Kiến nghị
Cần doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi cung ứng dược liệu
VCCI nhấn mạnh cần giải quyết đồng thời hai điểm nghẽn là thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi sản xuất và cải cách cơ chế mua sắm, đấu thầu dược liệu.
Mới đây Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã có văn bản về việc góp ý Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch thực hiện Thông báo 68-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng về kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại buổi làm việc với Đảng uỷ Bộ Y tế về phát triển ngành Y học cổ truyền Việt Nam (Dự thảo). Theo đó, VCCI bày tỏ sự đồng tình với mục tiêu, định hướng của Dự thảo.
Tuy nhiên, theo VCCI, để Kế hoạch có tính khả thi và tạo động lực phát triển lâu dài, việc thiết kế các nhiệm vụ cần được nhìn dưới góc độ phát triển toàn bộ chuỗi cung ứng dược liệu, thay vì chỉ tập trung vào từng khâu riêng lẻ. VCCI nhận định, cũng như ngành dược hiện đại, ngành y học cổ truyền chỉ có thể phát triển bền vững khi đồng thời hiện đại hóa vùng nguyên liệu ở đầu vào và xây dựng cơ chế tiêu thụ minh bạch, ổn định ở đầu ra.
Theo đó, Dự thảo hiện tại đang tập trung nhiều vào các nhiệm vụ mang tính quản lý bề nổi như quy hoạch vùng trồng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu, nhưng lại thiếu vắng các chính sách, cơ chế đủ mạnh để thu hút sự tham gia đầu tư từ khối doanh nghiệp sản xuất dược. VCCI cho rằng doanh nghiệp cần được xem là "hạt nhân" của chuỗi cung ứng bởi đây là chủ thể có năng lực tài chính, công nghệ và quản trị để cơ giới hóa sản xuất, đầu tư hạ tầng vùng trồng, kiểm soát quy trình canh tác theo các tiêu chuẩn quốc tế như GACP, đồng thời kết nối thị trường tiêu thụ thông qua các hợp đồng bao tiêu dài hạn.
Sự đồng hành của doanh nghiệp thông qua các hợp đồng bao tiêu dài hạn chính là giải pháp gốc rễ bảo đảm nguồn đầu ra vững chắc cho các vùng trồng, giúp người nông dân tránh khỏi tình trạng “được mùa mất giá”, xóa bỏ phương thức canh tác manh mún để dịch chuyển sang mô hình sản xuất dược liệu sạch, quy mô lớn và bền vững.
Từ đó, VCCI đề nghị Ban soạn thảo bổ sung nhóm giải pháp thúc đẩy hợp tác công - tư (PPP) trong phát triển dược liệu. Cùng với đó là các chính sách ưu đãi đặc thù như hỗ trợ tiếp cận quỹ đất sạch, ưu đãi về thuế, tín dụng đầu tư công nghệ và hỗ trợ chuyển giao công nghệ sinh học đối với các doanh nghiệp cam kết đầu tư chuỗi sản xuất khép kín tại các vùng trồng trọng điểm.
Bên cạnh phát triển nguồn cung, VCCI cho rằng Dự thảo cần quan tâm nhiều hơn đến bài toán thị trường tiêu thụ, bởi đây mới là yếu tố quyết định khả năng thu hút doanh nghiệp đầu tư lâu dài.
Theo VCCI, hiện nay các bệnh viện y học cổ truyền công lập chủ yếu tổ chức đấu thầu riêng lẻ tại từng địa phương. Cơ chế mua sắm phân tán khiến quy mô các gói thầu nhỏ, thiếu tính ổn định, không đủ hấp dẫn để doanh nghiệp đầu tư bài bản vào vùng nguyên liệu cũng như chuẩn hóa chất lượng sản phẩm.
Không chỉ làm giảm động lực đầu tư, cơ chế này còn khiến nhiều loại thuốc Nam và dược liệu quý trong nước gặp khó khăn khi tham gia đấu thầu do chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chứng nhận, truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, chi phí vận hành và rủi ro thị trường cao cũng góp phần làm tăng giá thành thuốc y học cổ truyền tại các cơ sở khám chữa bệnh.
Để khắc phục bất cập trên, VCCI đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung nhiệm vụ tái cấu trúc cơ chế mua sắm công theo hướng áp dụng đấu thầu tập trung ở cấp quốc gia hoặc giao một đầu mối thực hiện mua sắm tập trung đối với các nhóm vị thuốc và dược liệu chủ lực.Theo VCCI, việc tập trung hóa hoạt động mua sắm không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch, tạo điều kiện kiểm soát chất lượng từ nguồn gốc mà còn hình thành thị trường tiêu thụ đủ lớn, tạo dòng tiền ổn định để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào toàn bộ chuỗi cung ứng dược liệu.
"Cùng với việc hiện đại hóa vùng nguyên liệu, xây dựng cơ chế mua sắm tập trung sẽ góp phần hình thành chuỗi giá trị dược liệu Việt Nam theo hướng chuyên nghiệp, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành y học cổ truyền trong giai đoạn mới", VCCI nhấn mạnh.