Nghiên cứu - Trao đổi
Sửa Luật Kiến trúc: Cần cơ chế hậu kiểm minh bạch
Đánh giá cao các nội dung được đề xuất sửa đổi, tuy nhiên, để tránh phát sinh tiêu cực, góp ý Dự thảo Luật Kiến trúc (sửa đổi), một số ý kiến cho rằng, cần cơ chế hậu kiểm minh bạch.
Sau hơn 5 năm vào thực tiễn, bên cạnh những kết quả tích cực, Luật Kiến trúc cũng cho thấy một số quy định đã bộc lộ những hạn chế, bất cập. Việc sửa đổi luật lần này nhằm tập trung xử lý những vướng mắc đã được nhận diện rõ trong thực tiễn, bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Theo đó, Dự thảo Luật (sửa đổi) lần này tập trung vào 04 mục tiêu cốt lõi, bao gồm: phân cấp và phân định rõ thẩm quyền theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đơn giản hóa tối đa các thủ tục hành chính nhằm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất tối đa với hệ thống pháp luật liên quan; và giải quyết triệt để các bất cập phát sinh.
Đáng chú ý, nhằm thể hiện quyết tâm cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, Dự thảo Luật (sửa đổi) đã bỏ thủ tục sát hạch, giảm mạnh số lượng công việc thiết kế bắt buộc phải có chứng chỉ hành nghề, đơn giản hóa quy trình cấp chứng chỉ, và bỏ yêu cầu UBND cấp tỉnh phải trình HĐND thông qua quy chế quản lý kiến trúc trước khi ban hành.
Tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cắt giảm thủ tục hành chính trong hoạt động kiến trúc, đồng thời đánh giá cao các nội dung được đề xuất sửa đổi, tuy nhiên, để tránh phát sinh tiêu cực, góp ý Dự thảo Luật Kiến trúc (sửa đổi), một số ý kiến cho rằng, cần cơ chế hậu kiểm minh bạch.
Tham gia góp ý tại Hội thảo “Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc” mới đây, liên quan quy định bãi bỏ quy định sát hạch cấp Chứng chỉ hành nghề, chuyên gia Đỗ Nguyễn Hồng Linh, Viện Khoa học công nghệ Xây dựng (AIST) bày tỏ, khi bỏ sát hạch, “bộ lọc” năng lực sẽ dồn toàn bộ vào điều kiện “Phát triển nghề nghiệp liên tục” (CPD) và xác thực kinh nghiệm. Do đó, cơ chế hậu kiểm và tính pháp lý của Hệ thống dữ liệu quốc gia phải cực kỳ nghiêm ngặt, minh bạch để tránh trục lợi, khai khống hồ sơ kinh nghiệm.
Còn theo ông Đặng Kim Khôi, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cần xác định đúng đối tượng cần Chứng chỉ hành nghề. Chứng chỉ hành nghề chỉ thực sự cần thiết cho các kiến trúc sư chủ trì thiết kế hoặc người đứng đầu văn phòng kiến trúc.
Từ đó, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam đề xuất cải cách quy trình cấp Chứng chỉ hành nghề bao gồm: Đẩy mạnh phân cấp, giao quyền cho các tổ chức xã hội - nghề nghiệp thực hiện sát hạch; chuyển đổi toàn bộ quy trình từ đăng ký, thi sát hạch đến tích lũy điểm phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD) sang hình thức trực tuyến công khai, minh bạch; duy trì Chứng chỉ hành nghề chuẩn mực để phục vụ cho các thỏa thuận công nhận lẫn nhau trong ASEAN, tạo điều kiện cho kiến trúc sư Việt Nam hành nghề quốc tế…
Về việc bỏ điều kiện sát hạch chứng chỉ hành nghề, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam nêu quan điểm, vấn đề này có thể tiềm ẩn rủi ro rất lớn về chất lượng chuyên môn và cản trở hội nhập quốc tế. Sát hạch là khâu bắt buộc để đánh giá năng lực thực tiễn. Vì vậy, ông đề nghị, cần nghiên cứu có giải pháp thay thế, thay vì bỏ hoàn toàn.
Góp ý quy định thi tuyển phương án kiến trúc, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam khẳng định, thi tuyển kiến trúc là công cụ bắt buộc để tìm ra phương án tối ưu về thẩm mỹ, văn hóa, công năng và kinh tế nhờ tính cạnh tranh cao. Do đó, việc thi tuyển phương án kiến trúc là cần thiết. Luật sửa đổi cần quy định rõ ràng, chặt chẽ để triệt tiêu các kẽ hở né tránh thi tuyển.
“Cần quy định chi tiết các trường hợp “đặc biệt” được miễn thi tuyển (như liên quan đến an ninh quốc phòng, quy mô và tính chất đặc biệt nghiêm trọng) để áp dụng đồng nhất”, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam góp ý.
Cùng với vấn đề đã nêu, tham gia góp ý Dự thảo Luật (sửa đổi), ông Douglas Snyder, Giám đốc điều hành của Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) cho rằng, về quy chế quản lý kiến trúc, Dự thảo Luật chủ trương phân cấp cho UBND cấp xã là cần thiết. Tuy nhiên, thực tế cấp xã sẽ gặp những khó khăn, hạn chế về năng lực kỹ thuật để áp dụng các tiêu chí bền vững và khả năng chống chịu một cách nhất quán, dẫn đến sự không đồng đều giữa các địa phương.
Do đó, vị chuyên gia này khuyến nghị, cần có quy định yêu cầu Bộ Xây dựng ban hành quy chế quản lý kiến trúc mẫu, bao gồm các tiêu chí mẫu về hiệu quả môi trường và khả năng chống chịu, để ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã tham khảo.