Kinh tế thế giới

Giai đoạn chuyển biến địa chính trị sâu sắc hiện nay đang tạo ra cả cơ hội lẫn rủi ro to lớn đối với các quốc gia trên thế giới, nhưng có lẽ ít khu vực nào chịu tác động rõ nét như các nước thành viên ASEAN.

Khối gồm 11 quốc gia này đang hướng tới mục tiêu trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. ASEAN được xem là một đối tác trung lập, cởi mở, ngày càng năng động và có tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ.

Theo bà Tulsi Naidu, Tổng giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Zurich Insurance Group, ASEAN là một khu vực tăng trưởng rất tích cực.

Được đánh giá là khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào thương mại, ASEAN vẫn cho thấy khả năng chống chịu đáng kể trong môi trường thương mại đầy thách thức, khi các nước thành viên phải đối mặt với mức thuế quan của Mỹ dao động từ 10% đến 48% trong những tháng gần đây.

Theo ông Masato Kanda, Chủ tịch Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), việc tăng cường kết nối khu vực và đa dạng hóa ngành công nghiệp cũng như thương mại là lá chắn tốt nhất trước các cú sốc bên ngoài.

Nhận thức rõ điều này, ASEAN đang nỗ lực đẩy nhanh quá trình chuyển đổi. Giống như nhiều khối kinh tế khác, ASEAN hiện đang tìm kiếm cách thức ứng phó hiệu quả với những biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu. Theo Phó Thủ tướng Thái Lan Ekniti Nitithanprapas, điều quan trọng là các nước thành viên ASEAN tiếp tục hợp tác chặt chẽ với nhau.

Trong bối cảnh các khối khu vực ngày càng đóng vai trò lớn hơn so với các cơ chế và thể chế đa phương truyền thống, các nhà đầu tư sẽ có xu hướng tìm kiếm những điểm đến an toàn. ASEAN kỳ vọng rằng vị thế trung lập lâu dài cùng môi trường tương đối ổn định và hòa bình sẽ trở thành lợi thế thu hút đầu tư.

Bên cạnh đó, khu vực cũng có cơ hội hưởng lợi bằng cách định vị mình như một “bệ phóng” để doanh nghiệp mở rộng sang các thị trường khác trên thế giới. Hiện khu vực đã ký các thỏa thuận thương mại với ít nhất bảy quốc gia, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ, đồng thời đang đàm phán một hiệp định thương mại tự do với Canada.

Trong bức tranh tăng trưởng của khối, Việt Nam đang nổi lên là một trong những nền kinh tế năng động nhất khu vực. Với 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết và có hiệu lực, môi trường chính trị - xã hội ổn định cùng vị trí chiến lược trong chuỗi cung ứng khu vực, Việt Nam ngày càng thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư quốc tế.

Bên cạnh các lĩnh vực truyền thống như sản xuất và xuất khẩu, Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển kinh tế số, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng tái tạo và hạ tầng logistics.

Trong bối cảnh các doanh nghiệp toàn cầu tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm thiểu rủi ro địa chính trị, Việt Nam được đánh giá là một trong những điểm đến có khả năng hưởng lợi lớn từ xu hướng tái cấu trúc dòng vốn và thương mại quốc tế đang diễn ra tại châu Á.

Đối với ASEAN, các chuyên gia nhận định rằng tốc độ và chất lượng của quá trình chuyển đổi đều quan trọng như nhau. Khu vực hiện đang phát triển mạnh các mạng lưới hạ tầng giao thông và năng lượng, đồng thời đẩy nhanh việc xây dựng hạ tầng số nhằm tận dụng tốt hơn các công nghệ mới như AI.

Thông qua Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN (DEFA), dự kiến được ký kết trong năm nay, các nhà lãnh đạo ASEAN nhận thức rõ rằng khả năng liên thông giữa các hệ thống là yếu tố then chốt. Điều này đòi hỏi các quốc gia phải cùng xây dựng nền tảng chung về định danh số, các khuôn khổ pháp lý, giao diện kết nối, cơ chế quản trị và hệ sinh thái dịch vụ số.

Nếu thực hiện thành công, ASEAN có thể tạo ra những bước tiến lớn trong các lĩnh vực như thương mại, y tế, logistics và thương mại điện tử, đồng thời đưa hàng triệu doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs) tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số, mở ra những động lực tăng trưởng mới.

Các nhà lãnh đạo ASEAN cũng cho thấy sự nhận thức rõ ràng về những thách thức mà khu vực đang đối mặt. ASEAN sở hữu lợi thế dân số đáng kể khi có khoảng 213 triệu người trong tổng số 680 triệu dân nằm trong độ tuổi từ 15 đến 34.

Tuy nhiên, theo bà Meutya Viada Hafid, Bộ trưởng Truyền thông và Các vấn đề Kỹ thuật số Indonesia, lợi thế này chỉ thực sự phát huy hiệu quả nếu khu vực tạo ra đủ việc làm chất lượng cao và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động. Nếu không, ASEAN có nguy cơ đối mặt với những bất ổn xã hội trong tương lai.

Phản ánh nhận thức đó, nhiều quốc gia ASEAN đang triển khai các chương trình nhằm cải thiện giáo dục, thúc đẩy hòa nhập xã hội và phát triển nguồn nhân lực.

Ở một góc độ rộng hơn, ASEAN đang trải qua quá trình chuyển đổi sâu sắc. Ông Daren Tang, Tổng Giám đốc Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO), cho biết ASEAN hiện là một trong những khu vực có số lượng doanh nghiệp kỳ lân cao nhất trong thế giới mới nổi, với khoảng 45-50 doanh nghiệp.

Chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của khu vực đã đạt khoảng 60 tỷ USD. ASEAN cũng thể hiện cam kết mạnh mẽ đối với đổi mới sáng tạo khi số lượng đơn đăng ký sáng chế và kiểu dáng công nghiệp tăng nhanh.

Theo ông Tang, ASEAN đang chuyển mình từ vị thế là bên tiêu dùng tài sản trí tuệ sang vai trò “sáng tạo, phát minh và thương mại hóa các ý tưởng”.

“ASEAN không còn chỉ gắn với du lịch và tài nguyên thiên nhiên, mà còn là câu chuyện của sự sáng tạo và các doanh nhân,” ông nhận định.

Trong bối cảnh đầy biến động hiện nay, các nhà lãnh đạo ASEAN cho rằng khu vực cần hợp tác chặt chẽ hơn bao giờ hết. Như Phó Thủ tướng Thái Lan Ekniti Nitithanprapas cảnh báo: “Chúng ta cần hợp tác nhiều hơn, nếu không tất cả sẽ phải gánh chịu hậu quả.”

Tuy nhiên, ASEAN vẫn sở hữu một lợi thế quan trọng: hòa bình và ổn định. Trong một thế giới đầy bất định, đây có thể chính là tài sản giá trị nhất và cũng là sức hấp dẫn lớn nhất của khu vực đối với các nhà đầu tư toàn cầu

Cẩm Anh