Kinh tế thế giới

Quy mô cơ hội này có thể lên tới 8,5 tỷ USD, với điều kiện toàn bộ các dự án carbon đang trong quá trình phát triển đáp ứng các tiêu chuẩn của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) và nhận được sự phê duyệt cần thiết từ chính phủ các nước sở tại.

Các yêu cầu pháp lý đối với việc bù trừ phát thải của các hãng hàng không theo Cơ chế bù trừ và giảm phát thải carbon đối với hàng không quốc tế (CORSIA) đang ngày càng trở nên nghiêm ngặt hơn. Do đó, nhu cầu toàn cầu đối với các tín chỉ carbon đủ điều kiện CORSIA được dự báo sẽ tăng mạnh, đặc biệt khi các hãng hàng không sắp bước vào giai đoạn tuân thủ thứ hai của cơ chế này.

Trong giai đoạn đầu, các hãng hàng không thuộc những quốc gia tự nguyện tham gia CORSIA phải bù trừ 85% phần phát thải tăng thêm trong giai đoạn 2024 - 2026 so với mức năm 2019. Nghĩa vụ này phải được hoàn thành trước tháng 1/2028.

Trong giai đoạn thứ hai, các hãng hàng không thuộc phạm vi áp dụng sẽ phải thực hiện nghĩa vụ bù trừ phát thải trong giai đoạn 2027-2035.

Về phía nguồn cung, ASEAN có tiềm năng đáng kể để trở thành một trong những khu vực cung cấp tín chỉ carbon đủ điều kiện CORSIA.

Những dự án carbon được xem xét ở ba giai đoạn phát triển khác nhau để đánh giá quy mô cơ hội của khu vực ASEAN.

Nhóm thứ nhất bao gồm các dự án carbon đã phát hành tín chỉ đủ điều kiện CORSIA. Điều này có nghĩa các tín chỉ không chỉ đáp ứng các yêu cầu của CORSIA mà còn có thư chấp thuận của quốc gia sở tại, cho phép các hãng hàng không sử dụng chúng để thực hiện nghĩa vụ bù trừ phát thải.

Trên toàn cầu hiện có 57 dự án đã phát hành tổng cộng 36,6 triệu tín chỉ đủ điều kiện CORSIA, trong đó Đông Nam Á có bốn dự án, gồm hai dự án tại Lào và hai dự án tại Campuchia. Tính đến tháng 6, các dự án này tạo ra 2,6 triệu tín chỉ, tương đương 7,1% tổng nguồn cung toàn cầu, đưa Đông Nam Á trở thành nguồn cung lớn thứ hai.

Nhóm thứ hai gồm các dự án đã đáp ứng yêu cầu của CORSIA nhưng chưa nhận được sự chấp thuận cần thiết để tín chỉ của họ trở thành tín chỉ đủ điều kiện CORSIA.

Các tín chỉ loại này thường được giao dịch trên thị trường carbon tự nguyện do chưa đi kèm cơ chế điều chỉnh tương ứng. Hiện có 1.435 dự án thuộc nhóm này trên toàn cầu, với tổng cộng 338 triệu tín chỉ đã được phát hành.

Trong số đó, ASEAN có 54 dự án tại tám quốc gia gồm Campuchia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Các dự án này đã phát hành tổng cộng 18,2 triệu tín chỉ.

Nếu các tín chỉ nói trên được cấp phép để trở thành tín chỉ đủ điều kiện CORSIA, giá trị kinh tế ước tính của các dự án có thể đạt từ 182 triệu USD đến 419 triệu USD.

Đến năm 2035, 54 dự án này có thể tạo thêm từ 5 triệu đến 26 triệu tín chỉ đủ điều kiện CORSIA cho giai đoạn thứ hai, qua đó tạo thêm giá trị kinh tế từ 50 triệu USD đến 598 triệu USD.

Nhóm thứ ba bao gồm các dự án carbon vẫn đang trong quá trình phát triển. Trong đó, ASEAN hiện có 100 dự án. Về nguyên tắc, các dự án đã đáp ứng yêu cầu của CORSIA nhưng chưa phát hành tín chỉ đã được thẩm định, xác minh. Tuy nhiên, trong thập kỷ tới, các dự án này có thể phát hành tín chỉ và cung cấp nguồn bù trừ cho các hãng hàng không thực hiện nghĩa vụ tuân thủ.

Đến năm 2035, 100 dự án này có thể phát hành từ 133 triệu đến 302 triệu tín chỉ đủ điều kiện CORSIA, tạo ra giá trị kinh tế từ 1,3 tỷ USD đến 7 tỷ USD.

Nếu tính toán dựa trên các kịch bản thấp và cao về giá tín chỉ cũng như khối lượng nguồn cung hiện tại và dự báo, tổng cơ hội kinh tế từ ba nhóm dự án carbon nói trên có thể mang lại cho ASEAN từ 1,6 tỷ USD đến 8,5 tỷ USD vào năm 2035.

Đối với Việt Nam, cơ hội từ CORSIA đang trở nên rõ nét hơn khi Việt Nam chính thức thông báo quyết định tự nguyện tham gia cơ chế từ năm 2026. Theo ICAO, việc Việt Nam và Dominica tham gia đã nâng tổng số quốc gia tự nguyện tham gia CORSIA trong năm 2026 lên 130 nước. Điều này đặt ngành hàng không Việt Nam vào quá trình thực hiện các yêu cầu quốc tế về giám sát, báo cáo phát thải và bù trừ carbon, đồng thời có thể tạo thêm động lực cho việc phát triển các dự án tín chỉ carbon trong nước đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Song song với việc tham gia CORSIA, Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường carbon. Theo lộ trình quốc gia, thị trường carbon trong nước được triển khai thí điểm đến hết năm 2028 và dự kiến vận hành chính thức từ năm 2029.

Nhu cầu toàn cầu đối với tín chỉ carbon đủ điều kiện CORSIA được dự báo đạt từ 201 triệu đến 219 triệu tín chỉ trong giai đoạn đầu, trước khi tăng mạnh lên khoảng 1,25 tỷ đến 1,8 tỷ tín chỉ trong giai đoạn thứ hai.

Việc các hãng hàng không khu vực châu Á - Thái Bình Dương tham gia cơ chế trong giai đoạn thứ hai được dự báo sẽ tạo ra lượng cầu đáng kể, đưa khu vực trở thành nguồn cầu tín chỉ CORSIA lớn thứ hai thế giới, chỉ sau châu Âu.

Tại ASEAN, nhu cầu tín chỉ carbon hàng không tập trung chủ yếu ở ba quốc gia là Singapore, Thái Lan và Indonesia. Ba thị trường này được ước tính chiếm hơn 95% tổng nhu cầu bù trừ phát thải theo CORSIA của khu vực trong cả hai giai đoạn.

Chỉ bốn hãng hàng không, Singapore Airlines, Thai Airways, Scoot và Garuda Indonesia được dự báo chiếm khoảng 75% tổng nhu cầu tín chỉ của các hãng hàng không ASEAN trong hai giai đoạn.

Hiện ASEAN mới chỉ có khoảng 2,6 triệu tín chỉ đủ điều kiện CORSIA, trong khi nhu cầu từ các hãng hàng không trong khu vực ở riêng giai đoạn đầu có thể lên tới 18 triệu tín chỉ.

Khoảng cách lớn giữa cung và cầu cho thấy ASEAN đang đứng trước một cơ hội kinh tế đáng kể. Tuy nhiên, để biến tiềm năng hàng tỷ USD thành nguồn thu thực tế, các quốc gia trong khu vực cần đẩy nhanh việc hoàn thiện cơ chế phê duyệt và khung pháp lý cho chuyển giao tín chỉ carbon quốc tế.

Với Việt Nam, việc tham gia CORSIA từ năm 2026 và từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý cho giao dịch carbon xuyên biên giới có thể mở ra cơ hội kép: vừa hỗ trợ ngành hàng không thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, vừa tạo điều kiện để các dự án carbon trong nước tiếp cận nhu cầu đang tăng nhanh trên thị trường quốc tế

Cẩm Anh