Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những rào cản pháp lý khiến nhiều chính sách hỗ trợ chưa đến được với doanh nghiệp.
Mặc dù khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp cả nước, song nhiều chính sách hỗ trợ vẫn chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Không ít doanh nghiệp phản ánh việc tiếp cận các chương trình hỗ trợ còn khó khăn do quy trình thực hiện phức tạp, điều kiện chồng chéo và cách hiểu giữa các địa phương chưa thống nhất.
Đóng góp ý kiến vào Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sửa đổi (Dự thảo), nhiều ý kiến cho rằng, trọng tâm của lần sửa đổi này cần là xây dựng cơ chế hỗ trợ pháp lý thực chất, giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận chính sách, yên tâm đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực tuân thủ thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp xử lý vi phạm.
Theo ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện hành đã quy định khá đầy đủ các chính sách hỗ trợ. Tuy nhiên, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn còn lớn khi nhiều doanh nghiệp chưa thể tiếp cận được các ưu đãi do quy trình thực hiện còn phức tạp.
Để khắc phục tình trạng này, VINASME đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm.
Thứ nhất, toàn bộ chính sách hỗ trợ cần được công khai trên một nền tảng thống nhất để doanh nghiệp ở mọi địa phương đều có thể tiếp cận cùng một nguồn thông tin và được hướng dẫn theo cách hiểu thống nhất.
Thứ hai, nội dung hướng dẫn cần được xây dựng theo hướng đơn giản, dễ hiểu, giúp doanh nghiệp nhanh chóng xác định mình có thuộc đối tượng được hỗ trợ hay không.
Thứ ba, điều kiện tiếp cận chính sách cần tiếp tục được đơn giản hóa. Theo ông Nam, cơ quan quản lý nên khai thác tối đa các cơ sở dữ liệu đã có thay vì tiếp tục yêu cầu doanh nghiệp cung cấp nhiều loại giấy tờ.
"Những thông tin như đăng ký kinh doanh, tình trạng hoạt động hay dữ liệu định danh doanh nghiệp đều đã được các cơ quan nhà nước lưu trữ thì không nên yêu cầu doanh nghiệp nộp đi nộp lại nhiều lần", ông Nam nhấn mạnh.
Theo đại diện VINASME, một điểm cần được quan tâm hơn trong lần sửa luật này là cơ chế đánh giá hiệu quả chính sách hỗ trợ. Thay vì chỉ thống kê số lượng doanh nghiệp được thụ hưởng, cần đánh giá xem sau khi nhận hỗ trợ, doanh nghiệp có phát triển bền vững hơn, năng lực cạnh tranh có được cải thiện hay không.
Một nội dung khác được VINASME kiên trì đề xuất trong quá trình xây dựng Dự thảo là cụ thể hóa tinh thần "không hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự" theo Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Theo ông Tô Hoài Nam, đây là chủ trương đúng nhưng khi triển khai trên thực tế vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau, đặc biệt trong việc xác định ranh giới giữa vi phạm hành chính và xử lý hình sự đối với hoạt động kinh doanh.
Vì vậy, VINASME đề xuất nguyên tắc đối với trường hợp doanh nghiệp vi phạm lần đầu và không do lỗi cố ý, cơ quan quản lý nhà nước cần hướng dẫn doanh nghiệp khắc phục trước thay vì xử phạt ngay.
"Trước đây, doanh nghiệp dù vi phạm do cố ý hay vô ý đều bị xử phạt trước rồi mới được hướng dẫn. Chúng tôi đề xuất thay đổi theo hướng nếu là vi phạm lần đầu và không có yếu tố cố ý, cơ quan quản lý cần hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng, không xử phạt ngay. Bởi việc xử phạt ngay từ đầu dễ khiến doanh nghiệp e ngại, chùn bước", ông Nam cho biết.
Theo ông, mục tiêu của đề xuất là tạo tâm lý yên tâm để doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới sáng tạo và phát triển. Bởi đổi mới sáng tạo luôn gắn với những mô hình, cách làm mới nên khó có thể hoàn toàn giống với các quy định hay thực tiễn cũ. Nếu áp dụng máy móc các quy định hiện hành để đánh giá những mô hình mới sẽ khó tạo động lực cho doanh nghiệp đổi mới.
Đồng quan điểm với đề xuất tăng cường hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp, TS Phan Hoài Nam, Tổng Giám đốc Hãng Tư vấn W&A, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) đánh giá quy định miễn xử phạt đối với một số vi phạm hành chính lần đầu của doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh là điểm đổi mới đáng chú ý của Dự thảo.
Theo ông, việc chuyển từ tư duy "xử phạt" sang "hỗ trợ tuân thủ" sẽ tạo dư địa lớn hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới sáng tạo. Khi giảm được nỗi lo về các sai sót mang tính thủ tục trong giai đoạn đầu hoạt động, doanh nghiệp sẽ tự tin hơn trong việc thử nghiệm sản phẩm, mô hình kinh doanh và công nghệ mới, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.
Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả và không bị lợi dụng, TS Phan Hoài Nam cho rằng Dự thảo cần quy định rõ phạm vi các vi phạm được áp dụng. Chính sách chỉ nên dành cho các sai sót mang tính thủ tục hoặc phát sinh do thiếu kinh nghiệm trong giai đoạn đầu hoạt động. Đối với các hành vi cố ý vi phạm như gian lận thuế, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hay trốn đóng bảo hiểm xã hội vẫn phải xử lý nghiêm theo quy định.
Bên cạnh đó, việc miễn xử phạt cần gắn với trách nhiệm khắc phục hậu quả và nghĩa vụ tuân thủ của doanh nghiệp. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần tăng cường hướng dẫn, cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các nền tảng số để doanh nghiệp có thể nhận diện, điều chỉnh sai sót ngay từ đầu.
.jpg "Sửa Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa: Cần đưa ra những điểm nhấn đột phá")
