Chứng khoán
Đưa doanh nghiệp FDI lên sàn
Cánh cửa để đưa doanh nghiệp FDI lên sàn niêm yết đang rộng mở, song cần những cú hích để đây có thể trở thành nguồn hàng mới cho thị trường chứng khoán (TTCK), đồng thời để doanh nghiệp tiếp cận thêm nguồn vốn phục vụ tăng trưởng.
Theo số liệu của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), trong số hơn 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, hiện chỉ có vỏn vẹn 10 doanh nghiệp FDI, đóng góp khoảng 0,15% quy mô vốn hóa. Đáng chú ý, từ năm 2017 đến nay, thị trường gần như không xuất hiện thương vụ niêm yết mới nào từ khối này.
“Khoảng trống” FDI
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định số 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 phê duyệt Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam. Theo đó, Đề án đưa ra mục tiêu phát triển thị trường vốn, TTCK công khai, minh bạch, tăng quy mô và độ sâu, tăng cường hiệu quả huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp và nền kinh tế...
Để TTCK phát triển mạnh, cần có sự tham gia sâu của các thành phần trong nền kinh tế. Với Nghị quyết 10-NQ/TW, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục được khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế, phát triển hiệu quả, bền vững, gắn kết chặt chẽ với kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân. Cùng với đó, xác lập một tư duy phát triển hoàn toàn mới về thu hút FDI chất lượng cao, nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Một nhiệm vụ vô cùng quan trọng được nêu tại Nghị quyết 10-NQ/TW đối với đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII), là tăng nguồn cung hàng hóa cho thị trường vốn thông qua đẩy mạnh cổ phần hóa gắn với niêm yết, thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân huy động vốn và niêm yết trên thị trường, nâng cao quản trị công ty và minh bạch thông tin. Như vậy, lộ trình thu hút FDI để nâng chất, nâng lượng thị trường vốn Việt Nam cũng gắn liền với “chìa khóa” để chuyển hóa dòng vốn đầu tư lên sàn chứng khoán. FDI và FII sẽ là những lực lượng quan trọng mở ra bước ngoặt đa dạng hóa hơn nữa cho thị trường vốn Việt Nam đang hướng về mục tiêu xa hơn: nâng hạng theo chuẩn MSCI.
Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch UBCKNN khẳng định tại hội thảo do SSI tổ chức vào đúng cột mốc 26 năm TTCK Việt Nam mới đây rằng, vẫn tồn tại một "khoảng trống" lớn trên thị trường vốn đó là sự tham gia khiêm tốn của các doanh nghiệp FDI. Đây vừa là thách thức nhưng cũng là dư địa tăng trưởng cực kỳ to lớn cho TTCK Việt Nam nếu tháo gỡ được các nút thắt cơ chế.
Góc nhìn từ quản lý vốn quỹ
Có nhiều yếu tố khiến các doanh nghiệp FDI chưa mặn mà lên sàn, trong đó có sự thiếu đa dạng hóa lực cầu hấp thụ vốn. Điều này cũng đã được Nghị quyết 10-NQ/TW xác định để giao nhiệm vụ “phát triển cơ sở nhà đầu tư theo hướng đa dạng hóa loại hình và nhóm các nhà đầu tư, tập trung nâng cao tỷ trọng nhóm nhà đầu tư tổ chức, nhóm nhà đầu tư chuyên nghiệp, quỹ đầu tư, quỹ hưu trí bổ sung, doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ đầu tư tư nhân, quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư tăng trưởng; khuyến khích dòng vốn nước ngoài dài hạn, ổn định, có trách nhiệm”.
Ông Thomas Nguyễn, Giám đốc Khối thị trường toàn cầu tại Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI, cho hay thực tế đang chuyển động với sự chú trọng hơn vào các nhà đầu tư tổ chức. Trong đó, từ Quyết định 3168/QĐ-BTC năm 2025 phê duyệt Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán, phác thảo việc tái cân bằng thị trường Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn xa hơn, từ góc độ phát triển các lực lượng đầu tư trên thị trường.
Theo đó, cấu trúc thị trường mục tiêu hướng tới tổng giá trị tài sản ròng (NAV) của các quỹ đạt 5% GDP. Số lượng quỹ mục tiêu là 500 quỹ chứng khoán. Chứng chỉ quỹ hướng tới việc tiếp cận 2,5 triệu nhà đầu tư. Có 185 tài khoản tổ chức mới, thể hiện mức tăng 65% so với cùng kỳ năm trước. Cơ cấu tổng giao dịch đang chuyển dịch với 70% từ khách hàng cá nhân, 30% từ tổ chức và 50% giao dịch định lượng qua các mốc thời gian 2025, 2030 và sau năm 2030.
Khi lực cầu được giải quyết, quay trở lại là bài toán nguồn cung có đủ để hấp dẫn cầu. Từ cấu trúc thị trường và tỷ trọng vốn hóa theo ngành, ông Thomas Nguyễn khẳng định thị trường cần thêm doanh nghiệp niêm yết thuộc các lĩnh vực khác để phản ánh đầy đủ hơn cơ cấu của nền kinh tế Việt Nam, thay vì chủ yếu tập trung vào ngân hàng, bất động sản và một số tập đoàn lớn...
“Điều thị trường cần không chỉ là nhiều thương vụ hơn mà còn là những doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn quản trị, minh bạch và có khả năng thu hút dòng vốn dài hạn. Trong bối cảnh đó, khu vực doanh nghiệp FDI là một trong những dư địa phát triển đáng chú ý”, ông Thomas nói.
Theo bà Nguyễn Hoài Thu, Phó Tổng Giám đốc VinaCapital, cùng với việc các tập đoàn quốc tế liên tục rót thêm hàng nghìn tỷ đồng mở rộng quy mô đầu tư tỷ USD tại doanh nghiệp Việt Nam, các thương vụ IPO bom tấn không chỉ diễn ra với doanh nghiệp tư nhân nội địa, mà còn xuất hiện nhiều tên tuổi FDI đáng chờ đợi khác. Highland, Aeon Mall, VSIP, CP Group, hay BW Industrial với liên doanh chiến lược từ tổ chức đầu tư quốc tế, Golden Gate với cổ đông ngoại nắm tỷ lệ lớn… đều đang là cái tên nổi lên nhưng chưa phải là tất cả trong danh sách kỳ vọng khối FDI sẽ IPO và lên sàn thời gian tới.
Trong ngắn hạn với sự trồi sụt của thị trường vốn trước mảng xám khối ngoại đang bán ròng hiện tại, động lực cho thị trường với kỳ vọng bổ sung thêm khoảng 50 tỷ USD giá trị vốn hóa mới, đòi hỏi những tầm nhìn và cú hích có tác động dài hơi, lực hút mạnh hơn và tất nhiên không chỉ dành riêng cho khu vực FDI, mà phải cho tất cả.