Kinh tế

Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu kim ngạch 10 tỷ USD, doanh nghiệp và người sản xuất sẽ phải vượt qua những hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu.

Tăng trưởng tích cực, dư địa còn lớn

Theo số liệu từ Cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu rau quả tháng 5/2026 đạt 614,8 triệu USD, tăng 15% so với tháng trước và tương đương cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 5 tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả đạt 2,67 tỷ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, nhập khẩu đạt gần 1,3 tỷ USD, giúp ngành duy trì mức xuất siêu hơn 1,37 tỷ USD.

Ở một thống kê khác, xuất khẩu rau quả 5 tháng đầu năm đạt khoảng 2,98 tỷ USD, tăng gần 30% so với cùng kỳ. Dù có sự chênh lệch về thời điểm cập nhật số liệu, xu hướng chung cho thấy ngành hàng này đang duy trì đà tăng trưởng khả quan.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất, chiếm khoảng 50% tổng giá trị xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Hoa Kỳ và Hàn Quốc lần lượt đứng ở các vị trí tiếp theo với thị phần 8,7% và 5,4%.

Sầu riêng vẫn là "đầu tàu" tăng trưởng khi tận dụng được lợi thế nghịch vụ và việc mở rộng mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Bên cạnh đó, nhiều mặt hàng truyền thống như thanh long, chuối, xoài, dừa hay mít vẫn duy trì xuất khẩu ổn định.

Chuyển dịch sang chế biến, nâng cao giá trị gia tăng

Một trong những điểm sáng đáng chú ý là cơ cấu xuất khẩu đang thay đổi theo hướng tích cực. Tỷ trọng nhóm rau quả chế biến đã tăng lên 35,8%, cao hơn đáng kể so với mức 29,3% cùng kỳ năm trước.

Xu hướng này không chỉ giúp nâng cao giá trị gia tăng mà còn góp phần giảm sự phụ thuộc vào tính mùa vụ của trái cây tươi. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, đây được xem là hướng đi tất yếu nếu ngành rau quả muốn tiến gần hơn tới mục tiêu xuất khẩu 10 tỷ USD.

Đánh giá về dư địa tăng trưởng, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho rằng, việc Việt Nam và Trung Quốc ký Nghị định thư xuất khẩu chính ngạch đối với bưởi và chanh đã mở thêm không gian lớn cho ngành hàng này.

Cùng với đó, lô bưởi tươi đầu tiên của Việt Nam được xuất khẩu thành công sang Australia không chỉ mang ý nghĩa thương mại mà còn khẳng định năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ tháng 5 trở đi là thời điểm nhiều loại trái cây chủ lực như sầu riêng, vải thiều, xoài, dừa bước vào vụ thu hoạch chính. Nguồn cung dồi dào từ các vùng nguyên liệu được kỳ vọng sẽ tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu tăng mạnh trong quý II và quý III năm nay.

Thị trường mở rộng nhưng tiêu chuẩn ngày càng khắt khe

Dù triển vọng tích cực, ngành rau quả cũng đang phải đối mặt với những yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt từ các thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc.

Từ ngày 1/6/2026, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chính thức áp dụng Lệnh 280 với hàng loạt yêu cầu mới về hồ sơ pháp lý đối với 2.589 sản phẩm thuộc 20 nhóm ngành nông nghiệp, bao gồm toàn bộ trái cây và rau tươi, gia vị như ớt, tiêu, quế...

Theo quy định mới, hàng hóa muốn thông quan phải bảo đảm thư xác nhận và mã số đăng ký doanh nghiệp nước ngoài khớp chính xác trên tờ khai hải quan. Điều đáng chú ý là Trung Quốc đang chuyển mạnh từ phương thức kiểm tra tại cửa khẩu sang kiểm soát ngay từ khâu sản xuất tại nước xuất khẩu.

Điều này đồng nghĩa với việc những cuốn sổ ghi chép nhật ký sản xuất, truy xuất nguồn gốc hay mã số vùng trồng không còn là thủ tục mang tính hình thức mà trở thành "tấm hộ chiếu" của nông sản Việt trên hành trình xuất khẩu.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung, triển vọng xuất khẩu trong thời gian tới phụ thuộc lớn vào năng lực đáp ứng tiêu chuẩn GAP, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tính minh bạch trong khâu đóng gói.

Ông nhấn mạnh, việc tập huấn, hướng dẫn nông dân và doanh nghiệp nắm bắt kịp thời các yêu cầu mới là giải pháp then chốt để tránh bị động trước những thay đổi từ thị trường nhập khẩu.

Thực tế cho thấy, một trong những nút thắt lớn nhất hiện nay chính là việc cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Để đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Một sai phạm nhỏ trong việc sử dụng mã số vùng trồng có thể dẫn tới nguy cơ đình chỉ xuất khẩu đối với cả vùng nguyên liệu, thậm chí ảnh hưởng tới uy tín của cả ngành hàng.

Sức ép từ thị trường đang buộc ngành rau quả phải tái cấu trúc theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn. Từ người nông dân đến doanh nghiệp đều phải thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ "làm theo kinh nghiệm" sang "làm theo tiêu chuẩn".

Trong dài hạn, đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để hình thành hệ sinh thái ngành hàng minh bạch, có trách nhiệm và đủ năng lực chinh phục những thị trường khó tính nhất.

Với đà tăng trưởng hiện nay, mục tiêu xuất khẩu rau quả đạt 10 tỷ USD không còn quá xa vời. Tuy nhiên, con đường phía trước sẽ không chỉ được quyết định bởi sản lượng hay lợi thế mùa vụ, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng đáp ứng tiêu chuẩn, quản trị chuỗi cung ứng và năng lực thích ứng của toàn ngành. Khi những yêu cầu khắt khe trở thành "luật chơi" mới, việc nâng cấp chất lượng tăng trưởng sẽ là chìa khóa để rau quả Việt vươn xa hơn trên bản đồ nông sản thế giới.

Minh Đăng