24h

Trong nhiều năm qua, chuyển giá thường được nhắc đến như một vấn đề của khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, thông tin Bộ Công an vừa khởi tố vụ án xảy ra tại Công ty Cổ phần Đầu tư y tế Việt Mỹ và các đơn vị liên quan cho thấy phương thức này đã xuất hiện ngay cả ở một số doanh nghiệp trong nước, với cách thức ngày càng tinh vi.

Theo Bộ Công an, kết quả điều tra bước đầu xác định Bùi Chân Phương đã thành lập, điều hành ba doanh nghiệp tại Việt Nam, đồng thời lập 5 công ty tại Singapore và 3 công ty tại Hong Kong để mua đi bán lại thiết bị y tế, thuốc tân dược trước khi nhập khẩu về Việt Nam với giá được nâng lên qua nhiều khâu trung gian.

Cơ quan điều tra cho rằng phương thức này đã giúp các đối tượng thu lời bất chính, gây thất thu lớn cho ngân sách nhà nước, đồng thời làm gia tăng chi phí đầu tư y tế, giá thuốc và ảnh hưởng đến quyền lợi của người bệnh.

Đáng chú ý, Bộ Công an nhận định hành vi chuyển giá, trốn thuế không chỉ xảy ra tại doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mà còn xuất hiện ở doanh nghiệp Việt Nam thông qua việc thành lập pháp nhân ở nước ngoài. Từ thực tế này, một câu hỏi được đặt ra là vì sao việc phát hiện, kiểm soát các giao dịch có dấu hiệu chuyển giá vẫn gặp nhiều khó khăn?

Nhận diện giá thật không dễ

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Thanh Phong - Trưởng Chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, những thông tin bước đầu từ vụ án cho thấy phương thức chuyển giá đang trở nên tinh vi hơn khi hàng hóa được mua bán qua nhiều doanh nghiệp có quan hệ liên kết tại các quốc gia, vùng lãnh thổ khác nhau.

Theo Luật sư Phong, mỗi giao dịch trung gian đều có thể làm thay đổi giá trị hàng hóa. Khi hàng hóa đi qua nhiều pháp nhân, cơ quan quản lý không chỉ phải kiểm tra tính hợp lệ của hợp đồng, hóa đơn, chứng từ mà còn phải xác định bản chất kinh tế của từng giao dịch, mối quan hệ giữa các doanh nghiệp và căn cứ hình thành mức giá qua từng khâu.

"Nếu chỉ dựa vào hồ sơ do doanh nghiệp kê khai, việc xác định đâu là giá giao dịch thực, đâu là chi phí hợp lý và đâu là phần giá trị bị đẩy lên một cách bất thường sẽ gặp không ít khó khăn", Luật sư Nguyễn Thanh Phong phân tích.

Theo luật sư, việc doanh nghiệp Việt Nam đầu tư, thành lập công ty ở nước ngoài là hoạt động bình thường và được pháp luật cho phép. Tuy nhiên, các giao dịch giữa những doanh nghiệp có quan hệ liên kết phải phản ánh đúng bản chất kinh tế, tuân thủ nguyên tắc thị trường và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.

"Điều đáng lưu ý là chuyển giá không còn là câu chuyện chỉ đặt ra đối với doanh nghiệp FDI. Khi doanh nghiệp Việt ngày càng mở rộng hoạt động đầu tư, kinh doanh ra nước ngoài, cơ chế giám sát cũng cần được hoàn thiện tương ứng để theo kịp các phương thức giao dịch xuyên biên giới ngày càng phức tạp", Luật sư Nguyễn Thanh Phong nhận định.

Muốn kiểm soát phải theo được dòng tiền

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, công tác kiểm soát chuyển giá không thể chỉ dừng ở việc kiểm tra hồ sơ, chứng từ do doanh nghiệp cung cấp mà cần theo dõi được toàn bộ quá trình hình thành giao dịch, từ giá mua ban đầu, các khâu trung gian đến dòng tiền và chủ thể hưởng lợi cuối cùng.

Để làm được điều đó, việc kê khai giao dịch liên kết cần được thực hiện chặt chẽ hơn, đồng thời áp dụng cơ chế quản lý rủi ro đối với những giao dịch có giá trị lớn, trải qua nhiều tầng trung gian hoặc phát sinh với các doanh nghiệp có quan hệ sở hữu, điều hành.

Bên cạnh đó, cần tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thuế, hải quan, ngân hàng, cơ quan đăng ký đầu tư và các cơ quan quản lý chuyên ngành. Khi thông tin về giá nhập khẩu, dòng tiền, quan hệ sở hữu và chủ thể hưởng lợi cuối cùng còn phân tán, việc nhận diện dấu hiệu chuyển giá sẽ gặp nhiều khó khăn.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Phong, cùng với việc xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng giao dịch xuyên biên giới để chuyển giá, trốn thuế, điều quan trọng hơn là xây dựng được cơ chế giám sát đủ khả năng phát hiện sớm những giao dịch bất thường.

“Chỉ khi kiểm soát được cả dòng hàng, dòng tiền và mối quan hệ giữa các pháp nhân liên quan, công tác phòng ngừa chuyển giá mới đạt hiệu quả, góp phần bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh”, Luật sư Phong nhấn mạnh.

Nguyễn Giang