Kinh tế thế giới

Kế hoạch xây dựng lưới điện chung ASEAN, vốn được thảo luận trong nhiều năm qua, đang có dấu hiệu được thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Theo các nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách tham dự Diễn đàn Nusa Dua tại Bali, nhu cầu điện tăng nhanh từ AI, các trung tâm dữ liệu cùng quá trình chuyển dịch năng lượng đang tạo động lực mới cho sáng kiến này.

Ý tưởng xây dựng lưới điện chung giữa các quốc gia thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã được khởi động từ năm 1997. Tuy nhiên, theo Trung tâm Năng lượng ASEAN (ASEAN Centre for Energy), đến năm 2024 mới chỉ có 8 trong tổng số 18 dự án kết nối điện xuyên biên giới đi vào vận hành, với tổng công suất khoảng 7,5 GW.

Ông Stefanus Hadiwidjaja, Giám đốc điều hành phụ trách đầu tư của Quỹ đầu tư quốc gia Indonesia Danantara, cho rằng thỏa thuận hợp tác điện xuyên biên giới giữa Indonesia và Singapore là bước đi quan trọng đầu tiên hướng tới hiện thực hóa lưới điện khu vực.

Theo kế hoạch, Indonesia sẽ xuất khẩu tối thiểu 3,4 GW điện tái tạo phát thải thấp sang Singapore. Lượng điện này dự kiến đáp ứng khoảng 1/3 nhu cầu điện của đảo quốc vào năm 2035.

Đối với Việt Nam, sáng kiến Lưới điện ASEAN cũng được kỳ vọng sẽ mở ra dư địa mới để tăng cường kết nối điện xuyên biên giới và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh nhu cầu điện phục vụ sản xuất, AI và các trung tâm dữ liệu đang gia tăng nhanh chóng.

Nếu Lưới điện ASEAN được triển khai đồng bộ, Việt Nam không chỉ có thêm nguồn điện bổ sung khi cần thiết mà còn có cơ hội tham gia sâu hơn vào thị trường điện khu vực và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực như điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh.

Tuy nhiên, ông Stefanus cho biết vẫn còn nhiều vấn đề về khung pháp lý cần được hoàn thiện. Sau khi giải quyết các thủ tục quản lý, thách thức lớn nhất sẽ nằm ở khía cạnh thương mại.

Theo ông, các bên cần xác định rõ nhóm khách hàng tiêu thụ điện quy mô lớn, dự báo nhu cầu sử dụng điện trong dài hạn và thống nhất cơ chế giá đủ hấp dẫn để bảo đảm hiệu quả cho những khoản đầu tư trị giá hàng tỷ USD.

Do quy mô rất lớn của dự án, các hợp đồng mua bán điện dài hạn kéo dài khoảng 30 năm sẽ là điều kiện cần để huy động nguồn vốn.

Ông Stefanus cho biết Danantara hiện đang xây dựng các kế hoạch nội bộ nhằm đánh giá tính khả thi của dự án và kỳ vọng đến năm 2029 sẽ truyền tải những dòng điện đầu tiên sang Singapore.

Trong khi đó, ông Arsjad Rasjid, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch quỹ đầu tư tư nhân Sriwijaya Capital, cho rằng thời điểm hiện nay rất phù hợp để thúc đẩy lưới điện ASEAN khi khoảng cách giữa nơi sản xuất và nơi tiêu thụ điện ngày càng lớn.

Ông dẫn chứng mô hình hợp tác hiện có giữa bang Sarawak, Malaysia và tỉnh Tây Kalimantan, Indonesia, nơi Sarawak đang cung cấp khoảng 300 MW điện cho khu vực biên giới Indonesia.

Theo ông Arsjad, quá trình chuyển dịch năng lượng tại Indonesia sẽ tiếp tục diễn ra mạnh mẽ và lưới điện ASEAN chắc chắn sẽ trở thành hiện thực.

Ông Eric Wong, Giám đốc Công ty Celera cho rằng các văn phòng quản lý tài sản gia đình cũng có thể tham gia đầu tư vào lưới điện ASEAN, nhưng theo cách linh hoạt hơn thông qua các dự án quy mô nhỏ tại Indonesia.

Ông nhận định các văn phòng quản lý tài sản gia đình không thể cạnh tranh về quy mô vốn với các quỹ đầu tư quốc gia hay các tổ chức tài chính lớn, nhưng lại có ưu thế về tốc độ ra quyết định, tính linh hoạt và khả năng chấp nhận rủi ro cao hơn.

Theo ông Wong, tương lai sẽ thuộc về các dự án nhỏ, bởi dù quy mô hạn chế nhưng có thể triển khai nhanh và thích ứng tốt với nhu cầu thị trường.

Ông cũng lưu ý rằng các dự án năng lượng tái tạo thường đòi hỏi nguồn vốn vay rất lớn ngay từ giai đoạn đầu. Khi lãi suất ở mức cao, chi phí tài chính sẽ tăng mạnh, khiến các dự án điện tái tạo quy mô lớn trở nên khó triển khai hơn.

Trong bối cảnh đó, các nhà máy điện rác quy mô nhỏ có thể trở thành cơ hội đầu tư hấp dẫn, bởi ngoài việc tạo ra điện, chúng còn sản xuất các sản phẩm có giá trị gia tăng như nhiên liệu sinh học hoặc phân bón.

Ông Wong cho biết chi phí xây dựng các dự án này đang giảm đáng kể nhờ thiết bị giá rẻ từ Trung Quốc. Đồng thời, lượng điện dư thừa tại các khu vực xa trung tâm có thể được sử dụng để vận hành các trung tâm tính toán AI, qua đó tạo thêm nguồn doanh thu ngay cả ở những nơi chưa được kết nối với lưới điện quốc gia.

Cả ông Eric Wong và ông Arsjad Rasjid đều cho rằng cơ hội đầu tư lớn nhất trong quá trình chuyển dịch năng lượng và phát triển lưới điện ASEAN không chỉ nằm ở các nhà máy điện, mà còn ở những hạ tầng nền tảng giúp hệ thống vận hành hiệu quả.

Đó là các lĩnh vực như hệ thống lưu trữ pin, lưới điện vi mô, nhà máy điện rác và các giải pháp quản lý năng lượng. Những tài sản này có quy mô linh hoạt hơn, có thể thích ứng với biến động của giá điện, tạo ra nhiều nguồn doanh thu khác nhau và trong nhiều trường hợp còn mang lại tỷ suất sinh lời cao hơn so với các dự án hạ tầng truyền thống.

Cẩm Anh