Doanh nghiệp

Phát biểu định hướng tại Diễn đàn "Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nguyên liệu bền vững cho ngành gỗ chế biến sâu", do VCCI chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức vào chiều ngày 23/7, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, trong hơn ba mươi năm đổi mới, ngành gỗ Việt Nam đã viết nên một câu chuyện phát triển đầy tự hào.

Tầm nhìn mới cho ngành nguyên liệu gỗ

Từ một quốc gia phải nhập khẩu phần lớn sản phẩm gỗ, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong năm quốc gia xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ lớn nhất thế giới, đứng thứ hai ở châu Á, với sản phẩm có mặt tại hơn 170 quốc gia và vùng lãnh thổ.

“Đó là thành quả của chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước, của sự đồng hành của các bộ, ngành, địa phương, của hàng triệu hộ trồng rừng, của hàng nghìn doanh nghiệp, và của cả một hệ sinh thái ngành gỗ đã không ngừng đổi mới, sáng tạo suốt nhiều năm qua”, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm nhấn mạnh.

Đặc biệt, giai đoạn 2021-2025, ngành lâm nghiệp đã cung cấp khoảng 78% nhu cầu nguyên liệu gỗ cho ngành chế biến trong nước; gần 4,9 triệu ha rừng trồng đã trở thành nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước chủ động nguồn nguyên liệu, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm gỗ Việt Nam.

Ông Nguyễn Văn Diện nhấn mạnh, những con số đó không chỉ phản ánh quy mô của ngành. Quan trọng hơn, đó là minh chứng cho sự chuyển mình mạnh mẽ của lâm nghiệp Việt Nam từ khai thác tài nguyên sang một ngành kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon.

Tuy nhiên, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cũng nhận định, nếu như trước đây thị trường thế giới cạnh tranh bằng giá thành, thì hôm nay cuộc cạnh tranh đã thay đổi hoàn toàn.

“Các thị trường lớn không còn chỉ hỏi: "Sản phẩm của anh đẹp không?"' Mà họ hỏi: Gỗ này có hợp pháp không? Có truy xuất được đến từng lô rừng không? Có gây mất rừng hay suy thoái rừng không? Có chứng chỉ quản lý rừng bền vững không? Lượng phát thải carbon là bao nhiêu? Đó chính là những "hộ chiếu xanh" quyết định khả năng tiếp cận thị trường”, Phó Cục trưởng Nguyễn Văn Diện nhấn mạnh.

Đồng thời cho biết, quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), các quy định của Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều quốc gia khác đang tạo ra một mặt bằng tiêu chuẩn hoàn toàn mới đối với ngành gỗ.

Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu thị trường mà là năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường. Doanh nghiệp nào thích ứng nhanh sẽ phát triển. Doanh nghiệp nào chậm chuyển đổi sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính vì vậy, Phó Cục trưởng cho rằng, đã đến lúc ngành gỗ Việt Nam phải chuyển từ tư duy: "Đủ nguyên liệu để sản xuất" sang tư duy "nguyên liệu phải hợp pháp, minh bạch, có trách nhiệm và bền vững. Từ mục tiêu "xuất khẩu nhiều" sang "xuất khẩu giá trị cao". Từ "bán gỗ" sang "xuất khẩu cả hệ sinh thái nội thất và thương hiệu”.

Muốn làm được điều đó, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho rằng, phải nhìn thẳng vào những điểm nghẽn. Đó là rừng trồng vẫn chủ yếu là gỗ nhỏ; đó là tỷ lệ rừng có chứng chỉ bền vững còn thấp; đó là dữ liệu vùng nguyên liệu chưa được số hóa đầy đủ; đó là liên kết giữa người trồng rừng và doanh nghiệp còn lỏng lẻo; đó là tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu chưa tương xứng với tiềm năng; đó là công nghệ của nhiều doanh nghiệp còn ở mức trung bình. Và đặc biệt, chúng ta vẫn đang xuất khẩu quá nhiều nguyên liệu giá trị thấp trong khi thế giới đang cần các sản phẩm nội thất, vật liệu xanh và sản phẩm gỗ có hàm lượng công nghệ cao.

“Đây cũng là lúc chúng ta cần xác lập một tầm nhìn mới cho ngành nguyên liệu gỗ. Theo đó, nguồn nguyên liệu trong tương lai phải hội đủ năm yếu tố: hợp pháp, có khả năng truy xuất đầy đủ, không gây mất rừng, có chứng chỉ quản lý rừng bền vững, có phát thải carbon thấp. Đó sẽ là nền tảng để ngành gỗ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”, Phó Cục trưởng nhấn mạnh.

Sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm

Đồng thời Phó Cục trưởng cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu đó, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm sẽ tiếp tục tập trung chỉ đạo sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, phát triển mạnh vùng nguyên liệu gỗ lớn, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị rừng trồng.

Thứ hai, mở rộng nhanh diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững, coi đây là "tấm vé thông hành" của nguyên liệu gỗ Việt Nam.

Thứ ba, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc số hóa đến từng lô rừng, đáp ứng yêu cầu của EUDR và các thị trường phát triển.

Thứ tư, thúc đẩy liên kết chuỗi giữa chủ rừng, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến để hình thành các vùng nguyên liệu ổn định.

Thứ năm, hoàn thiện cơ chế, chính sách về tín dụng, đầu tư, bảo hiểm rừng, dịch vụ môi trường rừng và phát triển thị trường tín chỉ carbon.

Thứ sáu, kiểm soát chặt nguồn gỗ nhập khẩu, ưu tiên sử dụng nguồn nguyên liệu hợp pháp trong nước, từng bước nâng cao tính tự chủ của ngành.

Những định hướng này cũng chính là các nhóm giải pháp trọng tâm đã được xác định trong Quy hoạch Lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn 2050.

Đặc biệt, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm thấu hiểu, trước mắt các doanh nghiệp vẫn còn nhiều khó khăn. Chi phí tăng, đơn hàng biến động, yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe, áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Nhưng mọi rào cản đều có thể trở thành cơ hội nếu chúng ta thay đổi đủ nhanh. Lịch sử phát triển của ngành gỗ Việt Nam đã chứng minh điều đó. Mỗi lần thị trường thay đổi, doanh nghiệp Việt Nam đều biết cách vươn lên. Mỗi lần xuất hiện rào cản mới, ngành gỗ Việt Nam lại trưởng thành.

Sáu tháng cuối năm 2026 là giai đoạn có ý nghĩa quyết định, do đó, ông Diện đề nghị các địa phương nhanh chóng phát triển vùng nguyên liệu chuẩn, các doanh nghiệp tăng cường đầu tư công nghệ, thiết kế chế biến sâu, các hiệp hội phát huy vai trò kết nối thị trường, các cơ quan quản lý tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đồng hành cùng doanh nghiệp.

"Nếu biết tận dụng xu hướng tiêu dùng xanh, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon, chúng ta hoàn toàn có thể xây dựng Việt Nam trở thành trung tâm chế biến gỗ xanh, trung tâm cung ứng nguyên liệu hợp pháp và trung tâm sản xuất nội thất chất lượng cao của khu vực và thế giới", Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm nhấn mạnh.

Bài: Thy Hằng - Ảnh: Quốc Tuấn