Nghiên cứu - Trao đổi
Cải cách thủ tục hành chính phải đi đôi với tăng cường hậu kiểm
Việc mở rộng cơ chế tự công bố, giảm tiền kiểm trong nhiều lĩnh vực nông nghiệp được đánh giá sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường (Dự thảo) được kỳ vọng tạo bước đột phá trong cải cách thủ tục hành chính khi chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", mở rộng cơ chế tự công bố và cắt giảm điều kiện kinh doanh. Cụ thể, Dự thảo bao gồm: Luật Trồng trọt, Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật, Luật Chăn nuôi, Luật Thú y, Luật Thủy sản, Luật Địa chất và khoáng sản, Luật Tài nguyên nước, Luật Thuỷ lợi, Luật Khí tượng thủy văn, Luật Đê điều.
Tuy nhiên, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng việc trao quyền chủ động cho doanh nghiệp phải đi kèm cơ chế quản lý rủi ro, hậu kiểm hiệu quả nhằm bảo đảm chất lượng vật tư nông nghiệp, bảo vệ quyền lợi người dân và tránh phát sinh khoảng trống pháp lý.
Phân tích về định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đại biểu Đoàn Thị Lê An, Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng khẳng định, việc xây dựng dự luật không chỉ mang tính sửa đổi kỹ thuật mà còn tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới phương thức quản trị quốc gia, cải cách thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
Đánh giá cao cách tiếp cận của cơ quan soạn thảo, đại biểu cho rằng quá trình sửa đổi cần bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất với hệ thống pháp luật mới, phù hợp yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đồng thời phải bảo đảm tính khả thi đối với các địa phương miền núi, biên giới.
Đối với Luật Trồng trọt, đại biểu tán thành việc sửa đổi Điều 17 theo hướng chuyển từ cơ chế "công nhận lưu hành" sang "tự công bố lưu hành" giống cây trồng. Theo đại biểu, đây là bước cải cách mạnh mẽ giúp giảm chi phí tuân thủ và rút ngắn thời gian đưa giống mới vào sản xuất.
Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn khi dự thảo mới chỉ quy định tổ chức, cá nhân tự công bố và tự chịu trách nhiệm, nhưng chưa quy định đầy đủ quy trình kiểm tra định kỳ, kiểm tra đột xuất, cơ chế đình chỉ, hủy bỏ việc công bố hay trách nhiệm bồi thường khi thông tin công bố không trung thực.
"Từ thực tiễn tỉnh Cao Bằng, nhiều hộ nông dân sản xuất với quy mô nhỏ, khả năng tiếp cận thông tin còn hạn chế. Nếu chất lượng giống cây trồng không được kiểm soát tốt sau khi tự công bố thì rủi ro cuối cùng sẽ chuyển sang người nông dân", đại biểu nhấn mạnh.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong Điều 17 nguyên tắc cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm tổ chức hậu kiểm theo phương thức quản lý rủi ro; kịp thời đình chỉ, hủy bỏ việc tự công bố và công khai thông tin đối với các giống cây trồng không đáp ứng điều kiện lưu hành hoặc có hành vi gian dối. Đồng thời, với quy định kéo dài thời hạn quyết định công nhận phân bón lưu hành từ 5 năm lên 10 năm, cần bổ sung cơ chế rà soát định kỳ đối với các loại phân bón có nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe.
Đối với Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật và Luật Chăn nuôi, đại biểu cho rằng việc quy định Giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật không có thời hạn hay việc tự công bố sản phẩm thức ăn chăn nuôi trên Cổng thông tin điện tử chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm nghĩa vụ rà soát định kỳ, trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc và hệ thống dữ liệu điện tử minh bạch để xã hội cùng giám sát.
Đồng tình với chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cắt giảm thủ tục hành chính nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thức ăn chăn nuôi, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai cho rằng, việc tự công bố không đồng nghĩa với việc hạ thấp trách nhiệm quản lý nhà nước hay chuyển rủi ro sang người chăn nuôi và người tiêu dùng.
Đại biểu đề nghị luật cần xác lập rõ ba nguyên tắc. Thứ nhất, tổ chức, cá nhân tự công bố phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác, trung thực của thông tin và lưu giữ đầy đủ hồ sơ phục vụ hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc. Thứ hai, cơ quan quản lý phải có thẩm quyền đình chỉ, hủy bỏ thông tin công bố, yêu cầu thu hồi sản phẩm và công khai các trường hợp vi phạm. Thứ ba, việc hậu kiểm phải thực hiện theo nguyên tắc quản lý rủi ro, tập trung vào các sản phẩm, cơ sở có nguy cơ cao thay vì kiểm tra dàn trải hoặc chỉ xử lý khi hậu quả đã xảy ra.
Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất liên thông dữ liệu giữa Cổng thông tin của Bộ Nông nghiệp và Môi trường với cơ sở dữ liệu về tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng theo nguyên tắc "kết nối một lần, dùng chung dữ liệu". Theo đại biểu, đây là giải pháp quan trọng để vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa tránh tình trạng cắt giảm một thủ tục nhưng lại phát sinh thêm các thủ tục hành chính khác, gây tốn kém thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.