Kinh tế địa phương

Điểm sáng kinh tế biên mậu

Hơn hai thập kỷ trước, Lao Bảo từng được xem là “ngôi sao” của kinh tế cửa khẩu Việt Nam. Quyết định 11/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã tạo nên một mô hình gần như chưa từng có: khu kinh tế - thương mại đặc biệt với cơ chế ưu đãi vượt trội, thu hút mạnh dòng vốn thương mại, dịch vụ và mua sắm xuyên biên giới.

Sau hơn 25 năm hình thành, Lao Bảo đã thu hút khoảng 67 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký hơn 7.452 tỷ đồng. Trong đó, 57 dự án đã đi vào hoạt động với tổng vốn thực hiện khoảng 3.711 tỷ đồng, tạo nền tảng ban đầu cho phát triển công nghiệp, thương mại và dịch vụ khu vực cửa khẩu.

Ông Đỗ Minh Hoàng, Giám đốc Công ty XNK Hoàng Dũng nhận định: “Lợi thế lớn nhất của Quảng Trị là có cả 3 cửa khẩu quốc tế, trong đó Lao Bảo kết nối với Savannakhet - một trung tâm kinh tế, xuất nhập khẩu rất lớn của Lào, từ đó thông thương sang Mukdahan của Thái Lan. Nếu khai thác tốt những cửa khẩu này cùng với cảng Mỹ Thủy, Quảng Trị hoàn toàn có thể trở thành cửa ngõ xuất nhập khẩu của cả khu vực”.

Hiện nay, Lao Bảo đang đứng trước một cơ hội mới. Khác với trước đây, động lực phát triển lần này không còn đến từ ưu đãi thuế, mà từ sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng khu vực và lợi thế địa kinh tế ngày càng nổi bật.

Theo Ban quản lý Khu kinh tế Quảng Trị, năm 2025, lượng phương tiện xuất nhập cảnh qua cửa khẩu đạt hơn 314.000 lượt, tăng hơn 76% so với năm 2021; lượng người qua lại đạt gần 748.000 lượt, gấp hơn hai lần sau 5 năm.

Đáng chú ý hơn, giá trị hàng hóa quá cảnh đạt 14,5 tỷ USD trong năm 2025, cao gấp nhiều lần kim ngạch xuất nhập khẩu trực tiếp. Điều này phản ánh Lao Bảo đang dần chuyển từ cửa khẩu giao thương sang điểm trung chuyển hàng hóa quốc tế trên Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC).

Sáu tháng đầu năm 2026 tiếp tục củng cố xu hướng này. Giá trị hàng hóa xuất nhập khẩu và quá cảnh tăng 11,3%, khối lượng hàng hóa tăng 29%, trong khi thu ngân sách tăng tới 65,6% so với cùng kỳ năm trước.

Điều đáng nói là tăng trưởng về khối lượng hàng hóa cao hơn nhiều so với tăng trưởng kim ngạch. Đây là dấu hiệu cho thấy hoạt động logistics đang mở rộng nhanh, kéo theo nhu cầu về kho bãi, vận tải và các dịch vụ hậu cần cửa khẩu.

Sự thay đổi còn thể hiện ở cơ cấu đầu tư. Nếu trước đây Lao Bảo nổi bật với các trung tâm thương mại và cửa hàng miễn thuế thì những dự án động lực hiện nay lại là cảng cạn, logistics, hạ tầng vận tải và trung chuyển hàng hóa.

Việc hình thành Khu cảng cạn VSICO với tổng vốn đầu tư 236 tỷ đồng, diện tích đất dự kiến sử dụng khoảng 8,58 ha, cùng với quy hoạch cảng cạn quốc gia, cao tốc Cam Lộ - Lao Bảo, tuyến đường sắt Mỹ Thủy - Đông Hà - Lao Bảo và cảng biển nước sâu Mỹ Thủy đang tạo nên một chuỗi kết nối logistics tương đối hoàn chỉnh từ biển Đông đến Trung Lào và Đông Bắc Thái Lan.

Phát biểu tại Hội thảo về “Khu Kinh tế thương mại xuyên biên giới chung Lao Bảo - Densavan - “Từ ý tưởng đến hiện thực”, PGS.TS Trần Đình Thiên - Nguyên Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam cho rằng, trong khu vực Lao Bảo - Densavan cần hướng tới hệ tiêu chuẩn thể chế dành cho khu thương mại tự do đẳng cấp cao của thế giới.

Những “nút thắt” cần gỡ bỏ

Ông Trương Khắc Nghi, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Quảng Trị cho biết: “Ban đang tập trung điều chỉnh Quy hoạch chung Khu Kinh tế - Thương mại đặc biệt Lao Bảo đến năm 2045 theo hướng mở rộng không gian phát triển và xây dựng cơ chế, chính sách đủ linh hoạt, hấp dẫn để thu hút các nguồn lực đầu tư”.

Song song với đó, tỉnh sẽ ưu tiên thu hút đầu tư hạ tầng và phát triển công nghiệp, đặc biệt là các ngành chế biến, gia công, đóng gói, phân loại hàng hóa nhằm kéo dài chuỗi giá trị, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm. Đồng thời, các loại hình dịch vụ logistics và dịch vụ cửa khẩu cũng sẽ được phát triển đồng bộ để phục vụ tốt hơn hoạt động xuất nhập khẩu và lưu thông hàng hóa qua Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo - ông Nghi nhấn mạnh.

Nút thắt lớn nhất được chính Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh xác định là sự thiếu ổn định của cơ chế, chính sách. Sau khi các ưu đãi đặc thù theo Quyết định 11/2005/QĐ-TTg dần bị cắt giảm, môi trường đầu tư mất đi tính hấp dẫn vốn có.

Thứ nhất, việc điều chỉnh chính sách theo từng giai đoạn nhưng thiếu cơ chế chuyển tiếp khiến nhiều doanh nghiệp thu hẹp hoạt động, thậm chí rút khỏi Lao Bảo, tạo tâm lý dè dặt đối với các nhà đầu tư mới.

Thứ hai, Bên cạnh đó, hạ tầng phát triển chưa theo kịp yêu cầu của một trung tâm logistics hiện đại. Dù giao thông, điện, nước và hạ tầng cửa khẩu đã được đầu tư, hệ thống kho bãi, logistics, dịch vụ hậu cần và kết nối liên vùng vẫn thiếu đồng bộ, trong khi đây lại là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của một cửa khẩu trong chuỗi cung ứng khu vực.

Thứ ba, Phần lớn doanh nghiệp tại Lao Bảo vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoạt động trong lĩnh vực thương mại hoặc chế biến sơ cấp, năng lực tài chính và công nghệ còn hạn chế. Lao động kỹ thuật cao khan hiếm, khiến khu kinh tế chưa đủ điều kiện để đón các dự án công nghiệp và logistics có hàm lượng công nghệ lớn.

Điều cần thiết hơn là một cơ chế đủ ổn định, đủ khác biệt để thu hút nhà đầu tư chiến lược, đồng thời hoàn thiện hạ tầng logistics và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Khi đó, lợi thế vị trí trên Hành lang kinh tế Đông - Tây mới thực sự được chuyển hóa thành động lực tăng trưởng dài hạn.

Trương Khắc Trà