Rủi ro tăng trưởng toàn cầu lao dốc về mức thấp nhất trong nhiều năm, trong khi lạm phát và giá năng lượng tiếp tục leo thang.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vừa phát đi cảnh báo mạnh mẽ về nguy cơ kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái sâu nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, trong bối cảnh thị trường năng lượng đã chịu tác động lớn nhất kể từ khủng hoảng dầu mỏ năm 1973.
Trong báo cáo cập nhật tháng 4, IMF hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu xuống còn 3,1% cho năm 2026, giảm so với mức 3,3% đưa ra hồi tháng 1 và thấp hơn mức 3,4% của năm trước. Tuy nhiên, đây mới chỉ là kịch bản cơ sở. Trong những kịch bản tiêu cực hơn, triển vọng kinh tế có thể xấu đi đáng kể.
Theo ông Pierre-Olivier Gourinchas, Kinh tế trưởng của IMF, nếu xung đột kéo dài sang năm tới và tiếp tục gây gián đoạn nguồn cung năng lượng, tăng trưởng toàn cầu có thể giảm xuống chỉ còn khoảng 2% - mức thường chỉ xuất hiện trong các giai đoạn suy thoái nghiêm trọng.
Điểm đáng chú ý trong báo cáo lần này là IMF đưa ra tới ba kịch bản nhằm phản ánh mức độ bất định cao của tình hình địa chính trị.
Ở kịch bản cơ sở, xung đột sớm được kiểm soát, nhưng vẫn để lại “lực cản” đối với kinh tế toàn cầu. Giá dầu trung bình khoảng 80 USD/thùng, và tăng trưởng duy trì ở mức 3,1%.
Trong kịch bản bất lợi hơn, khi chiến sự kéo dài đến cuối năm nay, giá dầu có thể dao động quanh mức 100 USD/thùng. Khi đó, tăng trưởng toàn cầu giảm xuống 2,6%, trong khi lạm phát tăng lên 5,4% và tạo thêm áp lực cho các ngân hàng trung ương.
Kịch bản nghiêm trọng nhất là khi xung đột kéo dài sang năm sau, khiến giá năng lượng duy trì ở mức cao. Khi đó, kinh tế toàn cầu có nguy cơ rơi vào một chu kỳ suy giảm sâu hơn, với nhiều hệ lụy lan rộng sang tài chính, thương mại và an ninh lương thực.
IMF không đưa ra xác suất cụ thể cho từng kịch bản, nhưng cảnh báo rằng những diễn biến gần đây, bao gồm việc đàm phán giữa Mỹ và Iran đổ vỡ, đã làm gia tăng khả năng xảy ra các kịch bản tiêu cực.
Từ đầu năm đến nay, giá dầu thô đã tăng mạnh, với giá dầu Brent có thời điểm tiệm cận 100 USD/thùng sau khi Mỹ triển khai phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới.
IMF nhận định mức độ gián đoạn hiện tại đối với thị trường năng lượng thậm chí còn lớn hơn so với cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973. Điều này không chỉ đẩy chi phí nhiên liệu tăng cao mà còn lan sang giá vận tải, sản xuất và tiêu dùng toàn cầu.
Các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là các thị trường mới nổi, sẽ chịu tác động nặng nề nhất. Chi phí đầu vào tăng cao có thể làm xói mòn tăng trưởng và làm trầm trọng thêm áp lực lạm phát.
Theo dự báo mới, Trung Đông là khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất, với tăng trưởng năm 2026 bị hạ xuống còn 1,9%, giảm 2 điểm phần trăm so với dự báo trước đó.
Châu Âu cũng không tránh khỏi tác động, với tăng trưởng bị điều chỉnh giảm xuống 1,1%, trong khi Trung Quốc giảm nhẹ xuống 4,4%.
Ngược lại, Mỹ được đánh giá có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ ngành năng lượng nội địa phát triển và vai trò dẫn dắt trong làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo. IMF chỉ điều chỉnh nhẹ dự báo tăng trưởng của Mỹ xuống 2,3%.
Tuy nhiên, ngay cả với Mỹ, rủi ro vẫn hiện hữu. Nếu xung đột kéo dài, Cục Dự trữ Liên bang (Fed) có thể phải đối mặt với “bài toán lưỡng nan” - vừa kiềm chế lạm phát, vừa hỗ trợ nền kinh tế đang suy yếu.
Một trong những thách thức lớn nhất mà IMF nhấn mạnh là phản ứng chính sách tiền tệ trong bối cảnh lạm phát có nguy cơ quay trở lại.
Sau giai đoạn lạm phát cao đầu thập niên 2020, các ngân hàng trung ương trở nên nhạy cảm hơn với bất kỳ dấu hiệu tăng giá nào. Điều này có thể buộc họ phải nâng lãi suất trở lại, ngay cả khi tăng trưởng đang suy yếu.
Kịch bản này đặc biệt rủi ro vì nó có thể tạo ra vòng xoáy bất lợi. Lãi suất cao làm giảm đầu tư và tiêu dùng, trong khi chi phí năng lượng cao tiếp tục đẩy giá cả đi lên.
Dù bức tranh tổng thể có phần u ám, IMF cho rằng kinh tế toàn cầu vẫn có một số yếu tố hỗ trợ.
Nhiều chính phủ, bao gồm Mỹ, đang thực hiện chính sách tài khóa mở rộng thông qua giảm thuế và tăng chi tiêu. Bên cạnh đó, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đang thúc đẩy xây dựng hạ tầng và có thể cải thiện năng suất trong dài hạn.
Ngoài ra, những biến động thương mại do các chính sách thuế quan trước đây có thể ít gây xáo trộn hơn trong năm 2026.
Tuy nhiên, theo IMF, những yếu tố tích cực này khó có thể bù đắp hoàn toàn các rủi ro từ địa chính trị. Tổ chức này cảnh báo nguy cơ suy giảm kinh tế sâu hiện đang lớn hơn khả năng phục hồi bất ngờ.
“Đây là những thời điểm hiếm hoi khi nhiều rủi ro cùng lúc chồng chất. Tất cả diễn ra trong một bối cảnh mà tăng trưởng vốn dĩ không đủ mạnh ngay từ đầu,” ông Gourinchas nhận định.
