Chứng khoán
3 ưu tiên để phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp
Bên cạnh khung pháp lý ngày càng dần hoàn thiện, gần nhất với Nghị định 200/2026/NĐ-CP, chuyên gia của VIS Rating cho rằng cần tập trung cho những ưu tiên vừa cơ bản vừa dài hạn.
Thị trường trái phiếu doanh nghiệp hoàn thiện khuôn khổ pháp lý
Theo bà Nguyễn Thị Kiều Hạnh - Trưởng nhóm phân tích, VIS Rating, Nghị định 200/2026/NĐ-CP quy định về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ ra đời đã giúp hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
"Kể từ khi Nghị định có hiệu lực, chúng tôi đã nhận thấy những bước tiến tích cực trên thị trường, ví dụ như việc xếp hạng tín nhiệm trở nên phổ biến hơn. Hồ sơ phát hành của các tổ chức cũng đầy đủ hơn về mục đích phát hành và dòng tiền trả gốc, lãi.
Ngoài ra, chúng tôi cũng nhận thấy sự gia tăng trong việc sử dụng bảo lãnh thanh toán của các tổ chức tín dụng, ngân hàng trong các đợt phát hành gần đây", bà Hạnh nhận xét.
Tuy nhiên, chia sẻ tại hội thảo về triển vọng tín nhiệm Việt Nam do VIS Rating tổ chức mới đây, nhìn xa hơn, đại diện các nhà phân tích của công ty xếp hạng tín nhiệm cho rằng thị trường vẫn cần phát triển thêm một số ưu tiên khác để thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn.
Ưu tiên xây dựng đường cong lợi suất
Thứ nhất là việc hoàn thiện cơ chế định giá theo rủi ro và xây dựng một đường cong lợi suất đáng tin cậy. Mặc dù quy định xếp hạng tín nhiệm đã được mở rộng, các trường hợp không bắt buộc xếp hạng hiện vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá trị phát hành. Lãi suất phát hành do đó vẫn phụ thuộc vào mối quan hệ thương lượng thay vì dựa trên hệ quy chuẩn tham chiếu theo mức độ rủi ro, bà Hạnh nói.
Bà cũng cho hay ở một số thị trường trái phiếu phát triển hơn trong khu vực như Malaysia hay Thái Lan, nhà đầu tư hoàn toàn có thể tham chiếu đường cong lợi suất theo từng bậc xếp hạng để định giá, tạo ra sự khác biệt rõ ràng về chi phí vốn giữa các tổ chức có hồ sơ tín nhiệm khác nhau.
Trong khi đó, tại Việt Nam, mức chênh lệch lãi suất giữa các doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm khác nhau chưa thực sự rõ nét, khiến nhà đầu tư gặp khó khăn khi đánh giá tương quan giữa rủi ro và lãi suất yêu cầu. Có thể nhìn thấy theo thống kế dữ liệu, không có sự khác biệt lớn về mặt lãi suất coupon giữa các trái phiếu bị chậm trả so với các trái phiếu hoàn thành đầy đủ và đúng hạn các nghĩa vụ thanh toán trong giai đoạn khủng hoảng thị trường 2022 - 2023. Do đó, việc tiếp tục mở rộng phạm vi xếp hạng tín nhiệm là thực sự cần thiết, giúp nhà đầu tư đánh giá chính xác rủi ro và lãi suất, đồng thời giúp các tổ chức phát hành có hồ sơ tốt được hưởng lợi.
Thứ hai, trong thời gian tới là mở rộng cơ sở nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư tổ chức dài hạn. Hiện nay, bà Hạnh nhấn mạnh, đối tượng tham gia thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu vẫn là các ngân hàng và nhà đầu tư cá nhân, trong khi sự tham gia của các quỹ hưu trí, quỹ tương hỗ và công ty bảo hiểm còn tương đối hạn chế. Các công ty bảo hiểm hiện đang bị giới hạn không được đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp phát hành với mục đích cơ cấu nợ. Dù đã có những quy định nới lỏng, tỷ lệ đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp của các quỹ hưu trí vẫn còn hạn chế và phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định kiểm soát rủi ro.
"Điều này khiến thị trường chưa hình thành được nguồn cầu dài hạn đủ lớn để hỗ trợ các doanh nghiệp phát hành. Nhiều doanh nghiệp vẫn phải phát hành với kỳ hạn ngắn và sau đó phải gia hạn, đối mặt với áp lực tái cấp vốn khi đáo hạn. Do đó, về dài hạn, sự tham gia sâu rộng hơn của các nhà đầu tư tổ chức là vô cùng cần thiết để đáp ứng nhu cầu vốn của các tổ chức phát hành", chuyên gia VIS Rating nêu.
Nâng cao năng lực thực thi của tổ chức trung gian
Thứ ba, nâng cao năng lực thực thi của các tổ chức trung gian trên thị trường. Nghị định 200 đã bổ sung nhiều cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào khả năng thực thi khi phát sinh rủi ro. Thực tế, khi một doanh nghiệp chậm trả, việc xử lý tài sản đảm bảo, thu hồi dòng tiền hoặc thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền lợi trái chủ vẫn còn khá phức tạp, liên quan đến nhiều bên. Thời gian giải quyết có thể kéo dài do phát sinh tranh chấp hoặc vướng mắc pháp lý.
Bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý, cần tiếp tục nâng cao trách nhiệm, năng lực thực thi và tính độc lập của các tổ chức trung gian như tổ chức đại diện người sở hữu trái phiếu hay đơn vị quản lý tài sản đảm bảo. Đây là những điều kiện quan trọng để các cơ chế bảo vệ nhà đầu tư đạt hiệu quả trong thực tế.
Tóm lại, theo bà Nguyễn Thị Kiều Hạnh, sau các bước tiến quan trọng về khung pháp lý, thị trường trái phiếu doanh nghiệp vẫn cần hoàn thiện ba ưu tiên: xây dựng cơ chế định giá theo rủi ro, mở rộng cơ sở nhà đầu tư (đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức dài hạn), và tăng cường năng lực thực thi của các tổ chức trung gian.