Phân tích - Bình luận
Dòng vốn toàn cầu dồn vào các ngành chiến lược
Theo UNCTAD, đầu tư ngày càng được các chính phủ hướng vào một nhóm ngành chiến lược, gồm hạ tầng AI, công nghệ tiên tiến, khoáng sản thiết yếu, công nghệ chuyển đổi năng lượng và bán dẫn.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ngày 8/7 hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống 3% và rút cảnh báo về nguy cơ suy thoái do chiến sự Iran, một ngày sau khi Liên hợp quốc cho biết dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu đã phục hồi nhưng ngày càng tập trung vào một số ít nền kinh tế và ngành chiến lược.
Trong bản cập nhật Triển vọng Kinh tế Thế giới, IMF đưa dự báo tăng trưởng toàn cầu 2026 về 3%, giảm so với mức 3,1% công bố hồi tháng 4 và 3,5% của năm 2025, sau đó kỳ vọng phục hồi lên 3,4% vào năm 2027. Quỹ đã bỏ ba kịch bản thiệt hại nêu trong báo cáo tháng 4, trong đó có kịch bản suy thoái toàn cầu nếu chiến sự Iran kéo dài tới năm 2027.
Lệnh ngừng bắn đạt được hồi tháng 6 là nguyên nhân chính khiến rủi ro suy thoái được loại khỏi dự báo. Bà Petya Koeva Brooks, Phó Giám đốc bộ phận nghiên cứu IMF, mô tả triển vọng là một đợt phục hồi hình chữ V, với tăng trưởng yếu hơn trong năm nay rồi bật lại vào năm sau. Bà cho biết IMF vẫn thấy các rủi ro nghiêng về phía tiêu cực, nhưng nền kinh tế đã cho thấy khả năng chống chịu.
Lạm phát chững lại
IMF nâng dự báo lạm phát tổng thể toàn cầu năm nay lên 4,7% và cho biết đà giảm lạm phát bắt đầu từ đầu năm 2024 đã dừng lại. IMF dự báo giá dầu bình quân năm 2026 cao hơn khoảng 32% so với năm 2025, dù đã hạ nhiệt so với đỉnh trong giai đoạn chiến sự Iran. Theo IMF, sức ép giá năng lượng chưa được cảm nhận đầy đủ, do một số nước vẫn đang tiêu thụ lượng dầu nhập trước khi xung đột nổ ra.
Con số tăng trưởng bình quân che giấu sự phân hóa lớn giữa các nền kinh tế. IMF dự báo Mỹ, vừa là nước xuất khẩu dầu ròng vừa dẫn đầu về AI và có chi tiêu công tăng mạnh, duy trì đà tăng trưởng kinh tế 2,3%, không đổi so với tháng 4. Khu vực đồng euro (Eurozone) bị hạ dự báo xuống dưới 1% do chi phí năng lượng cao và niềm tin tiêu dùng yếu.
Rủi ro địa chính trị vẫn hiện hữu. Ngay trong ngày IMF công bố báo cáo, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn với Iran đã kết thúc, sau các đợt tấn công mới nhắm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz và đòn đáp trả của Mỹ. Ông Trump không nói Mỹ sẽ nối lại chiến sự. Giá dầu tăng nhẹ sau tuyên bố rồi quay đầu giảm.
IMF cho biết diễn biến của công nghệ AI sẽ quyết định phần lớn triển vọng những năm tới. Quỹ cảnh báo nếu giá trị công nghệ này không đạt kỳ vọng, một đợt rút vốn đầu tư đột ngột có thể gây ra các đợt giảm mạnh trên thị trường tài chính và một đợt suy giảm lan ra ngoài lĩnh vực công nghệ.
FDI phục hồi nhưng ngày càng tập trung
Báo cáo Đầu tư Thế giới 2026 của Cơ quan Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc (UNCTAD), công bố ngày 7/7, cho biết vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu tăng 6% lên 1.600 tỷ USD trong năm 2025, chấm dứt hai năm suy giảm liên tiếp. Tuy nhiên, dòng vốn vào các nền kinh tế phát triển tăng 11%, trong khi nhóm đang phát triển chỉ tăng 2%, đạt 901 tỷ USD. Hai mươi nền kinh tế nhận vốn lớn nhất chiếm hơn 80% tổng FDI toàn cầu.
Mỹ vẫn là điểm đến hàng đầu với 277 tỷ USD, giảm so với 284 tỷ USD của năm 2024. Vốn vào Trung Quốc đạt 105 tỷ USD, giảm từ 116 tỷ USD. Châu Âu đóng góp phần lớn mức tăng, với 285 tỷ USD so với 204 tỷ USD một năm trước đó. Ấn Độ và Brazil ghi nhận cải thiện đáng kể.
Theo UNCTAD, đầu tư ngày càng được các chính phủ hướng vào một nhóm ngành chiến lược, gồm hạ tầng AI, công nghệ tiên tiến, khoáng sản thiết yếu, công nghệ chuyển đổi năng lượng và bán dẫn. Giá trị dự án công bố trong các ngành này tăng từ 109 tỷ USD năm 2020 lên 576 tỷ USD năm 2025, chiếm 44% giá trị dự án greenfield toàn cầu. Hạ tầng AI và các công nghệ liên quan chiếm khoảng 60% con số đó.
Ở chiều ngược lại, đầu tư mới vào các ngành sử dụng nhiều lao động giảm mạnh trong năm 2025: điện tử ngoài bán dẫn giảm 40%, ô tô giảm 25% và dệt may giảm 30%. Các nước đang phát triển chỉ nhận khoảng 10% vốn đổ vào các ngành chiến lược, phần lớn tập trung ở khai thác tài nguyên. Số biện pháp chính sách mới tác động tới đầu tư nước ngoài, chủ yếu là ưu đãi, đạt kỷ lục 229 trên toàn cầu.
Ông Pedro Manuel Moreno, quyền Tổng Thư ký UNCTAD, cho biết vốn giờ đi theo tính toán chiến lược và chính sách công nghiệp thay vì chi phí và hiệu quả. UNCTAD cảnh báo xu hướng này có thể loại nhiều nước khỏi con đường thu hút FDI dựa vào lao động giá rẻ vốn từng giúp nâng thu nhập.
Việt Nam giữ sức hút
Đáng chú ý, Việt Nam nằm trong nhóm điểm sáng giữ được dòng vốn đầu tư nước ngoài. Theo Cục Thống kê, tổng vốn FDI đăng ký sáu tháng đầu năm 2026 đạt 34,65 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ. Vốn thực hiện đạt 13,03 tỷ USD, tăng 11,2% và là mức giải ngân sáu tháng đầu năm cao nhất trong 5 năm. Công nghiệp chế biến chế tạo chiếm 82,6% vốn giải ngân. Singapore và Hàn Quốc là hai nhà đầu tư lớn nhất.
Cùng với đó, dòng vốn góp vốn, mua cổ phần cũng đạt 6,22 tỷ USD, tăng mạnh 89,5%. Trong đó, dòng vốn đổ mạnh vào hoạt động chuyên môn, khoa học, công nghệ đạt 2,64 tỷ USD và bán buôn, bán lẻ đạt 1,94 tỷ USD, cho thấy xu hướng thâu tóm và hợp tác chiến lược trong các ngành dịch vụ chất lượng cao đang diễn ra rất sôi động.
Đặc biệt, điểm sáng lớn nhất của bức tranh kinh tế vĩ mô đó là vốn FDI thực hiện khi giải ngân ước đạt 13,03 tỷ USD, tăng 11,2% so với cùng kỳ năm 2025, đánh dấu mức cao nhất của 6 tháng đầu năm trong vòng 5 năm qua. Tiền thực tế đổ vào các đại công trường, nhà máy cho thấy năng lực hấp thụ vốn tốt của nền kinh tế và sự đồng hành, hỗ trợ quyết liệt từ phía chính quyền trong việc tháo gỡ các nút thắt thủ tục.