Doanh nghiệp

Chia sẻ tại Diễn đàn "Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nguyên liệu bền vững cho ngành gỗ chế biến sâu", do VCCI chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức chiều 23/7, ông Nguyễn Thế Mai, Tổng Giám đốc Công ty CP Lâm nghiệp Tháng Năm – Tập đoàn TH cho biết, các ngành gỗ chế biến sâu hiện nay gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là tình trạng thiếu hụt nguyên liệu gỗ lớn trong nước, bao gồm thiếu về số lượng và chất lượng gỗ, và những bất cập trong cơ chế, chính sách.

“Vì vậy, để ngành phát triển bền vững và nâng cao giá trị gia tăng, rất cần có những điều chỉnh về cơ chế, chính sách theo hướng khuyến khích chế biến sâu thay vì xuất khẩu nguyên liệu thô”, ông Nguyễn Thế Mai nhấn mạnh.

Theo đó, Tổng Giám đốc Công ty Tháng Năm cho biết, hiện nay, dăm gỗ vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu lâm sản, nhưng đây là sản phẩm có giá trị gia tăng thấp, đóng góp hạn chế vào chuỗi giá trị ngành gỗ.

“Việc thu mua gỗ nguyên liệu và xuất khẩu dăm gỗ với khối lượng lớn không hạn chế và tương đối “dễ tính” cũng làm giảm nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến sâu trong nước. Việc này đã tạo thói quen cho người dân trồng và khai thác rừng ở chu kỳ ngắn với chất lượng gỗ kém, độc canh cây keo tràm và hiệu quả trồng rừng mang lại thấp, gây lãng phí tài nguyên rừng”, ông Nguyễn Thế Mai lo lắng.

Đồng quan điểm, bà Diêm Thị Luyến, Quản lý phát triển kinh doanh Công ty CP TEKCOM cho rằng, đã qua thời kỳ lợi thế sản xuất giá rẻ, khách hàng sẽ không hỏi giá sản phẩm mà hỏi về sản phẩm có truy xuất hay không, giảm phát thải hay không.... tức là lợi thế về công nghệ và bền vững đã được thị trường chú trọng hơn.

Đồng thời, Tổng giám đốc Công ty Tháng Năm đánh giá, nguồn nguyên liệu trong nước chưa đáp ứng nhu cầu chế biến sâu, phần lớn diện tích rừng trồng hiện nay là gỗ nhỏ, chu kỳ khai thác ngắn 3-4 năm, có chất lượng kém, chủ yếu phục vụ sản xuất dăm gỗ xuất khẩu thô. Trong khi đó, doanh nghiệp chế biến sâu cần nguồn gỗ lớn có chu kỳ khai thác trên 7 năm, chất lượng cao, ổn định để sản xuất đồ nội thất, các loại ván kỹ thuật và sản phẩm xuất khẩu có giá trị gia tăng cao thì ngày càng cạn kiệt và thiếu hụt nguyên liệu nghiêm trọng phải cạnh tranh gay gắt để thu mua nguyên liệu, nhiều đơn vị phải nhập khẩu gỗ với chi phí cao, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm Việt Nam.

Đặc biệt, theo Tổng Giám đốc Công ty Tháng Năm, chính sách thuế hiện hành đang tạo ra sự chênh lệch giữa xuất khẩu nguyên liệu thô và chế biến sâu. Cụ thể, dăm gỗ xuất khẩu chỉ áp dụng mức thuế xuất khẩu 2% và được hoàn thuế giá trị gia tăng, trong khi các doanh nghiệp chế biến sâu gỗ phải chịu chi phí thuế và các nghĩa vụ tài chính cao hơn, khoảng 8–10%. Điều này làm giảm sức cạnh tranh của các sản phẩm chế biến sâu, chưa thực sự khuyến khích phát triển chuỗi giá trị gia tăng và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nguyên liệu gỗ trong nước.

Bên cạnh đó, hồ sơ pháp lý và hồ sơ yêu cầu về nguồn gốc gỗ đối với các cơ sở thu mua, chế biến dăm xuất khẩu đang rất lỏng lẻo. Bên cạnh đó việc đầu tư một trạm cân thu mua hay dây chuyền băm dăm có chi phí rất thấp, thường là đầu tư tự phát, không cần phải xin cấp phép như thủ tục về phòng cháy, môi trường… và ngày mọc lên càng nhiều. Trong khi một nhà máy chế biến sâu phải đầu tư rất lớn về vốn, tuân thủ đầy đủ các quy định cấp phép, tạo ra nhiều công ăn việc làm cho người lao động. Sản phẩm mang lại giá trị cao thiết thực cho đất nước.

Trong khi đó, các thị trường tiêu thụ sản phẩm lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng yêu cầu nghiêm ngặt về tính hợp pháp và bền vững của nguồn gốc gỗ. Tuy nhiên, hiện nay diện tích rừng trồng được chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn nhiều gây khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ nguồn gốc gỗ cũng như hồ sơ thanh tra thuế, diện tích rừng có chứng chỉ FSC, PEFC vẫn còn hạn chế, khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó trong mở rộng đơn hàng xuất khẩu cũng như giảm sự cạnh tranh.

Do đó, Tổng Giám đốc Công ty Tháng Năm đề nghị Chính phủ giao Bộ Tài chính nghiên cứu điều chỉnh thuế xuất khẩu đối với dăm gỗ (HS 4401.21 và HS 4401.22) theo lộ trình phù hợp, từ mức hiện hành lên khoảng 5–10% hoặc áp theo mức thuế xuất khẩu nguyên liệu thô.

Ông Nguyễn Thế Mai cũng đề xuất áp hạn ngạch xuất khẩu đối với dăm thô để ưu tiên nguồn nguyên liệu cho các ngành chế biến sâu, trong trường hợp khu vực địa phương nào có sản lượng gỗ rừng trồng lớn hơn nhu cầu sử dụng trong nước thì sẽ áp dụng xuất khẩu theo hạn ngạch.

Doanh nghiệp cũng đề nghị rà soát cơ chế quản lý việc tuân thủ hồ sơ pháp lý và hồ sơ nguồn gốc gỗ đối với các cơ sở thu mua, cơ sở chế biến xuất khẩu dăm gỗ theo quy định để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp xuất khẩu dăm gỗ và doanh nghiệp chế biến sâu trong nước.

Hỗ trợ nghiên cứu đa dạng giống cây trồng có chất lượng cao phù hợp với điều kiện khí hậu đất đai theo vùng miền; thay vì sử dụng loại giống cây trồng độc canh như hiện nay chủ yếu là cây gỗ keo có chu kỳ ngắn và chất lượng nguyên liệu kém chỉ sử dụng để sản xuất các dòng sản phẩm chất lượng thấp và trung bình thì cần đa dạng thêm các loại giống cây trồng khác có chu kỳ dài như cây bạch đàn, cây thông… để đảm bảo chất lượng gỗ nguyên liệu cho các ngành chế biến sản phẩm ván nhân tạo, ván ghép thanh và các sản phẩm đồ thủ công mỹ nghệ có chất lượng cao nhằm đáp ứng yêu cầu khách hàng, tăng tính cạnh tranh vào các thị trường khó tính như Mỹ, EU… cũng như mang lại lợi ích giá trị cao.

Đặc biệt, đại diện Công ty Tháng Năm và TEKCOM cũng cho rằng, cần có các chính sách để khuyến khích kéo dài chu kỳ khai thác gỗ rừng trồng đặc biệt đối với rừng trồng nguyên liệu gỗ keo nhằm đảm bảo chất lượng gỗ nguyên liệu cho các ngành chế biến sâu, đồng thời hỗ trợ cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC, PEFC.

Đồng thời, hoàn thiện cơ chế truy xuất nguồn gốc và phát triển kinh tế xanh; tiếp tục hoàn thiện hệ thống chứng nhận nguồn gốc gỗ hợp pháp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các quy định mới của thị trường quốc tế về chống mất rừng, giảm phát thải carbon và phát triển rừng bền vững.

Đại diện hai doanh nghiệp cùng đề xuất cần hoàn thiện chuỗi liên kết lâm nghiệp. Đề nghị xây dựng cơ chế khuyến khích liên kết giữa doanh nghiệp chế biến - hợp tác xã lâm nghiệp, hộ trồng rừng - đơn vị chứng nhận - tổ chức tín dụng. Từ đó, hình thành chuỗi giá trị khép kín từ trồng rừng đến chế biến và xuất khẩu.

Bài: Thy Hằng - Ảnh: Quốc Tuấn