Nghiên cứu - Trao đổi
Hoàn thiện cơ chế quản lý rủi ro trong kiểm tra xuất xứ hàng hóa
Nhiều ý kiến cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện một số quy định về quản lý rủi ro và điều khoản chuyển tiếp nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
Việc chuyển mạnh từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro đang là một trong những định hướng xuyên suốt của cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan. Trên tinh thần đó, Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 33/2023/TT-BTC ngày 31/5/2023 của Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định về xác định xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu (Dự thảo) đã đề xuất nhiều nội dung theo hướng đơn giản hóa quy trình kiểm tra xuất xứ hàng hóa, góp phần giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.
Tuy nhiên, để các quy định mới vừa bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, vừa phát huy hiệu quả khi triển khai trên thực tế, nhiều ý kiến cho rằng Dự thảo vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện ở một số nội dung quan trọng.
Góp ý đối với Dự thảo, VCCI đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã xác định mục tiêu định lượng rõ ràng về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo tinh thần Nghị quyết 66/NQ-CP của Chính phủ. Đây được xem là bước đi tích cực nhằm hiện thực hóa chủ trương lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ và thúc đẩy cải cách môi trường kinh doanh.
Dù vậy, VCCI cho rằng quy định tại Điều 1 Dự thảo vẫn còn một số điểm cần rà soát để bảo đảm tính thống nhất với Luật Hải quan.
Cụ thể, Dự thảo quy định việc kiểm tra xuất xứ hàng hóa nhập khẩu trong thông quan được thực hiện "dựa trên nguyên tắc đánh giá rủi ro". Theo VCCI, cách diễn đạt này chưa thống nhất với Luật Hải quan, bởi khoản 2 Điều 16 quy định việc kiểm tra, giám sát hải quan được thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro, trong khi "đánh giá rủi ro" chỉ là một khâu trong quy trình quản lý rủi ro được quy định tại Điều 17 của Luật.
Theo VCCI, việc sử dụng thuật ngữ khác với luật gốc có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất giữa các đơn vị thực thi. Đồng thời, quy định về đối tượng kiểm tra cũng cần được thể hiện đầy đủ hơn, bao gồm cả việc kiểm tra tính hợp lệ của chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa để bảo đảm thống nhất với Thông tư 33 hiện hành.
Từ đó, VCCI đề nghị sửa đổi khoản 10 Điều 15 theo hướng quy định "việc kiểm tra xuất xứ, tính hợp lệ của chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa nhập khẩu trong quá trình làm thủ tục hải quan được thực hiện trên cơ sở áp dụng quản lý rủi ro"
Đồng thời, đối với Điều 2 của Dự thảo, VCCI cho rằng mặc dù quy định mới theo hướng tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và có thể áp dụng sớm, nhưng vẫn thiếu quy định chuyển tiếp đối với các tờ khai đã đăng ký trước thời điểm Thông tư có hiệu lực nhưng chưa hoàn thành thủ tục thông quan.
Do đó, VCCI đề nghị bổ sung quy định theo hướng: đối với các tờ khai hải quan nhập khẩu đã đăng ký và thuộc diện kiểm tra chứng từ chứng nhận xuất xứ nhưng chưa hoàn thành thủ tục thông quan trước thời điểm Thông tư có hiệu lực thì cơ quan hải quan áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro để xem xét không kiểm tra chứng từ chứng nhận xuất xứ.
Ở góc độ chuyên gia, PGS TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, cải cách thủ tục hành chính chỉ thực sự có ý nghĩa khi doanh nghiệp có thể thụ hưởng ngay những thay đổi tích cực từ chính sách.
Theo ông, trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy cải cách thể chế và giảm chi phí tuân thủ, các văn bản quy phạm pháp luật cần được thiết kế theo hướng ưu tiên tối đa nguyên tắc quản lý rủi ro thay vì kiểm tra đại trà. Điều này không chỉ giúp cơ quan quản lý sử dụng hiệu quả nguồn lực mà còn tạo điều kiện để hàng hóa lưu thông nhanh hơn, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Đồng thời, chuyên gia cũng cho rằng Dự thảo cần bổ sung quy định chuyển tiếp đối với các tờ khai hải quan đã đăng ký nhưng chưa hoàn thành thủ tục thông quan trước thời điểm Thông tư có hiệu lực.
"Việc thiếu quy định chuyển tiếp có thể khiến cùng một nhóm doanh nghiệp, cùng một loại hàng hóa nhưng phải áp dụng hai cơ chế khác nhau chỉ do khác thời điểm hoàn tất thủ tục. Điều này không phù hợp với tinh thần cải cách và cũng làm giảm hiệu quả của chính sách mới", PGS TS Nguyễn Thường Lạng nhận định.