Ô tô - Xe máy
Tương lai ô tô: Gương chiếu hậu trở thành "người giám sát" tài xế
Các hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến (ADAS) đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi không chỉ quan sát môi trường xung quanh mà còn theo dõi chính người điều khiển phương tiện.
Trên nhiều mẫu xe đời mới, gương chiếu hậu không còn chỉ phục vụ việc quan sát phía sau mà đã được tích hợp camera và cảm biến để phát hiện tài xế mất tập trung, buồn ngủ hoặc mệt mỏi, góp phần nâng cao an toàn và tạo nền tảng cho quá trình tự động hóa.
Trong khoảng một thập kỷ qua, ngành công nghiệp ô tô đã chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của các công nghệ hỗ trợ lái. Nếu trước đây các hệ thống chỉ có khả năng cảnh báo va chạm hoặc rung vô lăng khi xe chệch làn, thì hiện nay nhiều mẫu xe đã có thể chủ động đánh lái, giữ khoảng cách với xe phía trước, hỗ trợ chuyển làn hay vượt xe trong một số điều kiện nhất định.
Tuy nhiên, khi chiếc xe ngày càng có khả năng tự xử lý các tình huống giao thông, một thách thức mới cũng xuất hiện. Đó là làm thế nào để bảo đảm người lái vẫn duy trì sự tập trung và sẵn sàng tiếp quản phương tiện khi hệ thống yêu cầu. Đây cũng là lý do công nghệ giám sát người lái (Driver Monitoring System - DMS) và giám sát người ngồi trên xe (Occupant Status Monitoring - OSM) ngày càng được các hãng xe chú trọng đầu tư.
Khác với các camera quan sát giao thông bên ngoài, DMS tập trung theo dõi trạng thái của người lái. Hệ thống sử dụng camera hồng ngoại kết hợp thuật toán trí tuệ nhân tạo để nhận biết hướng nhìn, chuyển động của mắt, đầu và cơ thể. Khi phát hiện tài xế có dấu hiệu buồn ngủ, liên tục nhìn sang nơi khác hoặc mất tập trung trong thời gian dài, xe sẽ phát ra cảnh báo bằng âm thanh, hình ảnh hoặc rung vô lăng nhằm nhắc người lái tập trung trở lại.
Theo dữ liệu của tổ chức nghiên cứu an toàn Thatcham Research (Anh), tình trạng suy giảm khả năng điều khiển hoặc mất tập trung là nguyên nhân góp phần gây ra gần 15% số vụ tai nạn giao thông và chiếm tới gần 30% các vụ tai nạn chết người. Điều này cho thấy việc theo dõi trạng thái người lái có thể mang lại hiệu quả đáng kể trong việc giảm thiểu rủi ro trên đường.
Không chỉ dừng lại ở việc cảnh báo tài xế, các hệ thống OSM còn mở rộng phạm vi giám sát tới toàn bộ khoang hành khách. Camera và cảm biến có thể phát hiện trẻ nhỏ bị bỏ quên trong xe, nhắc nhở người ngồi chưa cài dây an toàn hoặc xác định chính xác vị trí, tư thế của từng hành khách để điều chỉnh hoạt động của túi khí và dây đai an toàn khi xảy ra va chạm.
Nhiều nhà cung cấp linh kiện lớn trên thế giới đang đẩy mạnh phát triển lĩnh vực này. Mới đây, Magna đã giới thiệu giải pháp tích hợp camera giám sát ngay bên trong gương chiếu hậu. Với thiết kế "camera ẩn sau kính", toàn bộ cụm cảm biến gần như không làm thay đổi kiểu dáng nội thất nhưng vẫn có thể theo dõi liên tục chuyển động của đầu, mắt và cơ thể người lái.
Dữ liệu thu thập từ camera được truyền trực tiếp tới bộ xử lý trung tâm của xe để phân tích theo thời gian thực. Ngoài việc phát hiện mệt mỏi hoặc mất tập trung, hệ thống còn có thể nhận diện từng người sử dụng xe để tự động kích hoạt các thiết lập cá nhân như vị trí ghế, góc gương, điều hòa, hệ thống giải trí hoặc chế độ lái yêu thích.
Trong khi đó, nhà cung cấp công nghệ ZF cũng phát triển hệ thống Lifetec với khả năng phân loại người ngồi trên xe dựa trên hình ảnh và dữ liệu cảm biến. Thay vì sử dụng một chế độ bảo vệ chung, xe có thể điều chỉnh lực bung túi khí hoặc lực siết dây an toàn phù hợp với vóc dáng và tư thế ngồi của từng người, từ đó nâng cao hiệu quả bảo vệ khi xảy ra va chạm.
Trong bối cảnh các cấp độ tự động hóa ngày càng được nâng cao, việc giám sát người lái sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì chỉ là một tính năng cao cấp. Ngay cả khi xe có thể tự vận hành trong nhiều tình huống, người điều khiển vẫn phải đủ tỉnh táo để tiếp quản khi hệ thống gặp điều kiện vượt ngoài khả năng xử lý. Vì vậy, nhiều quy định an toàn tại châu Âu cũng đang yêu cầu các mẫu xe mới phải trang bị công nghệ theo dõi sự tập trung của tài xế.
Đối với thị trường Việt Nam, DMS hiện mới xuất hiện trên một số mẫu xe điện và xe thuộc phân khúc trung, cao cấp. Tuy nhiên, cùng với xu hướng phổ cập ADAS và sự cạnh tranh ngày càng mạnh giữa các hãng xe, công nghệ này được dự báo sẽ nhanh chóng mở rộng sang nhiều phân khúc phổ thông trong vài năm tới. Khi đó, chiếc gương chiếu hậu sẽ không chỉ giúp người lái quan sát phía sau mà còn trở thành "trợ lý an toàn" luôn theo dõi trạng thái của tài xế, góp phần giảm thiểu tai nạn và nâng cao trải nghiệm sử dụng xe trong kỷ nguyên ô tô thông minh.