Kinh tế địa phương

Một khu đất nằm trong quy hoạch chưa đồng nghĩa với một mặt bằng sẵn sàng tiếp nhận đầu tư. Đối với doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là vị trí, mà còn là pháp lý rõ ràng, tiến độ bàn giao có thể dự báo và những vấn đề liên quan đến người dân đã được giải quyết đúng quy định.

Trong chuỗi công việc ấy, Quỹ Phát triển đất Hưng Yên được xác định là một công cụ tài chính để nguồn vốn có thể đi trước một bước. Quỹ được UBND tỉnh thành lập ngày 25/9/2025, là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, trực thuộc UBND tỉnh, hoạt động độc lập với ngân sách nhà nước, không vì mục đích lợi nhuận và phải bảo toàn, phát triển vốn.

Ba mục đích, một dòng vốn kiến tạo

Theo Điều lệ, vốn hoạt động của Quỹ gồm vốn điều lệ và các nguồn vốn huy động hợp pháp khác. Vốn điều lệ được cấp từ nguồn chi đầu tư phát triển của ngân sách địa phương; việc bổ sung vốn căn cứ tình hình thực tế và khả năng cân đối ngân sách, do UBND tỉnh trình HĐND tỉnh quyết định.

Nhưng điểm đáng chú ý nhất không chỉ là nguồn vốn đến từ đâu, mà là dòng vốn ấy được đưa vào những khâu nào của quá trình phát triển đất đai.

Mục đích thứ nhất là ứng vốn cho chủ đầu tư dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước, cùng các đơn vị, tổ chức nhà nước được giao thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Nguồn vốn ứng không thay thế quy trình thu hồi đất, công tác dân vận hay trách nhiệm của cơ quan thực hiện giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, khi vốn được bố trí đúng thời điểm, phương án bồi thường đã được phê duyệt mới có điều kiện chuyển thành khoản chi trả thực tế; người dân sớm nhận được quyền lợi và các công trình đầu tư công có thêm cơ sở triển khai theo tiến độ.

Mục đích thứ hai là ứng vốn cho tổ chức phát triển quỹ đất để tạo lập, phát triển quỹ đất tái định cư và tạo quỹ đất tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất, nộp ngân sách nhà nước.

Đây là mắt xích thể hiện rõ mối quan hệ giữa Quỹ với môi trường đầu tư.

Một dự án phát triển không thể bền vững nếu chỉ quan tâm đến diện tích phải thu hồi mà chưa chuẩn bị nơi ở mới cho người dân. Khu tái định cư cần được hình thành trước hoặc đồng thời với quá trình giải phóng mặt bằng, có hạ tầng thiết yếu và điều kiện để người dân sớm ổn định cuộc sống.

Ở chiều ngược lại, việc chủ động tạo lập quỹ đất có quy hoạch, ranh giới và hồ sơ pháp lý rõ ràng giúp tỉnh Hưng Yên có thêm nguồn lực để tổ chức đấu giá công khai, đưa đất đai vào khai thác đúng mục đích. Nguồn thu từ đất được nộp vào ngân sách, tiếp tục phục vụ đầu tư hạ tầng và các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội.

Mục đích thứ ba là ứng vốn thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định của pháp luật. Quy định này tạo cơ sở để Quỹ đáp ứng những nhiệm vụ hợp pháp phát sinh trong quá trình quản lý, tạo lập và phát triển quỹ đất, nhưng việc sử dụng vốn vẫn phải tuân thủ đúng thẩm quyền, mục đích và cơ chế kiểm soát.

Ba mục đích không tồn tại tách rời. Chúng có thể tạo thành một dòng chảy liên tục: nguồn vốn được ứng cho bồi thường và tái định cư; mặt bằng được chuẩn bị; quỹ đất được tạo lập, khai thác công khai; nguồn lực thu được quay trở lại phục vụ phát triển.

Đó cũng là cách đất đai được chuyển hóa từ một tài nguyên hữu hạn thành nguồn lực có khả năng tạo thêm giá trị cho địa phương.

Đồng hành từ phía sau

Với nhà đầu tư, thời gian chờ mặt bằng cũng là chi phí. Đất chưa được bàn giao có thể khiến vốn phải nằm chờ, kế hoạch xây dựng bị lùi, hợp đồng cung cấp thiết bị phải điều chỉnh và thời điểm đưa dự án vào vận hành kéo dài.

Bởi vậy, theo doanh nghiệp, một quỹ đất có pháp lý minh bạch và thời hạn bàn giao rõ ràng có giá trị không kém những chính sách xúc tiến đầu tư. Nó giúp doanh nghiệp tính toán kế hoạch vốn, tổ chức thi công và dự báo thời điểm sản xuất với mức độ chắc chắn cao hơn.

Tuy nhiên, phát triển bền vững không đồng nghĩa với việc thu hồi đất bằng mọi giá hoặc chỉ chạy theo tốc độ. Tiến độ phải được đặt cùng với quyền lợi hợp pháp của người dân, chất lượng khu tái định cư, sự công khai của phương án bồi thường và việc khai thác đất đúng quy hoạch.

Cùng với quyền ứng vốn là trách nhiệm kiểm tra, giám sát và thu hồi. Quỹ có quyền dừng, thu hồi vốn khi phát hiện tổ chức được ứng vốn sử dụng sai quy định hoặc chậm hoàn trả; đồng thời phải thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, quyết toán, báo cáo và chịu sự kiểm tra, thanh tra của cơ quan có thẩm quyền.

Trong không gian phát triển mới của Hưng Yên, nhu cầu về đất cho hạ tầng, đô thị, công nghiệp, dịch vụ và tái định cư sẽ ngày càng lớn. Tỉnh đặt mục tiêu phát triển nhanh, bền vững theo hướng công nghiệp và đô thị hiện đại; đồng thời xác định phát triển hạ tầng đồng bộ, kinh tế tư nhân và đô thị hóa là những trụ cột quan trọng.

Điều đó càng đặt ra yêu cầu phải khai thác nguồn lực đất đai một cách chủ động nhưng thận trọng: đất được sử dụng đúng quy hoạch; quá trình tạo lập quỹ đất phải minh bạch; quyền lợi người dân được bảo đảm; còn doanh nghiệp được tiếp cận những cơ hội đầu tư có pháp lý rõ ràng và ít rủi ro hơn.

Quỹ Phát triển đất không trực tiếp xây dựng nhà máy, cũng không tạo ra sản phẩm cho doanh nghiệp. Nhưng một khoản vốn được ứng đúng thời điểm có thể giúp khu tái định cư sớm được triển khai, người dân sớm nhận bồi thường, mặt bằng sớm được bàn giao và dự án giảm thêm thời gian chờ đợi.

Khi dòng vốn được quản lý bằng kỷ luật, đất đai được khai thác bằng sự minh bạch và lợi ích của Nhà nước, người dân, doanh nghiệp được đặt trong một bài toán hài hòa, Quỹ sẽ trở thành một công cụ quan trọng để Hưng Yên biến tiềm năng đất đai thành dư địa đầu tư và động lực phát triển bền vững.

Kim Dung - Vũ Phường