Doanh nghiệp

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, TS Phí Vĩnh Tường - Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế Giới nhấn mạnh: Để hiện thực mục tiêu trên, cần thực hiện đồng thời hai yêu cầu đặt ra. Một mặt, cần có cơ chế, chính sách mới thu hút các doanh nghiệp FDI có chất lượng; mặt khác cần hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực công nghệ đáp ứng các tiêu chuẩn, yêu cầu của các doanh nghiệp FDI.

Tái định vị nguồn lực cho tăng trưởng

TS Phí Vĩnh Tường cho rằng, trong bối cảnh nguồn lực trong nước, nhất là nguồn lực về khoa học công nghệ chưa đủ đáp ứng nhu cầu của giai đoạn phát triển mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thì việc huy động nguồn lực từ bên ngoài là rất cần thiết. Nghị quyết 10 thể hiện quyết tâm của Đảng trong việc thúc đẩy điều hành của Chính phủ để thu hút dòng vốn FDI mới, có chất lượng, có công nghệ và mở ra cơ hội kết nối cho doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đây là một trong những giải pháp quan trọng giúp nền kinh tế Việt Nam có thể hiện thực các mục tiêu lớn như vượt qua bẫy thu nhập trung bình, thực hiện thành công chiến lược tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng bền vững. Cùng với đó, từng bước xây dựng năng lực khoa học công nghệ quốc gia, giúp doanh nghiệp làm chủ công nghệ cốt lõi từ đó xây dựng năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Định hướng lớn trên phù hợp xu thế phát triển của toàn cầu khi các tập đoàn, nhà đầu tư lớn đang theo đuổi chiến lược đầu tư dài hạn và bền vững. Trong đó, nhiều doanh nghiệp đã hiện diện tại Việt Nam suốt thời gian dài, đang mở rộng sản xuất kinh doanh.

Nhìn từ nội tại nền kinh tế, TS Nguyễn Tú Anh - Giám đốc Nghiên cứu chính sách của VinUNi đánh giá: Ở thời điểm hiện nay, Việt Nam đang những thay đổi lớn về thế và lực. Đó là hệ thống kết cấu hạ tầng đang được đầu tư hiện đại hơn. Lực lượng lao động đã thay đổi thực sự về chất. Doanh nghiệp trong nước từng bước nâng cao năng lực nội tại, đã có những sản phẩm mang hàm lượng giá trị về khoa học công nghệ cao, có thể cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế và trong khu vực. Nội lực của doanh nghiệp trong nước được củng cố đã tạo sức hút lớn đối với các doanh nghiệp nước ngoài.

Thời điểm này, Việt Nam cần có cơ chế, chính sách mới đối với thu hút vốn FDI hướng đến lựa chọn dự án có tính lan tỏa cao hơn, tạo động lực tăng trưởng lớn cho nền kinh tế, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước phát triển. Đặc biệt, trong bối cảnh dòng vốn quốc tế có xu hướng dịch chuyển để tìm kiếm cơ hội tại các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam. Theo TS Nguyễn Tú Anh, nhiều quỹ đầu tư lớn trên thế giới đang dành sự quan tâm tìm hiểu thị trường Việt Nam. Mới đây, BlackRock - tập đoàn quản lý tài sản lớn nhất thế giới đang quan tâm và khảo sát cơ hội tại Việt Nam.

Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Doanh nghiệp FDI đầu tư vào Việt Nam, theo TS Phí Vĩnh Tường, cũng không ngoài mục đích nâng cao năng lực cạnh tranh để tiếp tục phát triển. Vì vậy, những cơ chế, chính sách liên quan đến ưu đãi thuế, giá thuê đất không hẳn là tối ưu để doanh nghiệp FDI có thể duy trì năng lực cạnh tranh trong dài hạn. Quan trọng cần có hệ sinh thái thúc đẩy đổi mới sáng tạo, trước hết để doanh nghiệp FDI cải thiện năng lực cạnh tranh của mình, sau đó là kết nối với doanh nghiệp trong nước. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp theo là doanh nghiệp trong nước cần nâng cao năng lực công nghệ để đáp ứng các tiêu chuẩn, điều kiện tham gia chuỗi cũng như tiếp nhận chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực nội sinh.

Tuy nhiên, hiện nay chi cho R&D của các doanh nghiệp trong nước còn thấp, đặc biệt, doanh nghiệp vừa và nhỏ với nguồn lực hữu hạn trong khi R&D thường đòi hỏi chi phí rất lớn. Nếu các doanh nghiệp này vừa và nhỏ chỉ dựa vào nguồn lực tự có sẽ rất khó cải thiện năng lực nghiên cứu, phát triển năng lực vận dụng công nghệ cốt lõi. Thực tế này cho thấy, Chính phủ một mặt cần có chính sách ưu đãi thu hút đầu tư, đồng thời có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước thực hiện nghiên cứu, phát triển, đổi mới sáng tạo để nâng cao năng lực. Đây là điểm cần phải làm để đưa Nghị quyết 10 và đưa các chính sách vào cuộc sống.

Từ góc độ nhà cung cấp cấp 1 cho nhiều tập đoàn FDI, bà Trần Thị Thu Trang - Chủ tịch công ty CP HanelPT, Chủ tịch Hiệp hội sản xuất công nghiệp tỉnh Bắc Ninh cho rằng: Cần thay đổi cách tiếp cận thu hút FDI, trong đó, khắc phục điểm khuyết là kết nối giữa doanh nghiệp trong nước với các doanh nghiệp FDI. Trong sự liên kết đó, không thể kỳ vọng doanh nghiệp FDI tự tìm đến hợp tác với doanh nghiệp trong nước mà cần có cơ chế, chính sách kết nối hai khu vực này.

Đồng thời, từ kinh nghiệm của mình, theo bà Trần Thị Thu Trang: Bản thân doanh nghiệp cũng cần thay đổi cách tiếp cận. Trước đây, hướng đến xuất khẩu, HanelPT chủ yếu bán hàng cho doanh nghiệp FDI ở nước ngoài. Gần đây, doanh nghiệp đã tập trung nhiều hơn vào việc cung cấp cho các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam, tạo sự gắn kết lớn hơn với hệ sinh thái sản xuất trong nước.

Bên cạnh đó, Chủ tịch công ty CP HanelPT đề xuất cần có giải pháp hỗ trợ thực chiến những doanh nghiệp tiềm năng trên cơ sở chiến lược và bộ công cụ đào tạo, phát triển các nhà cung cấp trong nước. Chương trình đào tạo này có sự tham gia của các chuyên gia trong và ngoài nước, doanh nghiệp nhiều năm kinh nghiệm trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Nhân lực - nguồn lực tiên quyết

Nền kinh tế Việt Nam đang phát triển trên một nấc thang mới, theo TS Nguyễn Tú Anh: Việt Nam cần hệ thống hạ tầng hiện đại và phù hợp. Không chỉ là hạ tầng giao thông, kỹ thuật mà cần quan tâm đến hạ tầng mới như hạ tầng năng lượng, hạ tầng số, hạ tầng mềm là hệ thống giáo dục đảm bảo cung cấp nguồn lực chất lượng cao ngày càng đòi hỏi lớn của thị trường.

TS Phí Vĩnh Tường đề cập đến yêu cầu này như nguồn lực tiên quyết để hấp thụ và thẩm thấu sự lan toả dòng vốn FDI thế hệ mới. Các nguồn lực cho tăng trưởng, ngoài tài chính, hạ tầng cần quan tâm đến nguồn nhân lực. Nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp trong thời điểm này không chỉ chú trọng kỹ năng mà quan trọng là năng lực thực hiện các hoạt động nghiên cứu và phát triển.

Chuyển giao công nghệ không phải chỉ là đưa thiết bị kỹ thuật vào nhà máy mà phải giúp doanh nghiệp, kỹ sư có thể tiếp thu, làm chủ và phát triển các công nghệ đó. Do vậy, dù môi trường kinh doanh có thuận lợi hay cơ sở hạ tầng có phát triển đến đâu mà thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ khó có thể thu hút các tập đoàn hàng đầu thế giới đặt trung tâm nghiên cứu, khó có thể chuyển dịch sang các ngành công nghiệp giá trị cao hay nâng cao tỷ lệ nội địa hóa cho các ngành công nghiệp chủ lực.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, TS Phí Vĩnh Tường cho rằng, không chỉ có doanh nghiệp mà từ phía thị trường, các tổ chức đào tạo tập trung nâng cao năng lực cho người lao động. Trong đó, cần thiết xây dựng các chương trình đào tạo chất lượng cao gắn với nhu cầu của các ngành, lĩnh vực ưu tiên, các cụm liên kết ngành, các khu công nghiệp, khu công nghệ cao và các dự án chiến lược. Gắn kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nghề góp phần nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.n

Hạnh Lê