một vấn đề phức tạp và bất ổn khác liên quan đến triển vọng hoàn thuế cho các khoản thuế đã nộp trước đó theo chế độ thuế đối ứng. Một kế hoạch hoàn thuế khổng lồ như vậy chưa từng được dự tính trong lịch sử Mỹ, chứ đừng nói đến việc thực hiện.
Các cơ chế và thủ tục cho tình huống này, nếu nó thực sự xảy ra, vẫn chưa được xác định. Ông Olson nhận định rằng, đối mặt với cú sốc thuế quan, các nhà nhập khẩu Mỹ và đối tác xuất khẩu nước ngoài thường tự thỏa thuận thương mại với nhau.
Trong nhiều trường hợp, các nhà xuất khẩu ở Đông Nam Á và nơi khác thực chất đã "trả" thuế bằng cách giảm giá bán cho nhà nhập khẩu Mỹ để giữ khách hàng.
Mọi chuyện sẽ được giải quyết ra sao nếu các công ty đòi hoàn tiền cho hàng chục nghìn giao dịch như vậy? Đây là câu hỏi chưa có lời giải, nhưng có thể chắc chắn rằng đó sẽ là một mớ hỗn độn phức tạp.
Cuối cùng, câu hỏi thú vị và hệ trọng nhất từ quyết định của Tòa án Tối cao Mỹ rằng liệu đây có phải là vết nứt đáng kể đầu tiên về quyền lực thương mại của ông Trump hay không?
Cuộc bỏ phiếu gần đây tại Hạ viện chống lại thuế quan của Trump đối với Canada, trong đó một số thành viên Đảng Cộng hòa đã đứng về phía Đảng Dân chủ, có thể là một tín hiệu quan trọng.
Với thất bại tại Tòa án Tối cao vừa rồi, liệu những rạn nứt trong quyền lực tuyệt đối của ông Trump trong nội bộ đảng Cộng hoà có bắt đầu xuất hiện và lan rộng?
Một kết quả khả quan của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tới sẽ càng làm tăng thêm sức kháng cự. Sau hai năm nhượng bộ, liệu Quốc hội Mỹ có bắt đầu khẳng định lại vai trò của mình trong chính sách thương mại?
Đối với Đông Nam Á và các khu vực khác vốn đang phải hứng chịu thuế quan của ông Trump, một câu hỏi khác cũng cần được quan tâm: Nếu quyền lực của ông Trump bị lung lay, liệu các nước có nên có lập trường quyết liệt hơn chống lại các chính sách thương mại của ông?
Tất nhiên, phán quyết bất lợi này cuối cùng có thể chỉ là một "sai số" tạm thời mà chính quyền Trump sẽ nhanh chóng vượt qua.
