Nghiên cứu - Trao đổi

Theo đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật Hải quan hiện hành nhằm cải cách thủ tục hải quan, thúc đẩy sự tuân thủ tự nguyện trên cơ sở phân loại mức độ tuân thủ pháp luật và mức độ rủi ro của người nộp thuế, người khai hải quan; tăng cường kiểm tra chặt chẽ với các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, nâng cao tính tuân thủ pháp luật hải quan...

Dự thảo luật (sửa đổi) được xây dựng gồm 04 Điều, tập trung điều chỉnh, bổ sung các quy định cốt lõi về thủ tục hải quan, quản lý rủi ro, kiểm tra sau thông quan, chế định kho bãi và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Với những nội dung đã nêu, việc sửa đổi Luật Hải quan lần này được kỳ vọng không chỉ khắc phục những hạn chế, bất cập sau hơn 10 năm thi hành, mà còn tạo cơ sở pháp lý để triển khai mô hình hải quan số, hải quan thông minh, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đánh giá cao các nội dung được đề xuất, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, để đảm bảo tính đồng bộ trong quá trình triển khai, không ít ý kiến đề nghị cân nhắc chính sách về hoạt động kiểm định hải quan.

Quan tâm đến quy định về kiểm định hải quan (khoản 4 Điều 1 của Dự thảo Luật, bổ sung Điều 16b), đại biểu Tráng A Dương, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lào Cai bày tỏ, Dự thảo Luật vẫn chưa quy định rõ thời hạn thực hiện kiểm định, thời hạn ban hành thông báo kết quả kiểm định, thời hạn xem xét, đánh giá lại khi người khai hải quan có khiếu nại hoặc đề nghị đánh giá lại hàng hóa; đồng thời chưa làm rõ trách nhiệm của cơ quan kiểm định trong trường hợp chậm giải quyết hoặc có sự khác nhau giữa kết quả kiểm định và kết quả đánh giá lại.

Theo đại biểu Tráng A Dương, đây là những nội dung tác động trực tiếp đến thời gian thông quan, quyền và lợi ích hợp pháp của người khai hải quan, cũng như tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan Nhà nước.

Vì vậy, đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung các nguyên tắc về thời hạn thực hiện, trách nhiệm của cơ quan kiểm định hải quan và trình tự xử lý khi có yêu cầu đánh giá lại ngay trong Dự thảo Luật; trường hợp giao Chính phủ quy định chi tiết thì cần xác định rõ phạm vi được giao, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và khả thi trong quá trình tổ chức thực hiện.

Đồng quan điểm, tham gia góp ý Dự thảo Luật (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Tiến Nam, Đoàn đại biểu Quốc hội TP Huế cũng cho rằng, việc bổ sung Điều 16b nhằm tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm định hải quan.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị rà soát, hoàn thiện theo hướng xác định rõ trường hợp áp dụng kiểm định; làm rõ giá trị pháp lý của kết quả kiểm định hải quan; bảo đảm người khai hải quan được tiếp cận kết quả. Đồng thời, cần quy định rõ cơ chế khiếu nại, đánh giá lại hoặc xử lý trường hợp có kết quả khác nhau. Phân định rõ kiểm định hải quan với kiểm tra chuyên ngành. Không nên quy định quá chi tiết về phương pháp, tiêu chuẩn kỹ thuật trong Luật; các nội dung này nên giao cơ quan có thẩm quyền quy định.

Cùng với nội dung đã nêu, tham gia góp ý vào Điều 16a của Dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Tiến Nam cũng cho rằng, việc bổ sung Điều 16a quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử là cần thiết để tạo cơ sở pháp lý cho quản lý hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử.

Tuy nhiên, cần quy định rõ trong Luật các nội dung cơ bản về phạm vi hàng hóa và giao dịch thuộc diện áp dụng; chủ thể có trách nhiệm khai báo, cung cấp dữ liệu. Đồng thời, quy định trách nhiệm của chủ sở hữu, đơn vị vận hành nền tảng, doanh nghiệp vận chuyển, doanh nghiệp chuyển phát và các tổ chức có liên quan; trách nhiệm bảo đảm tính chính xác, đầy đủ của thông tin; nguyên tắc kết nối, chia sẻ và sử dụng dữ liệu. Các nội dung kỹ thuật về chuẩn dữ liệu, phương thức truyền nhận và quy trình nghiệp vụ có thể giao quy định chi tiết.

Cũng quan tâm đến chế định kiểm định hải quan (khoản 27 Điều 4 và Điều 16b Dự thảo Luật), đại biểu Hoàng Quốc Khánh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu đánh giá, đây là bước tiến nhằm minh bạch hóa hoạt động kiểm tra chuyên sâu về kỹ thuật của cơ quan hải quan.

Góp ý xây dựng và hoàn thiện, đại biểu cho rằng, để tránh trùng lặp với kiểm tra chuyên ngành, luật nên quy định rõ kiểm định hải quan chỉ là nghiệp vụ nội bộ để xác định bản chất, mã số, phân loại hàng hóa nhằm áp dụng chính sách thuế; không được thay thế hay chồng chéo với các hoạt động thử nghiệm, giám định, kiểm tra chất lượng an toàn thực phẩm do các Bộ chuyên ngành thực hiện; về cơ chế bảo vệ doanh nghiệp, cần bổ sung quy định về thời hạn tối đa thực hiện kiểm định và trả kết quả ngay trong luật hoặc giao Chính phủ quy định khung thời hạn để đảm bảo chặt chẽ.

Ngoài những góp ý đã nêu, để bảo đảm luật được triển khai đồng bộ, một số ý kiến cũng đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát các văn bản quy định chi tiết nhằm bảo đảm sự thống nhất với các luật có liên quan, nhất là pháp luật về giao dịch điện tử, dữ liệu, đầu tư, thương mại và quản lý chuyên ngành; đồng thời rà soát các thủ tục hành chính để tránh chồng chéo, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước.

Gia Nguyễn