Kinh tế địa phương

Tiềm năng chỉ là điểm khởi đầu, để lượng carbon được hấp thụ từ rừng hay lượng phát thải được cắt giảm có thể chuyển hóa thành tín chỉ carbon và tham gia giao dịch trên thị trường, cần một hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định chặt chẽ, cùng với khung pháp lý và cơ chế quản lý đồng bộ.

“Bản đồ” phát thải

Khác với các loại hàng hóa truyền thống, tín chỉ carbon là một loại tài sản vô hình. Giá trị của nó chỉ được công nhận khi lượng phát thải cắt giảm hoặc lượng carbon hấp thụ được đo đạc, tính toán và kiểm chứng một cách khoa học.

Điều này đồng nghĩa với việc muốn tham gia thị trường carbon, trước hết địa phương phải biết mình đang phát thải bao nhiêu, phát thải ở đâu, lĩnh vực nào có tiềm năng giảm phát thải và đâu là những nguồn hấp thụ carbon có thể tạo ra tín chỉ.

Theo đề cương nhiệm vụ đánh giá hiện trạng phát thải khí nhà kính, tiềm năng giảm phát thải và khả năng hình thành tín chỉ carbon trên địa bàn tỉnh, Quảng Trị sẽ tiến hành kiểm kê khí nhà kính trên 5 lĩnh vực gồm năng lượng; các quá trình công nghiệp và sử dụng sản phẩm; nông nghiệp; sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp; cùng lĩnh vực chất thải.

Đây được xem là bước đi nền tảng bởi không có dữ liệu đầy đủ sẽ không thể xác định được tiềm năng carbon, càng không thể xây dựng các dự án tín chỉ carbon đủ điều kiện tham gia thị trường.

Theo kế hoạch, dữ liệu sẽ được thu thập từ khoảng 15-20 cơ quan, sở, ngành và đơn vị liên quan; đồng thời xây dựng từ 20-30 biểu mẫu chuẩn hóa nhằm hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm kê khí nhà kính cấp tỉnh. Nhìn rộng hơn, đây chính là quá trình xây dựng “bản đồ phát thải” đầu tiên của Quảng Trị - một công cụ quan trọng để quản lý phát triển xanh trong tương lai.

Hình thành tín chỉ carbon

Một trong những điểm đáng chú ý của nhiệm vụ lần này là không dừng lại ở việc thống kê phát thải. Sau khi hoàn thành kiểm kê khí nhà kính, tỉnh sẽ tiến hành xây dựng các kịch bản phát thải và giảm phát thải cho từng ngành, từng lĩnh vực; đồng thời đánh giá khả năng hấp thụ carbon và tiềm năng hình thành tín chỉ carbon trên địa bàn.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi thị trường carbon không mua bán những cam kết chung chung mà giao dịch những kết quả giảm phát thải được lượng hóa cụ thể.

Theo ông Văn Ngọc Thắng - Phó Chi Cục trưởng Kiểm lâm Quảng Trị: “Việc xây dựng các dự án carbon rừng thường có quy mô lớn, liên quan nhiều chủ thể khác nhau, từ cơ quan quản lý nhà nước đến cộng đồng dân cư và doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi cơ chế quản lý minh bạch, đồng thời cần hệ thống đo lường, báo cáo và kiểm chứng phát thải chặt chẽ để bảo đảm tính tin cậy của tín chỉ carbon”.

Ví dụ, một dự án điện gió chỉ có thể tạo tín chỉ carbon khi chứng minh được lượng khí nhà kính đã giảm so với phương án sử dụng điện từ nhiên liệu hóa thạch. Tương tự, một khu rừng chỉ có thể tạo ra tín chỉ khi xác định được lượng carbon hấp thụ tăng thêm và được kiểm chứng theo tiêu chuẩn quốc tế.

Nói cách khác, việc lượng hóa tiềm năng là điều kiện tiên quyết để các nguồn tài nguyên xanh của Quảng Trị gia nhập thị trường. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng dữ liệu phát thải sẽ trở thành một loại “hạ tầng mềm” quan trọng không kém các công trình hạ tầng kinh tế truyền thống.

Chuẩn bị cho một lợi thế cạnh tranh mới

Từ góc độ quản lý nhà nước, Chi Cục kiểm lâm Quảng Trị cho rằng, để khai thác hiệu quả nhất, chúng tôi đang chờ đợi Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm ban hành các Thông tư hướng dẫn cụ thể về phương pháp xác định mức chi trả và tiêu chuẩn carbon rừng quốc gia. Khi các văn bản hướng dẫn kỹ thuật này hoàn thiện, địa phương sẽ có đủ “công cụ” để vận hành bộ máy khai thác giá trị carbon rừng một cách mạnh mẽ và thống nhất.

Là đơn vị trực tiếp quản lý nguồn tài nguyên xanh khổng lồ, ông Trương Quang Trung - Giám đốc BQL rừng phòng hộ Nam Quảng Trị đề xuất 3 nhiệm vụ nhằm hoàn thiện khung khổ vận hành để tín chỉ carbon Quảng Trị sớm gia nhập thị trường trong nước và quốc tế.

Thứ nhất, về dữ liệu: Cần số hóa và xây dựng bản đồ phân bố trữ lượng carbon sinh khối cho từng trạng thái rừng dựa trên nền tảng dữ liệu theo dõi diễn biến rừng hiện có. Chuyển đổi từ số liệu mang tính chất số lượng (diện tích) thuần túy sang số liệu có tính chất lượng (trữ lượng).

Thứ hai, về cơ chế: Tỉnh cần sớm ban hành Đề án hoặc Hướng dẫn thí điểm kinh doanh tín chỉ carbon rừng; xác lập quyền sở hữu và làm rõ cơ chế chia sẻ lợi ích tài chính giữa Nhà nước, các Ban quản lý rừng (chủ rừng đại diện) và cộng đồng người dân trực tiếp bảo vệ rừng.

Thứ ba, về nguồn nhân lực: Tập trung đào tạo chuyên sâu cho lực lượng Kiểm lâm và cán bộ của các BQL rừng đặc dụng, phòng hộ về kỹ năng ứng dụng công nghệ trong đo đếm carbon; đồng thời hình thành đội ngũ chuyên trách có năng lực đàm phán thương mại, hiểu sâu về luật chơi của thị trường carbon quốc tế.

Đối với Quảng Trị, việc chủ động xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải, đánh giá tiềm năng giảm phát thải và chuẩn bị cho thị trường carbon không chỉ nhằm đáp ứng các yêu cầu về môi trường. Quan trọng hơn, đây là bước chuẩn bị để địa phương tiếp cận các dòng vốn xanh, thu hút các dự án đầu tư chất lượng cao và tận dụng những cơ hội kinh tế từ quá trình chuyển đổi xanh đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu.

Thị trường carbon không còn là câu chuyện của tương lai mà đã bắt đầu hình thành ngay từ hôm nay. Trong cuộc đua này, lợi thế thuộc về những địa phương chuẩn bị sớm. Việc Quảng Trị triển khai đánh giá hiện trạng phát thải khí nhà kính và khả năng hình thành tín chỉ carbon giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 là bước khởi đầu quan trọng để biến tiềm năng thành giá trị, từng bước đưa "mỏ vàng xanh" trở thành nguồn lực phát triển mới của địa phương.

Ông Văn Ngọc Thắng nhấn mạnh: “Để thúc đẩy thị trường carbon rừng phát triển bền vững, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết cần tiếp tục hoàn thiện khung thể chế và các quy định pháp lý liên quan, bao gồm việc làm rõ cơ chế sở hữu, đăng ký, xác nhận và giao dịch tín chỉ carbon, đồng thời xây dựng hệ thống quản lý, giám sát và minh bạch hóa dữ liệu phát thải. Đa dạng hóa nguồn lực tài chính để mở rộng quy mô các dự án carbon rừng”.

Trương Khắc Trà