Nghiên cứu - Trao đổi

Ngày 8/7 vừa qua, Chính phủ đã thông qua hồ sơ chính sách của Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi). Theo lộ trình, Dự thảo Luật (sửa đổi)sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội vào tháng 9 trước khi trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 10/2026.

Theo đó, sau gần 10 năm thi hành, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015 đã góp phần quan trọng trong quản lý tổng hợp tài nguyên và bảo vệ môi trường biển, song thực tiễn phát triển đã đặt ra nhiều yêu cầu mới.

Trong bối cảnh kinh tế biển được xác định là động lực tăng trưởng mới, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn thiếu các chế định quan trọng về quản lý không gian biển, xác lập quyền tài sản và cơ chế ưu đãi đủ sức hấp dẫn đối với các dự án đầu tư quy mô lớn trên biển.

Để khắc phục những hạn chế đã nêu, Dự thảo Luật (sửa đổi) đề xuất 04 nhóm chính sách trọng tâm, bao gồm: Hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng không gian biển; xác lập đầy đủ quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân được giao khu vực biển; bổ sung các quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn, thế chấp theo từng hình thức sử dụng phù hợp với chế độ pháp lý của từng vùng biển; tăng cường kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ hệ sinh thái và xây dựng cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đặc thù đối với các ngành kinh tế biển mới như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics, cảng biển xanh và các mô hình kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn.

Việc hoàn thiện các quy định đã nêu được cho không chỉ tạo hành lang pháp lý minh bạch, ổn định cho nhà đầu tư mà còn góp phần hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá về thể chế, góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực.

Cùng với các nội dung được cơ quan soạn thảo đề xuất, không ít ý kiến cho rằng, để đánh thức tiềm năng kinh tế biển, việc sửa đổi luật cần đưa ra những cơ chế đặc thù, vượt trội.

Tham gia góp ý tại Hội thảo góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) mới đây, chỉ ra những nguyên nhân, tồn tại khiến kinh tế biển chưa được khai thác hiệu quả như kỳ vọng, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, để khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển, Việt Nam cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao.

Đồng thời, cần xây dựng hệ thống chính sách ưu đãi thực sự vượt trội, cải cách mạnh thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ chế xác lập quyền tài sản đối với khu vực biển và thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả nhằm tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Còn theo ông Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), mọi chính sách phát triển kinh tế biển cần được xây dựng trên nguyên tắc hài hòa lợi ích giữa các ngành.

Ông Ngô Khắc Lễ cho rằng, từ nuôi biển, năng lượng tái tạo đến vận tải biển đều có vai trò quan trọng, nhưng nếu thiếu quy hoạch tổng thể và cơ chế điều phối hiệu quả sẽ phát sinh xung đột trong sử dụng không gian biển, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia.

Dẫn thực tế, năm 2025 sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển Việt Nam đạt khoảng 0,82 tỷ tấn; kế hoạch năm 2026, sản lượng dự kiến vượt mốc 1 tỷ tấn, ông Ngô Khắc Lễ bày tỏ, đây là những con số rất lớn, phụ thuộc hoàn toàn vào các luồng tàu ra vào, trong khi xu hướng tàu biển thế giới ngày càng có tải trọng lớn. Nếu luồng hàng hải bị chồng lấn bởi các công trình hoặc vùng nuôi biển bố trí thiếu hợp lý, nguy cơ mất an toàn hàng hải và suy giảm sức hút của cảng biển Việt Nam sẽ rất lớn.

Đồng quan điểm, nhiều ý kiến cũng kiến nghị, Dự thảo Luật (sửa đổi) cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giao, cho thuê và đăng ký sử dụng khu vực biển theo hướng minh bạch, ổn định, giảm chồng chéo thủ tục; mở rộng khả năng huy động vốn thông qua việc xác lập rõ quyền sử dụng khu vực biển; đồng thời có các chính sách ưu đãi về tài chính, tín dụng, bảo hiểm rủi ro, hạ tầng và đổi mới công nghệ để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế biển xanh.

Bởi, chỉ khi thể chế thực sự thông thoáng, đồng bộ và phản ánh đúng đặc thù của đầu tư trên biển, Việt Nam mới có thể khơi thông hiệu quả các nguồn lực xã hội, phát huy lợi thế biển, hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.

Bài: Gia Nguyễn - Ảnh: Quốc Tuấn