Trước các rào cản pháp lý đang hiện hữu, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo kỳ vọng sẽ tạo động lực mới mở đường cho các ngành kinh tế biển phát triển.
Theo đó, Việt Nam được đánh giá là quốc gia có nhiều lợi thế về biển với hơn 3.260 km bờ biển, diện tích vùng biển khoảng 1 triệu km2, cùng hệ thống hơn 4.000 hòn đảo. Không gian này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế, mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền quốc gia.
Dù có tiềm năng lớn, thế nhưng, việc khai thác được cho vẫn chưa tương xứng khi nhiều quy định pháp luật liên quan đến tài nguyên, môi trường biển và hải đảo còn chồng chéo, thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho công tác quản lý Nhà nước cũng như hoạt động đầu tư, kinh doanh.
Trước thực tế đã nêu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) nhằm tháo gỡ các nút thắt thể chế, đồng thời tạo nền tảng pháp lý cho những ngành kinh tế biển có tiềm năng phát triển trong tương lai.
Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng tiếp cận hiện đại, coi biển không chỉ là nguồn tài nguyên mà còn là không gian phát triển đa ngành, đa mục tiêu.
Một trong những nội dung đáng chú ý tại Dự thảo Luật (sửa đổi) là việc mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với tài nguyên biển, môi trường biển và hải đảo, bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế quản lý vùng biển phù hợp với quy hoạch không gian biển quốc gia.
Đặc biệt, Dự thảo lần đầu tiên đề xuất một số cơ chế mới liên quan đến việc giao khu vực biển, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và xác lập quyền tài sản đối với khu vực biển được giao.
Theo cơ quan soạn thảo, những quy định này sẽ giúp nâng cao tính minh bạch trong quản lý tài nguyên biển, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho các hoạt động đầu tư, khai thác và sử dụng không gian biển.
Không chỉ có vậy, Dự thảo cũng mở rộng phạm vi điều chỉnh sang nhiều lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics biển, năng lượng tái tạo trên biển và các mô hình kinh tế biển xanh, kinh tế carbon thấp. Đây được cho là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị biển.
Trước các rào cản pháp lý đang hiện hữu, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo kỳ vọng sẽ tạo động lực mới mở đường cho các ngành kinh tế biển phát triển, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, không ít ý kiến cho rằng, nhiều nội dung tại Dự thảo cần được tiếp tục cân nhắc, hoàn thiện.
Tham gia góp ý Dự thảo Luật (sửa đổi), PGS TS Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch Hội Thủy sản Việt Nam cho rằng, yêu cầu đặt ra hiện nay là giải quyết hài hòa các xung đột trong khai thác và sử dụng không gian biển.
Theo PGS TS Nguyễn Chu Hồi, cần chuyển mạnh từ phương thức quản lý đơn ngành sang quản lý tổng hợp, liên ngành để cân bằng lợi ích giữa các hoạt động kinh tế trên cùng một vùng biển.
“Dự thảo Luật cần làm rõ hơn các công cụ quản lý dành cho địa phương, trong đó có thể nghiên cứu mô hình phân vùng chức năng không gian biển cấp tỉnh dựa trên nhu cầu phát triển thực tế”, PGS TS Nguyễn Chu Hồi đề xuất.
Còn theo TS Vũ Mạnh Hùng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Dự án Luật cần được hoàn thiện theo hướng quản lý thống nhất, tổng hợp và hiện đại đối với tài nguyên, môi trường biển.
Đồng thời, tăng cường cơ chế điều phối liên ngành, liên vùng; phân định rõ trách nhiệm quản lý và xây dựng các chính sách ưu đãi đủ sức hấp dẫn để thu hút đầu tư vào hạ tầng biển và các ngành kinh tế biển mới.
Cùng với nội dung đã nêu, nhấn mạnh vấn đề trọng tâm là thể chế hóa hơn các quan điểm phát triển kinh tế biển xanh, bảo đảm phát triển trong giới hạn và lấy hệ sinh thái làm nền tảng, ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cũng cho rằng, Dự thảo Luật cần thúc đẩy chuyển đổi từ tư duy quản lý đơn ngành sang quản lý tổng hợp, liên ngành và dựa trên hệ sinh thái, nhằm giải quyết hiệu quả các xung đột, chồng chéo lợi ích trong khai thác, sử dụng không gian biển và tài nguyên biển.
Theo ông Thi, một trong những yêu cầu khác cần hoàn thiện là cơ chế điều phối liên ngành trong quản lý và phát triển kinh tế biển, khắc phục tình trạng chồng chéo giữa các lĩnh vực như hàng hải, du lịch, dầu khí và các ngành kinh tế biển khác. Vì vậy, việc phân cấp cho địa phương phải gắn với năng lực thực thi và bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Được biết, Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) đang được cơ quan soạn thảo lấy ý kiến góp ý hoàn thiện. Theo dự kiến, Dự thảo Luật này sẽ được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.
